เนื้อความทั้งข้อ
[๖๘๑] ก็ข้อที่เรากล่าวดังนี้ว่า ดูกรภิกษุ คนเรานี้มีความหน่วงนึกของใจ
๑๘ นั่น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว คือ บุคคลเห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ย่อมหน่วงนึก
รูปเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส หน่วงนึกรูปเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส หน่วงนึกรูปเป็นที่ตั้ง
แห่งอุเบกขา ฟังเสียงด้วยโสตแล้ว ... ดมกลิ่นด้วยฆานะแล้ว ... ลิ้มรสด้วยชิวหา
แล้ว ... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกายแล้ว ... รู้ธรรมารมณ์ด้วยมโนแล้ว ย่อมหน่วงนึก
ธรรมารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส หน่วงนึกธรรมารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส หน่วง
นึกธรรมารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา นี้เป็นการหน่วงนึกโสมนัส ๖ หน่วงนึก
โทมนัส ๖ หน่วงนึกอุเบกขา ๖ ข้อที่เรากล่าวดังนี้ว่า ดูกรภิกษุ คนเรานี้มีความ
หน่วงนึกของใจ ๑๘ นั่น เราอาศัยความหน่วงนึกดังนี้ กล่าวแล้ว ฯ
อฏฺฐารสมโนปวิจาโร อยํ ภิกฺขุ ปุริโสติ✎ ร่าง
‘Aṭṭhārasa manopavicāro ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
‘This person has eighteen mental preoccupations.’
อ้างอิงPTS 3.240 · สยามรัฐ 14.437 · ฉัฏฐสังคายนา 14.289
อิติ โข ปเนตํ
วุตฺตํ ฯ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ✎ ร่าง
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
That’s what I said, but why did I say it?
จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา โสมนสฺสฏฺฐานียํ
รูปํ อุปวิจรติ โทมนสฺสฏฺฐานียํ รูปํ อุปวิจรติ อุเปกฺขฏฺฐานียํ รูปํ
อุปวิจรติ✎ ร่าง
Cakkhunā rūpaṁ disvā somanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, domanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, upekkhāṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati;
Seeing a sight with the eye, one is preoccupied with a sight that’s a basis for happiness or sadness or equanimity.
โสเตน สทฺทํ สุตฺวา✎ ร่าง
sotena saddaṁ sutvā …pe…
Hearing a sound with the ear …
ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา✎ ร่าง
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …
Smelling an odor with the nose …
ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา✎ ร่าง
jivhāya rasaṁ sāyitvā …
Tasting a flavor with the tongue …
กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา✎ ร่าง
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …
Encountering a touch with the body …
มนสา ธมฺมํ
วิญฺญาย โสมนสฺสฏฺฐานียํ ธมฺมํ อุปวิจรติ โทมนสฺสฏฺฐานียํ ธมฺมํ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. สมฺผสฺสายตนํ ฯ สพฺพตฺถ อีทิสเมว ฯ
อุปวิจรติ อุเปกฺขฏฺฐานียํ ธมฺมํ อุปวิจรติ✎ ร่าง
manasā dhammaṁ viññāya somanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati, domanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati, upekkhāṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—
Becoming conscious of an idea with the mind, one is preoccupied with an idea that’s a basis for happiness or sadness or equanimity.
อิติ ฉ โสมนสฺสูปวิจารา
ฉ โทมนสฺสูปวิจารา ฉ อุเปกฺขูปวิจารา ฯ✎ ร่าง
iti cha somanassupavicārā, cha domanassupavicārā, cha upekkhupavicārā.
So there are six preoccupations with happiness, six preoccupations with sadness, and six preoccupations with equanimity.
อฏฺฐารสมโนปวิจาโร
อยํ ภิกฺขุ ปุริโสติ✎ ร่าง
‘Aṭṭhārasa manopavicāro ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
‘This person has eighteen mental preoccupations.’
อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ✎ ร่าง
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.