เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๑๗๕๐] ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา
อจิรวดี สรภู มหี ย่อมไหลไปไม่ขาดสายในที่ใด น้ำนั้น พึงถึงความสิ้นไป หมดไป ยังเหลือ
น้ำ ๒-๓ หยด เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เมื่อเทียบน้ำที่ไหลไปประจบกันซึ่ง
สิ้นไป หมดไป กับน้ำ ๒-๓ หยดที่ยังเหลือ ไหนจะมากกว่ากัน? ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำที่ไหลไปประจบกันซึ่งสิ้นไป หมดไป มากกว่า น้ำ ๒-๓ หยดที่ยังเหลือ
อยู่ น้อยกว่า เมื่อเทียบกับน้ำที่ไหลไปประจบกัน ซึ่งสิ้นไป หมดไปแล้ว น้ำ ๒-๓ หยดที่ยัง
เหลืออยู่ ย่อมไม่ถึงซึ่งการนับ การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว.
พ. ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ฯลฯ เธอ
ทั้งหลายพึงกระทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ ฯลฯ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา.
▴ ย่อ
เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ยตฺถิมา มหานทิโย สํสนฺทนฺติ
สเมนฺติ ฯ เสยฺยถีทํ ฯ✎ ร่าง
“Seyyathāpi, bhikkhave, yatthimā mahānadiyo saṁsandanti samenti, seyyathidaṁ—
“Mendicants, there are places where the great rivers—the Ganges, Yamunā, Aciravatī, Sarabhū, and Mahī—join together and converge.
อ้างอิง สยามรัฐ 19.574 · พุทธชยันตี 17.2.326
คงฺคา ยมุนา อจิรวตี สรภู มหี ฯ ตํ
อุทกํ ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย ฐเปตฺวา เทฺว วา ตีณิ วา
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. เอวํ โข ฯ ๒ ม. ยานิ เทฺว วา ฯ
อุทกผุสิตานิ ฯ✎ ร่าง
gaṅgā, yamunā, aciravatī, sarabhū, mahī, taṁ udakaṁ parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyya, ṭhapetvā dve vā tīṇi vā udakaphusitāni.
Suppose that water dried up and evaporated except for two or three drops.
ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว✎ ร่าง
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
What do you think, mendicants?
กตมํ นุ โข พหุตรํ ฯ ยํ
วา สมฺเภชฺชํ อุทกํ ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ อุปนิธาย ๑- เทฺว ๒- วา ตีณิ ๓-
วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานีติ ฯ✎ ร่าง
katamaṁ nu kho bahutaraṁ—yaṁ vā saṁbhejjaudakaṁ parikkhīṇaṁ pariyādinnaṁ, yāni dve vā tīṇi vā udakaphusitāni avasiṭṭhānī”ti?
Which is more: the water in the confluence that has dried up and evaporated, or the two or three drops left?”
เอตเทว ภนฺเต พหุตรํ สมฺเภชฺชํ
อุทกํ ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ อปฺปมตฺตกานิ เทฺว วา ตีณิ
วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานิ✎ ร่าง
“Etadeva, bhante, bahutaraṁ saṁbhejjaudakaṁ yadidaṁ parikkhīṇaṁ pariyādinnaṁ; appamattakāni dve vā tīṇi vā udakaphusitāni avasiṭṭhāni.
“Sir, the water in the confluence that has dried up and evaporated is certainly more. The two or three drops left are tiny.
สงฺขมฺปิ น อุเปนฺติ อุปนิธมฺปิ น
อุเปนฺติ กลภาคมฺปิ น อุเปนฺติ สมฺเภชฺชํ อุทกํ ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ
อุปนิธาย เทฺว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานีติ ฯ✎ ร่าง
Saṅkhampi na upenti, upanidhampi na upenti, kalabhāgampi na upenti saṁbhejjaudakaṁ parikkhīṇaṁ pariyādinnaṁ upanidhāya dve vā tīṇi vā udakaphusitāni avasiṭṭhānī”ti.
Compared to the water in the confluence that has dried up and evaporated, it doesn’t count, there’s no comparison, it’s not worth a fraction.”
เอวเมว
โข ภิกฺขเว อริยสาวกสฺส ฯเปฯ✎ ร่าง
“Evameva kho, bhikkhave, ariyasāvakassa …pe…
“In the same way, for a noble disciple …
โยโค กรณีโยติ ฯ✎ ร่าง
yogo karaṇīyo”ti.
That’s why you should practice meditation …”
—
Saṁyutta Nikāya 56.55
Linked Discourses 56.55
—
6. Abhisamayavagga
6. Comprehension