เนื้อความทั้งข้อ
[๗๔๙] ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะได้กราบทูลสรรเสริญพระผู้มีพระภาค
ในที่เฉพาะพระพักตร์ ด้วยคาถาทั้งหลายอันสมควรว่า
ภิกษุมากกว่าพัน ย่อมนั่งห้อมล้อมพระสุคตผู้ทรงแสดงธรรม
อันปราศจากธุลีคือพระนิพพาน ธรรมอันหาภัยแต่ไหนมิได้
ภิกษุทั้งหลายย่อมฟังธรรมอันปราศจากมลทิน ซึ่งพระสัมมา-
สัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว พระสัมพุทธเจ้าผู้อันหมู่ภิกษุ
ห้อมล้อมแล้ว ย่อมงามจริงหนอ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค
พระองค์เป็นผู้ทรงนามว่าพญาช้างอันประเสริฐ เป็นพระฤาษี
ที่ ๗ แห่งพระฤาษีทั้งหลาย เป็นผู้ดุจมหาเมฆยังฝนให้ตกใน
พระสาวก ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงแกล้วกล้าใหญ่ วังคีสะสาวก
ของพระองค์ ออกจากที่พักกลางวันด้วยความใคร่เพื่อเฝ้าพระ-
*ศาสดา ขอถวายบังคมพระบาท ดังนี้ ฯ
พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า วังคีสะ คาถาเหล่านี้เธอตรึกตรองไว้ก่อน
หรือๆ ว่าแจ่มแจ้งกะเธอโดยฉับพลัน ฯ
ท่านพระวังคีสะกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คาถาเหล่านี้
ข้าพระองค์มิได้ตรึกตรองไว้ก่อนเลย แต่ย่อมแจ่มแจ้งกะข้าพระองค์โดยทันทีเทียว
แล ฯ
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า วังคีสะ คาถาทั้งหลายที่เธอไม่ได้ตรึกตรองไว้
ในกาลก่อน จงแจ่มแจ้งกะเธอยิ่งกว่าประมาณเถิด ฯ
อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควนฺตํ สมฺมุขา สรูปาหิ
คาถาหิ อภิตฺถวิ✎ ร่าง
Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṁ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi:
Then Vaṅgīsa extolled the Buddha in his presence with fitting verses:
ปโรสหสฺส ภิกฺขูนํ✎ ร่าง
“Parosahassaṁ bhikkhūnaṁ,
“Over a thousand mendicants
สุคตํ ปยิรุปาสติ✎ ร่าง
sugataṁ payirupāsati;
revere the Holy One
เทเสนฺตํ วิรชํ ธมฺมํ✎ ร่าง
Desentaṁ virajaṁ dhammaṁ,
as he teaches the immaculate Dhamma,
นิพฺพานํ อกุโตภยํ✎ ร่าง
nibbānaṁ akutobhayaṁ.
extinguishment, fearing nothing from any quarter.
สุณนฺติ ธมฺมํ วิมลํ✎ ร่าง
Suṇanti dhammaṁ vimalaṁ,
They listen to the immaculate Dhamma
สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ✎ ร่าง
sammāsambuddhadesitaṁ;
taught by the fully awakened Buddha;
โสภติ วต สมฺพุทฺโธ✎ ร่าง
Sobhati vata sambuddho,
the Buddha is so brilliant,
ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต✎ ร่าง
bhikkhusaṅghapurakkhato.
at the fore of the mendicant Saṅgha,
นาคนาโมสิ ภควา✎ ร่าง
Nāganāmosi bhagavā,
Blessed One, your name is ‘Giant’,
อิสีนํ อิสิสตฺตโม✎ ร่าง
isīnaṁ isisattamo;
seventh of the seers.
มหาเมโฆว หุตฺวาน✎ ร่าง
Mahāmeghova hutvāna,
You are like a great cloud
สาวเก อภิวสฺสติ✎ ร่าง
sāvake abhivassati.
that rains on your disciples.
ทิวาวิหารา นิกฺขมฺม✎ ร่าง
Divāvihārā nikkhamma,
I’ve left my day’s meditation,
สตฺถุทสฺสนกามตา✎ ร่าง
satthudassanakamyatā;
out of desire to see the teacher.
สาวโก เต มหาวีร✎ ร่าง
Sāvako te mahāvīra,
Great hero, your disciple Vaṅgīsa
ปาเท วนฺทติ วงฺคีโสติ ฯ✎ ร่าง
pāde vandati vaṅgiso”ti.
bows at your feet.”
กึ นุ เต วงฺคีส อิมา คาถาโย ปุพฺเพ ปริวิตกฺกิตา อุทาหุ
ฐานโสว ตํ ปฏิภนฺตีติ ฯ✎ ร่าง
“Kiṁ nu te, vaṅgīsa, imā gāthāyo pubbe parivitakkitā, udāhu ṭhānasova taṁ paṭibhantī”ti?
“Vaṅgīsa, had you previously composed these verses, or did they spring to mind in the moment?”
อ้างอิงสยามรัฐ 15.284
น โข เม ภนฺเต อิมา คาถาโย
ปุพฺเพ ปริวิตกฺกิตา อถ โข ฐานโสว มํ ปฏิภนฺตีติ ฯ✎ ร่าง
“Na kho me, bhante, imā gāthāyo pubbe parivitakkitā, atha kho ṭhānasova maṁ paṭibhantī”ti.
“They sprang to mind in the moment, sir.”
เตนหิ
ตํ วงฺคีส ภิยฺโยโส มตฺตาย ปุพฺเพ อปริวิตกฺกิตา คาถาโย
ปฏิภนฺตูติ ฯ✎ ร่าง
“Tena hi taṁ, vaṅgīsa, bhiyyoso mattāya pubbe aparivitakkitā gāthāyo paṭibhantū”ti.
“Well then, Vaṅgīsa, speak some more spontaneously inspired verses.”