เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๓๕๓] พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ดูกรภิกษุ อาภาธาตุอาศัยความมืด
จึงปรากฏได้ สุภาธาตุอาศัยความไม่งามจึงปรากฏได้ อากาสานัญจายตนธาตุอาศัย
รูปจึงปรากฏได้ วิญญาณัญจายตนธาตุอาศัยอากาสานัญจายตนะจึงปรากฏได้
อากิญจัญญายตนธาตุอาศัยวิญญาณัญจายตนะจึงปรากฏได้ เนวสัญญานาสัญญายตน
ธาตุอาศัยอากิญจัญญายตนะจึงปรากฏได้ สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุอาศัยนิโรธจึง
ปรากฏได้ ฯ
ภิ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อาภาธาตุ สุภาธาตุ อากาสานัญจายตนธาตุ
วิญญาณัญจายตนธาตุ อากิญจัญญายตนธาตุ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุ
สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุ ธาตุเหล่านี้แต่ละอย่าง บุคคลพึงบรรลุเป็นสมาบัติ
อย่างไร ฯ
▴ ย่อ
ยายํ ภิกฺขุ อาภาธาตุ อยํ ธาตุ อนฺธการํ ปฏิจฺจ
ปญฺญายติ ฯ ยายํ ภิกฺขุ สุภาธาตุ อยํ ธาตุ อสุภํ ปฏิจฺจ
ปญฺญายติ ฯ✎ ร่าง
Yāyaṁ, bhikkhu, subhadhātu—ayaṁ dhātu asubhaṁ paṭicca paññāyati.
The element of beauty appears due to the element of ugliness.
ยายํ ภิกฺขุ อากาสานญฺจายตนธาตุ อยํ ธาตุ รูปํ
ปฏิจฺจ ปญฺญายติ ฯ✎ ร่าง
Yāyaṁ, bhikkhu, ākāsānañcāyatanadhātu—ayaṁ dhātu rūpaṁ paṭicca paññāyati.
The element of the dimension of infinite space appears due to the element of form.
ยายํ ภิกฺขุ วิญฺญาณญฺจายตนธาตุ อยํ
ธาตุ อากาสานญฺจายตนํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ ฯ✎ ร่าง
Yāyaṁ, bhikkhu, viññāṇañcāyatanadhātu—ayaṁ dhātu ākāsānañcāyatanaṁ paṭicca paññāyati.
The element of the dimension of infinite consciousness appears due to the element of the dimension of infinite space.
ยายํ ภิกฺขุ
อากิญฺจญฺญายตนธาตุ อยํ ธาตุ วิญฺญาณญฺจายตนํ ปฏิจฺจ
ปญฺญายติ ฯ✎ ร่าง
Yāyaṁ, bhikkhu, ākiñcaññāyatanadhātu—ayaṁ dhātu viññāṇañcāyatanaṁ paṭicca paññāyati.
The element of the dimension of nothingness appears due to the element of the dimension of infinite consciousness.
ยายํ ภิกฺขุ เนวสญฺญานาสญฺญายตนธาตุ อยํ
ธาตุ อากิญฺจญฺญายตนํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ ฯ✎ ร่าง
Yāyaṁ, bhikkhu, nevasaññānāsaññāyatanadhātu—ayaṁ dhātu ākiñcaññāyatanaṁ paṭicca paññāyati.
The element of the dimension of neither perception nor non-perception appears due to the element of the dimension of nothingness.
ยายํ ภิกฺขุ
สญฺญาเวทยิตนิโรธธาตุ อยํ ธาตุ นิโรธํ ปฏิจฺจ ปญฺญายตีติ ฯ✎ ร่าง
Yāyaṁ, bhikkhu, saññāvedayitanirodhadhātu—ayaṁ dhātu nirodhaṁ paṭicca paññāyatī”ti.
The element of the cessation of perception and feeling appears due to the element of cessation.”
ยา
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. สุภธาตุ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
จายํ ภนฺเต อาภาธาตุ ยา จ สุภาธาตุ ยา จ อากาสานญฺจายตนธาตุ
ยา จ วิญฺญาณญฺจายตนธาตุ ยา จ อากิญฺจญฺญายตนธาตุ
ยา จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนธาตุ ยา จ สญฺญาเวทยิตนิโรธธาตุ
อิมา นุ โข ภนฺเต ธาตุโย กถํ สมาปตฺติ ปตฺตพฺพาติ✎ ร่าง
“Yā cāyaṁ, bhante, ābhādhātu yā ca subhadhātu yā ca ākāsānañcāyatanadhātu yā ca viññāṇañcāyatanadhātu yā ca ākiñcaññāyatanadhātu yā ca nevasaññānāsaññāyatanadhātu yā ca saññāvedayitanirodhadhātu—imā nu kho, bhante, dhātuyo kathaṁ samāpatti pattabbā”ti?
“Sir, how is each of these elements to be attained?”
อ้างอิง สยามรัฐ 16.181 · ฉัฏฐสังคายนา 24.133
ฯ✎ ร่าง
“Yā cāyaṁ, bhikkhu, ābhādhātu yā ca subhadhātu yā ca ākāsānañcāyatanadhātu yā ca viññāṇañcāyatanadhātu yā ca ākiñcaññāyatanadhātu—imā dhātuyo saññāsamāpatti pattabbā.
“The elements of light, beauty, the dimension of infinite space, the dimension of infinite consciousness, and the dimension of nothingness are attainments with perception.
อ้างอิง PTS 2.151