เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ ฯ🤖 AI จับคู่
Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
At one time the Buddha was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 37.70 · พุทธชยันตี 20.120
อถโข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย
เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ🤖 AI จับคู่
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi.
Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Vesālī for alms.
เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ
ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต มหาวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล
ทิวา วิหารํ นิสีทิ ฯ🤖 AI จับคู่
Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto mahāvanaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
Then after the meal, on his return from almsround, he plunged deep into the Great Wood and sat at the root of a tree for the day’s meditation.
เตน โข ปน สมเยน สมฺพุลา ลิจฺฉวิกุมารกา
สชฺชานิ ธนูนิ อาทาย กุกฺกุรสงฺฆปริวุตา มหาวเน อนุจงฺกมมานา
อนุวิจรมานา อทฺทสํสุ ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ🤖 AI จับคู่
Tena kho pana samayena sambahulā licchavikumārakā sajjāni dhanūni ādāya kukkurasaṅghaparivutā mahāvane anucaṅkamamānā anuvicaramānā addasu bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ;
Now at that time several Licchavi youths took strung bows and, escorted by a pack of hounds, were going for a walk in the Great Wood when they saw the Buddha seated at the root of a tree.
อ้างอิงPTS 3.76
ทิสฺวา
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. สตฺตา ฯ ๒ ยุ. ตเมตํ ฯ ๓ ม. อาโรเคฺย โยพฺพนสฺมึ จ ฯ ยุ. อาโรเคฺย จ ฯ@๔ ม. เย มทา ฯ ๕ ม. ยุ. พฺรหฺมจริยปรายโนติ ฯ
สชฺชานิ ธนูนิ นิกฺขิปิตฺวา กุกฺกุรสงฺฆํ เอกมนฺตํ อุยฺโยเชตฺวา เยน
ภควา เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา
ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺติ🤖 AI จับคู่
disvāna sajjāni dhanūni nikkhipitvā kukkurasaṅghaṁ ekamantaṁ uyyojetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā tuṇhībhūtā tuṇhībhūtā pañjalikā bhagavantaṁ payirupāsanti.
When they saw him, they put down their strung bows, dispatched their hounds to one side, and went up to him. They bowed and silently paid homage to the Buddha with cupped palms.
เตน โข ปน
สมเยน มหานาโม ลิจฺฉวี ๑- มหาวเน ชงฺฆวิหารํ ๒- อนุจงฺกมมาโน
อนุวิจรมาโน อทฺทส เต ลิจฺฉวิกุมารเก ตุณฺหีภูเต ตุณฺหีภูเต ปญฺชลิเก
ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺเต🤖 AI จับคู่
Tena kho pana samayena mahānāmo licchavi mahāvane jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno addasa te licchavikumārake tuṇhībhūte tuṇhībhūte pañjalike bhagavantaṁ payirupāsante;
Now at that time Mahānāma the Licchavi was going for a walk in the Great Wood when he saw those Licchavi youths silently paying homage to the Buddha with cupped palms.
ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ🤖 AI จับคู่
disvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Seeing this, he went up to the Buddha, bowed, sat down to one side,
เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหานาโม
ลิจฺฉวี อุทานํ อุทาเนสิ🤖 AI จับคู่
Ekamantaṁ nisinno kho mahānāmo licchavi udānaṁ udānesi:
and expressed this heartfelt sentiment,
ภวิสฺสนฺติ วชฺชี ภวิสฺสนฺติ วชฺชีติ🤖 AI จับคู่
“bhavissanti vajjī, bhavissanti vajjī”ti.
“They will become Vajjis! They will become Vajjis!”
กึ ปน
ตฺวํ มหานาม เอวํ วเทสิ🤖 AI จับคู่
“Kiṁ pana tvaṁ, mahānāma, evaṁ vadesi:
“But Mahānāma, why do you say that
ภวิสฺสนฺติ วชฺชี ภวิสฺสนฺติ วชฺชีติ🤖 AI จับคู่
‘bhavissanti vajjī, bhavissanti vajjī’”ti?
they will become Vajjis?”
อิเม
ภนฺเต ลิจฺฉวิกุมารกา จณฺฑา ผรุสา อปาฏุภา🤖 AI จับคู่
“Ime, bhante, licchavikumārakā caṇḍā pharusā apānubhā.
“Sir, these Licchavi youths are violent, harsh, and brash.
ยานิปิ ตานิ
กุเลสุ ปหิณกานิ ปหียนฺติ อุจฺฉูติ วา พทราติ วา ปูวาติ วา โมทกาติ วา
สงฺกุลิกาติ ๕- วา ตานิ วิลุมฺปิตฺวา วิลุมฺปิตฺวา ขาทนฺติ🤖 AI จับคู่
Yānipi tāni kulesu paheṇakāni pahīyanti, ucchūti vā badarāti vā pūvāti vā modakāti vā saṅkulikāti vā, tāni vilumpitvā vilumpitvā khādanti;
Whenever sweets are left out for families—sugar-cane, jujube fruits, pancakes, pies, or fritters—they filch them and eat them up.
กุลิตฺถีนํปิ
กุลกุมารีนํปิ ปจฺฉาลิยํ ขิปนฺติ🤖 AI จับคู่
kulitthīnampi kulakumārīnampi pacchāliyaṁ khipanti.
And they hit women and girls of good families on their backs.
เตทานิเม ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา
ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺตีติ ฯ🤖 AI จับคู่
Te dānime tuṇhībhūtā tuṇhībhūtā pañjalikā bhagavantaṁ payirupāsantī”ti.
But now they’re silently paying homage to the Buddha with cupped palms.”
ยสฺสกสฺสจิ มหานาม กุลปุตฺตสฺส ปญฺจ ธมฺมา สํวิชฺชนฺติ🤖 AI จับคู่
“Yassa kassaci, mahānāma, kulaputtassa pañca dhammā saṁvijjanti—
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 37.71
ยทิ วา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ๖- ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส
เปตฺตนิกสฺส ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส ยทิ วา คามคามิกสฺส ๗-
ยทิ วา ปูคคามณิกสฺส เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ
วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ🤖 AI จับคู่
yadi vā rañño khattiyassa muddhāvasittassa, yadi vā raṭṭhikassa pettanikassa, yadi vā senāya senāpatikassa, yadi vā gāmagāmaṇikassa, yadi vā pūgagāmaṇikassa, ye vā pana kulesu paccekādhipaccaṁ kārenti, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
“Mahānāma, you can expect only growth, not decline, when you find five qualities in any gentleman—whether he’s an anointed aristocratic king, an appointed or hereditary official, an army general, a village chief, a guild chief, or a ruler of his own clan.
กตเม ปญฺจ🤖 AI จับคู่
Katame pañca?
What five?
อ้างอิงPTS 3.77
อิธ มหานาม
@เชิงอรรถ: ๑ ม. สพฺพตฺถ วาเรสุ ลิจฺฉวิ ฯ ๒ ม ชงฺฆาวิหารํ ฯ ๓ ม. อปานุภา ฯ ยุ. อปชหา ฯ@๔ โป. ปหิณิกานิ ฯ ม. ปเหณกานิ ฯ ยุ. ปหิณกานิ ฯ ๕ ยุ. สกฺขลกาติ ฯ@๖ โป. สี มุทฺธาวสิตฺตสฺส ฯ ๗ ม. คามคามณิกสส ฯ
กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ
เสทาวกฺขิตฺเตหิ ๑- ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ มาตาปิตโร
สกฺกโรติ ครุกโรติ มาเนติ ปูเชติ🤖 AI จับคู่
Idha, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi mātāpitaro sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti.
Firstly, a gentleman uses his legitimate wealth—earned by his efforts and initiative, built up with his own hands, gathered by the sweat of the brow—to honor, respect, esteem, and venerate his mother and father.
ตเมนํ มาตาปิตโร
สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา
อนุกมฺปนฺติ🤖 AI จับคู่
Tamenaṁ mātāpitaro sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti:
Honored in this way, his mother and father love him with a good heart, wishing:
จิรํ ชีว ทีฆมายุํ ปาเลหีติ🤖 AI จับคู่
‘ciraṁ jīva, dīghamāyuṁ pālehī’ti.
‘Live long! Stay alive for a long time!’
มาตาปิตานุกมฺปิตสฺส
มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ ฯ🤖 AI จับคู่
Mātāpitānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
When a gentleman is loved by his mother and father, you can expect only growth, not decline.
ปุน จปรํ มหานาม กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ
โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ
ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริเส สกฺกโรติ ครุกโรติ มาเนติ
ปูเชติ🤖 AI จับคู่
Puna caparaṁ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi puttadāradāsakammakaraporise sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti.
Furthermore, a gentleman uses his legitimate wealth to honor, respect, esteem, and venerate his wives and children, bondservants, workers, and staff.
อ้างอิงพุทธชยันตี 20.122
ตเมนํ ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริสา สกฺกตา ครุกตา
มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ🤖 AI จับคู่
Tamenaṁ puttadāradāsakammakaraporisā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti:
Honored in this way, his wives and children, bondservants, workers, and staff love him with a good heart, wishing:
จิรํ ชีว
ทีฆมายุํ ปาเลหีติ🤖 AI จับคู่
‘ciraṁ jīva, dīghamāyuṁ pālehī’ti.
‘Live long! Stay alive for a long time!’
ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริสานุกมฺปิตสฺส
มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ ฯ🤖 AI จับคู่
Puttadāradāsakammakaraporisānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
When a gentleman is loved by his wives and children, bondservants, workers, and staff, you can expect only growth, not decline.
ปุน จปรํ มหานาม กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ
โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ
เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสโพฺยหาเร ๒- สกฺกโรติ ครุกโรติ
มาเนติ ปูเชติ🤖 AI จับคู่
Puna caparaṁ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi khettakammantasāmantasabyohāre sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti.
Furthermore, a gentleman uses his legitimate wealth to honor, respect, esteem, and venerate those who work the neighboring fields, and those he does business with.
ตเมนํ เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสโพฺยหารา ๒-
สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ🤖 AI จับคู่
Tamenaṁ khettakammantasāmantasabyohārā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti:
Honored in this way, those who work the neighboring fields, and those he does business with love him with a good heart, wishing:
จิรํ
ชีว ทีฆมายุํ ปาเลหีติ🤖 AI จับคู่
‘ciraṁ jīva, dīghamāyuṁ pālehī’ti.
‘Live long! Stay alive for a long time!’
เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสโพฺยหารานุกมฺปิตสฺส
มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ ฯ🤖 AI จับคู่
Khettakammantasāmantasabyohārānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
When a gentleman is loved by those who work the neighboring fields, and those he does business with, you can expect only growth, not decline.
ปุน จปรํ มหานาม กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ
โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ
ยา ตา ๓- พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา ตํ ๔- สกฺกโรติ ครุกโรติ
@เชิงอรรถ: ๑ โป. สพฺพตฺถ วาเรสุ เสทาปกฺขิตฺเตหิ ฯ ๒ ยุ ...สามนฺตสํโวหาเร ฯ@๓ ม. ยาวตา ฯ ๔ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
มาเนติ ปูเชติ🤖 AI จับคู่
Puna caparaṁ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi yāvatā balipaṭiggāhikā devatā sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti.
Furthermore, a gentleman uses his legitimate wealth to honor, respect, esteem, and venerate the deities who receive spirit-offerings.
ตเมนํ พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา สกฺกตา ครุกตา
มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ🤖 AI จับคู่
Tamenaṁ balipaṭiggāhikā devatā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti:
Honored in this way, the deities who receive spirit-offerings love him with a good heart, wishing:
จิรํ ชีว ทีฆมายุํ
ปาเลหีติ🤖 AI จับคู่
‘ciraṁ jīva, dīghamāyuṁ pālehī’ti.
‘Live long! Stay alive for a long time!’
เทวตานุกมฺปิตสฺส มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว
ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ ฯ🤖 AI จับคู่
devatānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
When a gentleman is loved by the deities, you can expect only growth, not decline.
ปุน จปรํ มหานาม กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ
โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ
สมณพฺราหฺมเณ สกฺกโรติ ครุกโรติ มาเนติ ปูเชติ🤖 AI จับคู่
Puna caparaṁ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi samaṇabrāhmaṇe sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti.
Furthermore, a gentleman uses his legitimate wealth to honor, respect, esteem, and venerate ascetics and brahmins.
อ้างอิงPTS 3.78 · ฉัฏฐสังคายนา 37.72
ตเมนํ
สมณพฺราหฺมณา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา
อนุกมฺปนฺติ🤖 AI จับคู่
Tamenaṁ samaṇabrāhmaṇā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti:
Honored in this way, ascetics and brahmins love him with a good heart, wishing:
จิรํ ชีว ทีฆามายุํ ปาเลหีติ🤖 AI จับคู่
‘ciraṁ jīva, dīghamāyuṁ pālehī’ti.
‘Live long! Stay alive for a long time!’
สมณพฺราหฺมณานุกมฺปิตสฺส
มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ ฯ🤖 AI จับคู่
Samaṇabrāhmaṇānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
When a gentleman is loved by ascetics and brahmins, you can expect only growth, not decline.
ยสฺสกสฺสจิ มหานาม กุลปุตฺตสฺส อิเม ปญฺจ ธมฺมา
สํวิชฺชนฺติ🤖 AI จับคู่
Yassa kassaci, mahānāma, kulaputtassa ime pañca dhammā saṁvijjanti—
You can expect only growth, not decline, when you find these five qualities in any gentleman—
ยทิ วา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส
เปตฺตนิกสฺส ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส ยทิ วา คามคามิกสฺส
ยทิ วา ปูคคามณิกสฺส เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ
วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานีติ ฯ🤖 AI จับคู่
yadi vā rañño khattiyassa muddhābhisittassa, yadi vā raṭṭhikassa pettanikassa, yadi vā senāya senāpatikassa, yadi vā gāmagāmaṇikassa, yadi vā pūgagāmaṇikassa, ye vā pana kulesu paccekādhipaccaṁ kārenti, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihānīti.
whether he’s an anointed aristocratic king, an appointed or hereditary official, an army general, a village chief, a guild chief, or a ruler of his own clan.
มาตาปิตุกิจฺจกโร🤖 AI จับคู่
Mātāpitukiccakaro,
He’s always dutiful to his mother and father,
อ้างอิงพุทธชยันตี 20.124
ปุตฺตทารหิโต สทา🤖 AI จับคู่
puttadārahito sadā;
and for the good of his wives and children.
อนฺโตชนสฺส อตฺถาย🤖 AI จับคู่
Antojanassa atthāya,
He looks after those in his household,
เย จสฺส อนุชีวิโน🤖 AI จับคู่
ye cassa anujīvino.
and those dependent on him for their livelihood.
อุภินฺนญฺเญว ๑- อตฺถาย🤖 AI จับคู่
Ubhinnañceva atthāya,
A bountiful and ethical person
วทญฺญู โหติ สีลวา🤖 AI จับคู่
Vadaññū hoti sīlavā;
looks after the welfare of relatives—
ญาตีนํ ปุพฺพเปตานํ🤖 AI จับคู่
Ñātīnaṁ pubbapetānaṁ,
both those who have passed away,
ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ ชีวิตํ🤖 AI จับคู่
Diṭṭhe dhamme ca jīvataṁ.
and those alive at present.
สมณานํ พฺราหฺมณานํ🤖 AI จับคู่
Samaṇānaṁ brāhmaṇānaṁ,
While living at home, an astute person
เทวตานญฺจ ปณฺฑิโต🤖 AI จับคู่
devatānañca paṇḍito;
uses legitimate means to give rise to joy
วิตฺติสญฺชนโน ๓- โหติ🤖 AI จับคู่
Vittisañjanano hoti,
for ascetics, brahmins,
ธมฺเมน ฆรมาวสํ🤖 AI จับคู่
dhammena gharamāvasaṁ.
and also the gods.
โส กริตฺวาน กลฺยาณํ🤖 AI จับคู่
So karitvāna kalyāṇaṁ,
Having done good,
ปุชฺโช โหติ ปสํสิโย🤖 AI จับคู่
pujjo hoti pasaṁsiyo;
he’s venerable and praiseworthy.
อิเธว นํ ปสํสนฺติ🤖 AI จับคู่
Idheva naṁ pasaṁsanti,
They praise him in this life,
เปจฺจ สคฺเค ปโมทตีติ ฯ🤖 AI จับคู่
pecca sagge pamodatī”ti.
and he departs to rejoice in heaven.”