อถ โข อายสฺมา เขมโก ทณฺฑโมลมฺภ ๒- เยน เถรา
ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา เถเรหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สมฺโมทิ✎ ร่าง
Atha kho āyasmā khemako daṇḍamolubbha yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā therehi bhikkhūhi saddhiṁ sammodi.
Then Venerable Khemaka, leaning on a staff, went to those senior mendicants and exchanged greetings with them.
อ้างอิงPTS 3.130 · สยามรัฐ 17.159 · ฉัฏฐสังคายนา 25.118 · พุทธชยันตี 15.224
สมฺโมทนียํ กถํ สาราณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ
เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ เขมกํ เถรา ภิกฺขู เอตทโวจุํ✎ ร่าง
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ khemakaṁ therā bhikkhū etadavocuṁ:
When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side. They said to him:
ยเมตํ อาวุโส เขมก อสฺมีติ วเทสิ กิเมตํ อสฺมีติ วเทสิ ฯ✎ ร่าง
“yametaṁ, āvuso khemaka, ‘asmī’ti vadesi, kimetaṁ ‘asmī’ti vadesi?
“Reverend Khemaka, when you say ‘I am’, what is it that you’re talking about?
รูปํ
อสฺมีติ วเทสิ ฯ อญฺญตฺร รูปา อสฺมีติ วเทสิ ฯ✎ ร่าง
Rūpaṁ ‘asmī’ti vadesi, aññatra rūpā ‘asmī’ti vadesi?
Is it form or apart from form?
เวทนํ ฯ✎ ร่าง
Vedanaṁ …
Is it feeling …
สญฺญํ ฯ✎ ร่าง
saññaṁ …
perception …
สงฺขาเร ฯ✎ ร่าง
saṅkhāre …
choices …
วิญฺญาณํ อสฺมีติ วเทสิ ฯ อญฺญตฺร วิญฺญาณา
อสฺมีติ วเทสิ ฯ✎ ร่าง
viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadesi, aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadesi?
consciousness, or apart from consciousness?
ยเมตํ อาวุโส เขมก อสฺมีติ วเทสิ กิเมตํ อสฺมีติ
วเทสีติ ฯ✎ ร่าง
Yametaṁ, āvuso khemaka, ‘asmī’ti vadesi, kimetaṁ ‘asmī’ti vadesī”ti?
When you say ‘I am’, what is it that you’re talking about?”
น ขฺวาหํ อาวุโส รูปํ อสฺมีติ วทามิ นปิ อญฺญตฺร
รูปา อสฺมีติ วทามิ✎ ร่าง
“Na khvāhaṁ, āvuso, rūpaṁ ‘asmī’ti vadāmi; napi aññatra rūpā ‘asmī’ti vadāmi.
“Reverends, I don’t say ‘I am’ with reference to form, or apart from form.
น เวทนํ ฯ น สญฺญํ ฯ น สงฺขาเร ฯ✎ ร่าง
Na vedanaṁ …
I don’t say ‘I am’ with reference to feeling …
น วิญฺญาณํ
อสฺมีติ วทามิ นปิ อญฺญตฺร วิญฺญาณา อสฺมีติ วทามิ✎ ร่าง
na viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadāmi; napi aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadāmi.
consciousness, or apart from consciousness.
อปิจ เม
อาวุโส ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อสฺมีติ อธิคตํ อยมหมสฺมีติ
น จ สมนุปสฺสามิ ฯ✎ ร่าง
Api ca me, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu ‘asmī’ti adhigataṁ ‘ayamahamasmī’ti na ca samanupassāmi.
For when it comes to the five grasping aggregates I’m not rid of the conceit ‘I am’. But I don’t regard anything as ‘I am this’.
เสยฺยถาปิ อาวุโส อุปฺปลสฺส วา ปทุมสฺส วา
ปุณฺฑรีกสฺส วา คนฺโธ✎ ร่าง
Seyyathāpi, āvuso, uppalassa vā padumassa vā puṇḍarīkassa vā gandho.
It’s like the scent of a blue water lily, or a pink or white lotus.
อ้างอิงสยามรัฐ 17.160
โย นุ โข เอวํ วเทยฺย ปตฺตสฺส คนฺโธติ
วา ๑- วณฺณสฺส คนฺโธติ วา กิญฺชกฺขสฺส ๒- คนฺโธติ วา
สมฺมา นุ โข โส วทมาโน วเทยฺยาติ ฯ✎ ร่าง
Yo nu kho evaṁ vadeyya: ‘pattassa gandho’ti vā ‘vaṇṇassa gandho’ti vā ‘kiñjakkhassa gandho’ti vā sammā nu kho so vadamāno vadeyyā”ti?
Would it be right to say that the scent belongs to the petals or the stalk or the pistil?”
โน เหตํ อาวุโส ฯ✎ ร่าง
“No hetaṁ, āvuso”.
“No, reverend.”
ยถากถํ ปนาวุโส สมฺมา พฺยากรมาโน พฺยากเรยฺยาติ ฯ✎ ร่าง
“Yathā kathaṁ, panāvuso, sammā byākaramāno byākareyyā”ti?
“Then, reverends, how should it be said?”
ปุปฺผสฺส
คนฺโธติ โข อาวุโส สมฺมา พฺยากรมาโน พฺยากเรยฺยาติ ฯ✎ ร่าง
“‘Pupphassa gandho’ti kho, āvuso, sammā byākaramāno byākareyyā”ti.
“It would be right to say that the scent belongs to the flower.”
เอวเมว ขฺวาหํ อาวุโส น รูปํ อสฺมีติ วทามิ นปิ อญฺญตฺร
รูปา อสฺมีติ วทามิ✎ ร่าง
“Evameva khvāhaṁ, āvuso, na rūpaṁ ‘asmī’ti vadāmi, napi aññatra rūpā ‘asmī’ti vadāmi.
“In the same way, reverends, I don’t say ‘I am’ with reference to form, or apart from form.
น เวทนํ ฯ✎ ร่าง
Na vedanaṁ …
I don’t say ‘I am’ with reference to feeling …
น สญฺญํ ฯ✎ ร่าง
na saññaṁ …
perception …
น สงฺขาเร ฯ✎ ร่าง
na saṅkhāre …
choices …
น วิญฺญาณํ อสฺมีติ วทามิ นปิ อญฺญตฺร วิญฺญาณา อสฺมีติ
วทามิ✎ ร่าง
na viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadāmi, napi aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadāmi.
consciousness, or apart from consciousness.
อปิจ เม อาวุโส ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อสฺมีติ
อธิคตํ อยมหมสฺมีติ น จ สมนุปสฺสามิ ฯ✎ ร่าง
Api ca me, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu ‘asmī’ti adhigataṁ ‘ayamahamasmī’ti na ca samanupassāmi.
For when it comes to the five grasping aggregates I’m not rid of the conceit ‘I am’. But I don’t regard anything as ‘I am this’.
กิญฺจาปิ อาวุโส อริยสาวกสฺส ปญฺโจรมฺภาคิยานิ
สญฺโญชนานิ ปหีนานิ ภวนฺติ อถ ขฺวสฺส โหติ เยว ๑- ปญฺจสุ
อุปาทานกฺขนฺเธสุ อนุสหคโต อสฺมีติ มาโน อสฺมีติ ฉนฺโท อสฺมีติ
อนุสโย อสมูหโต ฯ✎ ร่าง
Kiñcāpi, āvuso, ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni bhavanti, atha khvassa hoti: ‘yo ca pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo asamūhato.
Although a noble disciple has given up the five lower fetters, they still have a lingering residue of the conceit ‘I am’, the desire ‘I am’, and the underlying tendency ‘I am’ which has not been eradicated.
อ้างอิงPTS 3.131
โส อปเรน สมเยน ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ
อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรติ✎ ร่าง
So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati—
After some time they meditate observing rise and fall in the five grasping aggregates.
อิติ รูปํ อิติ รูปสฺส สมุทโย อิติ รูปสฺส
อตฺถงฺคโม✎ ร่าง
iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
‘Such is form, such is the origin of form, such is the ending of form.
อิติ เวทนา ฯ✎ ร่าง
iti vedanā …
Such is feeling …
อิติ สญฺญา ฯ✎ ร่าง
iti saññā …
Such is perception …
อิติ สงฺขารา ฯ✎ ร่าง
iti saṅkhārā …
Such are choices …
อิติ วิญฺญาณํ
อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโมติ ฯ✎ ร่าง
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
Such is consciousness, such is the origin of consciousness, such is the disappearance of consciousness.’
ตสฺสิเมสุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสิโน วิหรโต
โยปิสฺส โหติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อนุสหคโต อสฺมีติ มาโน
อสฺมีติ ฉนฺโท อสฺมีติ อนุสโย อสมูหโต โสปิ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ ฯ✎ ร่าง
Tassimesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘asmī’ti, māno ‘asmī’ti, chando ‘asmī’ti anusayo asamūhato, sopi samugghātaṁ gacchati.
As they do so, that lingering residue is eradicated.
เสยฺยถาปิ อาวุโส วตฺถํ สงฺกิลิฏฺฐํ มลคฺคหิตํ ตเมนํ
สามิกา รชกสฺส อนุปฺปทชฺชุํ✎ ร่าง
Seyyathāpi, āvuso, vatthaṁ saṅkiliṭṭhaṁ malaggahitaṁ. Tamenaṁ sāmikā rajakassa anupadajjuṁ.
Suppose there was a cloth that was dirty and soiled, so the owners give it to a launderer.
อ้างอิงสยามรัฐ 17.161 · ฉัฏฐสังคายนา 25.119 · พุทธชยันตี 15.226
ตเมนํ รชโก อูเส วา ขาเร
วา โคมเย วา สํมทฺทิตฺวา อจฺเฉ อุทเก วิกฺขาเลติ✎ ร่าง
Tamenaṁ rajako ūse vā khāre vā gomaye vā sammadditvā acche udake vikkhāleti.
The launderer kneads it thoroughly with salt, lye, and cow dung, and rinses it in clear water.
กิญฺจาปิ
ตํ โหติ วตฺถํ ปริสุทฺธํ ปริโยทาตํ อถ ขฺวสฺส โหติ โย จ
อนุสหคโต อูสคนฺโธ วา ขารคนฺโธ วา โคมยคนฺโธ วา อสมูหโต✎ ร่าง
Kiñcāpi taṁ hoti vatthaṁ parisuddhaṁ pariyodātaṁ, atha khvassa hoti yeva anusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato.
Although that cloth is clean and bright, it still has a lingering scent of salt, lye, or cow dung that had not been eradicated.
ตเมนํ รชโก สามิกานํ เทติ ตเมนํ สามิกา คนฺธปริภาวิเต
กรณฺฑเก นิกฺขิปนฺติ✎ ร่าง
Tamenaṁ rajako sāmikānaṁ deti. Tamenaṁ sāmikā gandhaparibhāvite karaṇḍake nikkhipanti.
The launderer returns it to its owners, who store it in a fragrant casket.
โยปิสฺส โหติ อนุสหคโต อูสคนฺโธ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. โย จ ฯ ๒ โป. อนุปทตฺถุํ ฯ
วา ขารคนฺโธ วา โคมยคนฺโธ วา อสมูหโต โสปิ สมุคฺฆาตํ
คจฺฉติ ฯ✎ ร่าง
Yopissa hoti anusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato, sopi samugghātaṁ gacchati.
And that lingering scent would be eradicated.
เอวเมว โข อาวุโส กิญฺจาปิ อริยสาวกสฺส
ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สญฺโญชนานิ ปหีนานิ ภวนฺติ อถ ขฺวสฺส
โหติเยว ปญฺจสุ อุปทานกฺขนฺเธสุ อนุสหคโต อสฺมีติ มาโน
อสฺมีติ ฉนฺโท อสฺมีติ อนุสโย อสมูหโต✎ ร่าง
Evameva kho, āvuso, kiñcāpi ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni bhavanti, atha khvassa hoti yeva pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘asmī’ti, māno ‘asmī’ti, chando ‘asmī’ti anusayo asamūhato.
In the same way, although a noble disciple has given up the five lower fetters, they still have a lingering residue of the conceit ‘I am’, the desire ‘I am’, and the underlying tendency ‘I am’ which has not been eradicated.
โส อปเรน สมเยน
ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรติ✎ ร่าง
So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati.
After some time they meditate observing rise and fall in the five grasping aggregates.
อิติ รูปํ
อิติ รูปสฺส สมุทโย อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม✎ ร่าง
‘Iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
‘Such is form, such is the origin of form, such is the disappearance of form.
อิติ เวทนา ฯ✎ ร่าง
iti vedanā …
Such is feeling …
อิติ
สญฺญา ฯ✎ ร่าง
iti saññā …
Such is perception …
อิติ สงฺขารา ฯ✎ ร่าง
iti saṅkhārā …
Such are choices …
อิติ วิญฺญาณํ อิติ วิญฺญาณสฺส
สมุทโย อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโมติ ฯ✎ ร่าง
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
Such is consciousness, such is the origin of consciousness, such is the disappearance of consciousness.’
ตสฺสิเมสุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสิโน
วิหรโต โยปิสฺส โหติ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อนุสหคโต อสฺมีติ
มาโน อสฺมีติ ฉนฺโท อสฺมีติ อนุสโย อสมูหโต โสปิ สมุคฺฆาตํ คจฺฉตีติ ฯ✎ ร่าง
Tassa imesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘asmī’ti, māno ‘asmī’ti, chando ‘asmī’ti anusayo asamūhato, sopi samugghātaṁ gacchatī”ti.
As they do so, that lingering residue is eradicated.”