เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๒๔๓] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ
ฯลฯ ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่พระองค์
ตรัสว่า ภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรีย์ๆ ดังนี้ ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรีย์ด้วย
เหตุเพียงเท่าไรหนอ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุ ถ้าว่าภิกษุพิจารณาเห็น
ความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในจักขุนทรีย์ ย่อมเบื่อหน่ายในจักขุนทรีย์ ฯลฯ
พิจารณาเห็นความเกิดขึ้นและความเสื่อมในมนินทรีย์ ย่อมเบื่อหน่ายในมนินทรีย์
เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จึงหลุดพ้น เมื่อหลุด
พ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่า หลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่
จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี ดูกรภิกษุ
ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรีย์ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ฯ
▴ ย่อ
อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ
ฯเปฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami …pe… ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
Then a mendicant went up to the Buddha … and asked him,
อินฺทฺริยสมฺปนฺโน อินฺทฺริยสมฺปนฺโนติ ภนฺเต วุจฺจติ✎ ร่าง
“‘indriyasampanno, indriyasampanno’ti, bhante, vuccati.
“Sir, they speak of someone who is ‘accomplished in the faculties’.
กิตฺตาวตา
นุ โข ภนฺเต อินฺทฺริยสมฺปนฺโน โหตีติ ฯ✎ ร่าง
Kittāvatā nu kho, bhante, indriyasampanno hotī”ti?
How is someone accomplished in the faculties defined?”
จกฺขุนฺทฺริเย เจ ภิกฺขุ
อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรนฺโต จกฺขุนฺทฺริเย นิพฺพินฺทติ ฯเปฯ✎ ร่าง
“Cakkhundriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto cakkhundriye nibbindati …pe…
“Mendicant, if someone meditates observing rise and fall in the eye faculty, they grow disillusioned with the eye faculty.
อ้างอิง พุทธชยันตี 16.280
ชิวฺหินฺทฺริเย
เจ ภิกฺขุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรนฺโต ชิวฺหินฺทฺริเย นิพฺพินฺทติ ฯเปฯ✎ ร่าง
jivhindriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto jivhindriye nibbindati …pe…
If they meditate observing rise and fall in the ear faculty … nose faculty … tongue faculty … body faculty …
มนินฺทฺริเย เจ ภิกฺขุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรนฺโต มนินฺทฺริเย นิพฺพินฺทติ✎ ร่าง
manindriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto manindriye nibbindati.
mind faculty, they grow disillusioned with the mind faculty.
นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ ฯเปฯ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ ฯ✎ ร่าง
Nibbindaṁ virajjati …pe… vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
Being disillusioned, desire fades away. … When they’re freed, they know they’re freed.
ขีณา ชาติ
วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ ฯ✎ ร่าง
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.
They understand: ‘Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.’
เอตฺตาวตา โข ภิกฺขุ อินฺทฺริยสมฺปนฺโน โหตีติ ฯ✎ ร่าง
Ettāvatā kho, bhikkhu, indriyasampanno hotī”ti.
This is how someone who is accomplished in the faculties is defined.”
—
Saṁyutta Nikāya 35.155
Linked Discourses 35.155
—
15. Navapurāṇavagga
15. The Old and the New