เนื้อความทั้งข้อ
[๑๗๐] พราหมณ์นั้น ครั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า
ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ คนนั้นทำเหตุ คนนั้นเสวยผลหรือหนอ พระผู้มีพระภาค
ตรัสว่า ดูกรพราหมณ์ โวหารนี้ว่า คนนั้นทำเหตุ คนนั้นเสวยผล เป็นส่วนสุด
ที่หนึ่ง พราหมณ์นั้นทูลถามว่า พระโคดมผู้เจริญ ก็คนอื่นทำเหตุ คนอื่นเสวยผล
หรือ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรพราหมณ์ โวหารนี้ว่า คนอื่นทำเหตุ คนอื่น
เสวยผลเป็นส่วนสุดที่สอง ดูกรพราหมณ์ ตถาคตแสดงธรรมโดยสายกลาง
ไม่เข้าใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้นดังนี้ว่า เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร เพราะ
สังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ ฯลฯ ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมี
ด้วยประการอย่างนี้ ก็เพราะอวิชชาดับด้วยสำรอกโดยไม่เหลือ สังขารจึงดับ
เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ฯลฯ ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วย
ประการอย่างนี้ ฯ
เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ
เอตทโวจ กึ นุ โข โภ โคตม โส กโรติ โส ปฏิสํเวทยตีติ ฯ✎ ร่าง
“Kiṁ nu kho, bho gotama, so karoti so paṭisaṁvedayatī”ti?
“Worthy Gotama, are he who does the deed and he who experiences the result one and the same?”
โส กโรติ โส ปฏิสํเวทยตีติ โข พฺราหฺมณ อยเมโก อนฺโต ฯ✎ ร่าง
“‘So karoti so paṭisaṁvedayatī’ti kho, brāhmaṇa, ayameko anto”.
“‘He who does the deed and he who experiences the result are one and the same’: this is one extreme, brahmin.”
กึ ปน โภ โคตม อญฺโญ กโรติ อญฺโญ ปฏิสํเวทยตีติ ฯ✎ ร่าง
“Kiṁ pana, bho gotama, añño karoti, añño paṭisaṁvedayatī”ti?
“Then is he who does the deed one and he who experiences the result another?”
อ้างอิงPTS 2.76 · สยามรัฐ 16.91 · พุทธชยันตี 14.118
อญฺโญ กโรติ อญฺโญ ปฏิสํเวทยตีติ โข พฺราหฺมณ อยํ ทุติโย
อนฺโต✎ ร่าง
“‘Añño karoti, añño paṭisaṁvedayatī’ti kho, brāhmaṇa, ayaṁ dutiyo anto.
“‘He who does the deed is one and he who experiences the result is another’: this is the second extreme.
เอเต เต พฺราหฺมณ อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน
ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ✎ ร่าง
Ete te, brāhmaṇa, ubho ante anupagamma majjhena tathāgato dhammaṁ deseti:
Avoiding these two extremes, the Realized One teaches by the middle way:
อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา✎ ร่าง
‘avijjāpaccayā saṅkhārā;
‘Ignorance is a requirement for choices.
สงฺขารปจฺจยา
วิญฺญาณํ ฯเปฯ✎ ร่าง
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe…
Choices are a requirement for consciousness. …
เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย
โหติ ฯ✎ ร่าง
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
That is how this entire mass of suffering originates.
อวิชฺชายเตฺวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ✎ ร่าง
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho;
When ignorance fades away and ceases no residue left behind, choices cease.
สงฺขารนิโรธา
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. อุปสฺสุตึ ฯ
วิญฺญาณนิโรโธ ฯเปฯ✎ ร่าง
saṅkhāranirodhā …pe…
When choices cease …
เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส
นิโรโธ โหตีติ ฯ✎ ร่าง
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’”ti.
That is how this entire mass of suffering ceases.’”