เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๒๕๖] พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรม
วินัยนี้ เมื่อพิจารณา ย่อมพิจารณาซึ่งปัจจัยภายในว่า ชราและมรณะนี้อันใดแล
ย่อมบังเกิดในโลก เป็นทุกข์หลายอย่างต่างๆ กัน ชราและมรณะที่เป็นทุกข์นี้แล
มีอะไรเป็นเหตุ มีอะไรเป็นที่ตั้งขึ้น มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด
เมื่ออะไรมี ชราและมรณะจึงมี เมื่อเธอพิจารณาอยู่ ย่อมรู้ได้อย่างนี้ว่า ชราและ
มรณะนี้อันใดแล ย่อมบังเกิดขึ้นในโลก เป็นทุกข์หลายอย่างต่างๆ กัน ชรา
และมรณะที่เป็นทุกข์นี้แล มีอุปธิเป็นเหตุ มีอุปธิเป็นที่ตั้งขึ้น มีอุปธิเป็นกำเนิด
มีอุปธิเป็นแดนเกิด เมื่ออุปธิมี ชราและมรณะจึงมี เมื่ออุปธิไม่มี ชราและ
มรณะก็ไม่มี เธอย่อมทราบชัดซึ่งชราและมรณะ ย่อมทราบชัดซึ่งความเกิดแห่ง
ชราและมรณะ ย่อมทราบชัดซึ่งความดับแห่งชราและมรณะ และย่อมทราบชัดซึ่ง
ปฏิปทาอันสมควรเครื่องให้ถึงความดับแห่งชราและมรณะ และเธอย่อมเป็นผู้
ปฏิบัติตามนั้น ชื่อว่าเป็นผู้ประพฤติตามธรรม ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราเรียกภิกษุ
รูปนี้ว่า เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความสิ้นทุกข์ เพื่อความดับไปแห่งชราและมรณะโดย
ชอบทุกประการ ฯ
▴ ย่อ
ภควา เอตทโวจ✎ ร่าง
Bhagavā etadavoca:
The Buddha said this:
อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สมฺมสมาโน
สมฺมสติ อนฺตรํ สมฺมสํ✎ ร่าง
“Idha, bhikkhave, bhikkhu sammasamāno sammasati antaraṁ sammasaṁ:
“Take a mendicant who probes within:
อ้างอิง PTS 2.108 · สยามรัฐ 16.131 · ฉัฏฐสังคายนา 24.95
ยํ โข อิทํ อเนกวิธํ นานปฺปการกํ
ทุกฺขํ โลเก อุปฺปชฺชติ ชรามรณํ✎ ร่าง
‘yaṁ kho idaṁ anekavidhaṁ nānappakārakaṁ dukkhaṁ loke uppajjati jarāmaraṇaṁ.
‘The suffering that arises in the world starting with old age and death takes many and diverse forms.
อิทํ นุ ๑- โข ทุกฺขํ กึนิทานํ
กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ กิสฺมึ สติ ชรามรณํ โหตีติ ฯ✎ ร่าง
Idaṁ kho dukkhaṁ kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ, kismiṁ sati jarāmaraṇaṁ hoti, kismiṁ asati jarāmaraṇaṁ na hotī’ti?
But what is the source of this suffering? When what exists do old age and death come to be? And when what does not exist do old age and death not come to be?’
โส
สมฺมสมาโน เอวํ ชานาติ✎ ร่าง
So sammasamāno evaṁ jānāti:
While probing they know:
ยํ โข อิทํ อเนกวิธํ นานปฺปการกํ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. นุสทฺโท นตฺถิ ฯ
ทุกฺขํ โลเก อุปฺปชฺชติ ชรามรณํ✎ ร่าง
‘yaṁ kho idaṁ anekavidhaṁ nānappakārakaṁ dukkhaṁ loke uppajjati jarāmaraṇaṁ.
‘The suffering that arises in the world starting with old age and death takes many and diverse forms.
อิทํ โข ทุกฺขํ อุปธินิทานํ
อุปธิสมุทยํ อุปธิชาติกํ อุปธิปฺปภวํ อุปธิสฺมึ สติ ชรามรณํ โหติ
อุปธิสฺมึ อสติ ชรามรณํ น โหตีติ ฯ✎ ร่าง
Idaṁ kho dukkhaṁ upadhinidānaṁ upadhisamudayaṁ upadhijātikaṁ upadhipabhavaṁ, upadhismiṁ sati jarāmaraṇaṁ hoti, upadhismiṁ asati jarāmaraṇaṁ na hotī’ti.
The source of this suffering is attachment. When attachments exist old age and death come to be. And when attachments do not exist old age and death don’t come to be.’
โส ชรามรณญฺจ ปชานาติ
ชรามรณสมุทยญฺจ ปชานาติ ชรามรณนิโรธญฺจ ปชานาติ ยา
จ ชรามรณนิโรธสารุปฺปคามินี ปฏิปทา ตญฺจ ปชานาติ✎ ร่าง
So jarāmaraṇañca pajānāti jarāmaraṇasamudayañca pajānāti jarāmaraṇanirodhañca pajānāti yā ca jarāmaraṇanirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti.
They understand old age and death, their origin, their cessation, and the fitting practice for their cessation.
ตถา
ปฏิปนฺโน จ โหติ อนุธมฺมจารี ฯ✎ ร่าง
Tathāpaṭipanno ca hoti anudhammacārī.
And they practice in line with that path.
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ
สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ปฏิปนฺโน ชรามรณนิโรธาย ฯ✎ ร่าง
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno jarāmaraṇanirodhāya.
This is called a mendicant who is practicing for the complete ending of suffering, for the cessation of old age and death.