ฐานํ โข ปเนตํ สุนกฺขตฺต วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺจสฺส ภิกฺขุโน
เอวมสฺส✎ ร่าง
Ṭhānaṁ kho panetaṁ, sunakkhatta, vijjati yaṁ idhekaccassa bhikkhuno evamassa:
It’s possible that a certain mendicant might think:
อ้างอิงสยามรัฐ 14.67
ตณฺหา โข สลฺลํ สมเณน วุตฺตํ อวิชฺชาวิสโทโส
ฉนฺทราค พฺยาปาเทหิ ๑- รุปฺปติ✎ ร่าง
‘taṇhā kho sallaṁ samaṇena vuttaṁ, avijjāvisadoso, chandarāgabyāpādena ruppati.
‘The Ascetic has said that craving is a dart; and that the poison of ignorance is inflicted by desire and ill will.
ตํ เม ตณฺหาสลฺลํ ปหีนํ อปนีโต
อวิชฺชาวิสโทโส สมฺมานิพฺพานาธิมุตฺโตหมสฺมีติ✎ ร่าง
Taṁ me taṇhāsallaṁ pahīnaṁ, apanīto avijjāvisadoso, sammā nibbānādhimuttohamasmī’ti.
I have given up the dart of craving and expelled the poison of ignorance; I am rightly intent on extinguishment.’
เอวมาทิ อสฺส อตฺถํ
สมานํ ฯ✎ ร่าง
Evaṁmāni assa atathaṁ samānaṁ.
Having such conceit, though it’s not based in fact,
โส ยานิ สมฺมานิพฺพานาธิมุตฺตสฺส อสปฺปายานิ ตานิ
อนุยุญฺเชยฺย ฯ อสปฺปายํ จกฺขุนา รูปทสฺสนํ อนุยุญฺเชยฺย อสปฺปายํ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. ฉนฺท ... ปาเทน ฯ
โสเตน สทฺทํ อนุยุญฺเชยฺย อสปฺปายํ ฆาเนน คนฺธํ อนุยุญฺเชยฺย
อสปฺปายํ ชิวฺหาย รสํ อนุยุญฺเชยฺย อสปฺปายํ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ
อนุยุญฺเชยฺย อสปฺปายํ มนสา ธมฺมํ อนุยุญฺเชยฺย ฯ✎ ร่าง
So yāni sammā nibbānādhimuttassa asappāyāni tāni anuyuñjeyya; asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ sotena saddaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ manasā dhammaṁ anuyuñjeyya.
they would engage in things unconducive to extinguishment: unsuitable sights, sounds, smells, tastes, touches, and ideas.
ตสฺส
อสปฺปายํ จกฺขุนา รูปทสฺสนํ อนุยุตฺตสฺส อสปฺปายํ โสเตน สทฺทํ
อนุยุตฺตสฺส อสปฺปายํ ฆาเนน คนฺธํ อนุยุตฺตสฺส อสปฺปายํ ชิวฺหาย
รสํ อนุยุตฺตสฺส อสปฺปายํ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ อนุยุตฺตสฺส อสปฺปายํ
มนสา ธมฺมํ อนุยุตฺตสฺส ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสยฺย ฯ✎ ร่าง
Tassa asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ sotena saddaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ manasā dhammaṁ anuyuttassa rāgo cittaṁ anuddhaṁseyya.
Doing so, lust infects their mind,
โส
ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย มรณมตฺตํ วา
ทุกฺขํ ฯ✎ ร่าง
So rāgānuddhaṁsitena cittena maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
resulting in death or deadly pain.
เสยฺยถาปิ สุนกฺขตฺต ปุริโส สลฺเลน วิทฺโธ อสฺส สวิเสน
คาฬฺหูปเลปเนน✎ ร่าง
Seyyathāpi, sunakkhatta, puriso sallena viddho assa savisena gāḷhūpalepanena.
Suppose a man was struck by an arrow thickly smeared with poison.
อ้างอิงPTS 2.257 · สยามรัฐ 14.68 · ฉัฏฐสังคายนา 14.42 · พุทธชยันตี 12.74
ตสฺส มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ภิสกฺกํ
สลฺลกตฺตํ อุปฏฺฐเปยฺยุํ ฯ✎ ร่าง
Tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṁ sallakattaṁ upaṭṭhāpeyyuṁ.
Their friends and colleagues, relatives and kin would get a surgeon to treat them.
ตสฺส โส ภิสกฺโก สลฺลกตฺโต สตฺเถน
วณมุขํ ปริกนฺเตยฺย✎ ร่าง
Tassa so bhisakko sallakatto satthena vaṇamukhaṁ parikanteyya.
The surgeon would cut open the wound with a scalpel,
สตฺเถน วณมุขํ ปริกนฺเตตฺวา เอสนิยา สลฺลํ
เอเสยฺย✎ ร่าง
Satthena vaṇamukhaṁ parikantitvā esaniyā sallaṁ eseyya.
probe for the arrow,
เอสนิยา สลฺลํ เอสิตฺวา สลฺลํ อพฺพาเหยฺย อปเนยฺย
วิสโทสํ สอุปาทิเสสํ อนุ✎ ร่าง
Esaniyā sallaṁ esitvā sallaṁ abbuheyya, apaneyya visadosaṁ saupādisesaṁ.
extract it, and expel the poison, leaving some residue behind.
ปาทิเสโสติ ชานมาโน ๑- ฯ
{๗๖.๒} โส เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง
Saupādisesoti jānamāno so evaṁ vadeyya:
Imagining that no residue remained, the surgeon would say:
อมฺโภ ปุริส อุพฺภหตํ โข เต สลฺลํ อปนีโต
วิสโทโส อนุปาทิเสโส✎ ร่าง
‘ambho purisa, ubbhataṁ kho te sallaṁ, apanīto visadoso saupādiseso.
‘My man, the dart has been extracted and the poison expelled without residue.
อลญฺจ เต อนนฺตรายาย✎ ร่าง
Analañca te antarāyāya.
It is still capable of harming you.
สปฺปายานิ เจว โภชนานิ
ภุญฺเชยฺยาสิ มา เต อสปฺปายานิ โภชนานิ ภุญฺชโต วโณ อสฺสาวี
อสฺส✎ ร่าง
Sappāyāni ceva bhojanāni bhuñjeyyāsi, mā te asappāyāni bhojanāni bhuñjato vaṇo assāvī assa.
Eat only suitable food. Don’t eat unsuitable food, or else the wound may get infected.
กาเลน กาลญฺจ วณํ โธเวยฺยาสิ กาเลน กาลํ วณมุขํ
อาลิมฺเปยฺยาสิ มา เต กาเลน กาลํ วณํ โธวโต กาเลน กาลํ
@เชิงอรรถ: ๑ สี. มญฺญมาโน ฯ
วณมุขํ อาลิมฺปโต ปุพฺพโลหิตํ วณมุขํ ปริโยนทฺธิ✎ ร่าง
Kālena kālañca vaṇaṁ dhoveyyāsi, kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpeyyāsi, mā te na kālena kālaṁ vaṇaṁ dhovato na kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpato pubbalohitaṁ vaṇamukhaṁ pariyonandhi.
Regularly wash the wound and anoint the opening, or else it’ll get covered with pus and blood.
มา จ
วาตาตเป จาริตฺตํ อนุยุญฺชิ มา เต วาตาตเป จาริตฺตํ อนุยุตฺตสฺส
รโชสุกํ วณมุขํ อนุทฺธํเสสิ✎ ร่าง
Mā ca vātātape cārittaṁ anuyuñji, mā te vātātape cārittaṁ anuyuttassa rajosūkaṁ vaṇamukhaṁ anuddhaṁsesi.
Don’t walk too much in the wind and sun, or else dust and dirt will infect the wound.
วณานุรกฺขี จ อมฺโภ ปุริส
วิหเรยฺยาสิ วณสาโรปีติ ฯ✎ ร่าง
Vaṇānurakkhī ca, ambho purisa, vihareyyāsi vaṇasāropī’ti.
Take care of the wound, my man, heal it.’
ตสฺส เอวมสฺส✎ ร่าง
Tassa evamassa:
They’d think:
อุพฺภหตํ โข เม สลฺลํ
อปนีโต วิสโทโส อนุปาทิเสโส✎ ร่าง
‘ubbhataṁ kho me sallaṁ, apanīto visadoso anupādiseso.
‘The dart has been extracted and the poison expelled with no residue.
อลญฺจ เม อนนฺตรายายาติ ฯ✎ ร่าง
Analañca me antarāyāyā’ti.
It’s not capable of harming me.’
โส อสปฺปายานิ เจว โภชนานิ ภุญฺเชยฺย ตสฺส อสปฺปายานิ
โภชนานิ ภุญฺชโต วโณ อสฺสาวี อสฺส✎ ร่าง
So asappāyāni ceva bhojanāni bhuñjeyya. Tassa asappāyāni bhojanāni bhuñjato vaṇo assāvī assa.
They’d eat unsuitable food, and the wound would get infected.
น จ กาเลน กาลํ
วณํ โธเวยฺย น จ กาเลน กาลํ วณมุขํ อาลิมฺเปยฺย ตสฺส
น กาเลน กาลํ วณํ โธวโต น จ กาเลน กาลํ วณมุขํ
อาลิมฺปโต ปุพฺพโลหิตํ วณมุขํ ปริโยนทฺเธยฺย✎ ร่าง
Na ca kālena kālaṁ vaṇaṁ dhoveyya, na ca kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpeyya. Tassa na kālena kālaṁ vaṇaṁ dhovato, na kālena kālaṁ vaṇamukhaṁ ālimpato pubbalohitaṁ vaṇamukhaṁ pariyonandheyya.
And they wouldn’t regularly wash and anoint the opening, so it would get covered in pus and blood.
วาตาตเป จ
จาริตฺตํ อนุยุญฺเชยฺย ตสฺส วาตาตเป จาริตฺตํ อนุยุตฺตสฺส รโชสุกํ
วณมุขํ อนุทฺธํเสยฺย✎ ร่าง
Vātātape ca cārittaṁ anuyuñjeyya. Tassa vātātape cārittaṁ anuyuttassa rajosūkaṁ vaṇamukhaṁ anuddhaṁseyya.
And they’d walk too much in the wind and sun, so dust and dirt infected the wound.
น จ วณานุรกฺขี วิหเรยฺย น วณสาโรปิ✎ ร่าง
Na ca vaṇānurakkhī vihareyya na vaṇasāropī.
And they wouldn’t take care of the wound or heal it.
ตสฺส อิมิสฺสาว อสปฺปายกิริยาย อสุจิวิสโทโส อปนีโต สอุปาทิเสโส
ตทุภเยน วโณ ปุถุตฺตํ คจฺเฉยฺย ฯ✎ ร่าง
Tassa imissā ca asappāyakiriyāya, asuci visadoso apanīto saupādiseso tadubhayena vaṇo puthuttaṁ gaccheyya.
Then both because they did what was unsuitable, and because of the residue of unclean poison, the wound would expand,
โส ปุถุตฺตํ คเตน วเณน มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย มรณมตฺตํ
วา ทุกฺขํ✎ ร่าง
So puthuttaṁ gatena vaṇena maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
resulting in death or deadly pain.
เอวเมว โข สุนกฺขตฺต ฐานเมตํ วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺจสฺส ภิกฺขุโน
เอวมสฺส✎ ร่าง
Evameva kho, sunakkhatta, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ idhekaccassa bhikkhuno evamassa:
In the same way, it’s possible that a certain mendicant might think:
อ้างอิงPTS 2.258 · สยามรัฐ 14.69 · ฉัฏฐสังคายนา 14.43
ตณฺหา โข สลฺลํ สมเณน วุตฺตํ อวิชฺชาวิสโทโส ฉนฺทราค-
พฺยาปาเทหิ รุปฺปติ✎ ร่าง
‘taṇhā kho sallaṁ samaṇena vuttaṁ, avijjāvisadoso chandarāgabyāpādena ruppati.
‘The Ascetic has said that craving is a dart; and that the poison of ignorance is inflicted by desire and ill will.
ตํ เม ตณฺหาสลฺลํ ปหีนํ อปนีโต อวิชฺชาวิสโทโส
สมฺมานิพฺพานาธิมุตฺโตหมสฺมีติ✎ ร่าง
Taṁ me taṇhāsallaṁ pahīnaṁ, apanīto avijjāvisadoso, sammā nibbānādhimuttohamasmī’ti.
I have given up the dart of craving and expelled the poison of ignorance; I am rightly intent on extinguishment.’
เอวมาทิ อสฺส อตฺถํ สมานํ ฯ✎ ร่าง
Evaṁmāni assa atathaṁ samānaṁ.
Having such conceit, though it’s not based in fact,
โส ยานิ
สมฺมานิพฺพานาธิมุตฺตสฺส อสปฺปายานิ ตานิ อนุยุญฺเชยฺย อสปฺปายํ
จกฺขุนา รูปทสฺสนํ อนุยุญฺเชยฺย อสปฺปายํ โสเตน สทฺทํ
อนุยุญฺเชยฺย อสปฺปายํ ฆาเนน คนฺธํ อนุยุญฺเชยฺย อสปฺปายํ
ชิวฺหาย รสํ อนุยุญฺเชยฺย อสปฺปายํ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ อนุยุญฺเชยฺย
อสปฺปายํ มนสา ธมฺมํ อนุยุญฺเชยฺย ฯ✎ ร่าง
So yāni sammā nibbānādhimuttassa asappāyāni tāni anuyuñjeyya, asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ sotena saddaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ anuyuñjeyya, asappāyaṁ manasā dhammaṁ anuyuñjeyya.
they would engage in things unconducive to extinguishment: unsuitable sights, sounds, smells, tastes, touches, and ideas.
ตสฺส อสปฺปายํ จกฺขุนา
รูปทสฺสนํ อนุยุตฺตสฺส อสปฺปายํ โสเตน สทฺทํ อนุยุตฺตสฺส อสปฺปายํ
ฆาเนน คนฺธํ อนุยุตฺตสฺส อสปฺปายํ ชิวฺหาย รสํ อนุยุตฺตสฺส
อสปฺปายํ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ อนุยุตฺตสฺส อสปฺปายํ มนสา ธมฺมํ
อนุยุตฺตสฺส โส ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสยฺย ฯ✎ ร่าง
Tassa asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ sotena saddaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ anuyuttassa, asappāyaṁ manasā dhammaṁ anuyuttassa rāgo cittaṁ anuddhaṁseyya.
Doing so, lust infects their mind,
โส ราคานุทฺธํสิเตน
จิตฺเตน มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ ฯ✎ ร่าง
So rāgānuddhaṁsitena cittena maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
resulting in death or deadly pain.
มรณเญฺหตํ
สุนกฺขตฺต อริยสฺส วินเย โย สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ ฯ✎ ร่าง
Maraṇañhetaṁ, sunakkhatta, ariyassa vinaye yo sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati;
For it is death in the training of the Noble One to disavow the training and return to a lesser life.
มรณมตฺตเญฺหตํ สุนกฺขตฺต ทุกฺขํ โย อญฺญตรํ สงฺกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ
อาปชฺชติ ฯ✎ ร่าง
maraṇamattañhetaṁ, sunakkhatta, dukkhaṁ yaṁ aññataraṁ saṅkiliṭṭhaṁ āpattiṁ āpajjati.
And it is deadly pain to commit one of the corrupt offenses.