เตน โข ปน สมเยน เสโล พฺราหฺมโณ อาปเณ ปฏิวสติ
ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ
อิติหาสปญฺจมานํ ปทโก เวยฺยากรโณ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ
อนวโย ตีณิ จ มาณวกสตานิ มนฺเต วาเจติ ฯ✎ ร่าง
Tena kho pana samayena selo brāhmaṇo āpaṇe paṭivasati, tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo, tīṇi ca māṇavakasatāni mante vāceti.
Now at that time the brahmin Sela was residing in Āpaṇa. He had mastered the three Vedas, together with their vocabularies and ritual performance, their phonology and word classification, and the testaments as fifth. He knew them word-by-word, and their grammar. He was well versed in cosmology and the marks of a great man. And he was teaching three hundred young students to recite the hymns.
อ้างอิงPTS 105 · ฉัฏฐสังคายนา 48.166 · พุทธชยันตี 25.170
เตน โข ปน
สมเยน เกณิโย ชฏิโล เสเล พฺราหฺมเณ อภิปฺปสนฺโน โหติ ฯ✎ ร่าง
Tena kho pana samayena keṇiyo jaṭilo sele brāhmaṇe abhippasanno hoti.
And at that time Keṇiya was devoted to Sela.
อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ ตีหิ มาณวกสเตหิ ปริวุโต ชงฺฆาวิหารํ
อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน เยน เกณิยสฺส ชฏิลสฺส อสฺสโม
เตนุปสงฺกมิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho selo brāhmaṇo tīhi māṇavakasatehi parivuto jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena keṇiyassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami.
Then Sela, while going for a walk escorted by the three hundred young students, approached Keṇiya’s hermitage.
อทฺทสา โข เสโล พฺราหฺมโณ เกณิยสฺส ๑- ชฏิลสฺส
อสฺสเม อปฺเปกจฺเจ อุทฺธนานิ ขณนฺเต ฯเปฯ อปฺเปกจฺเจ อาสนานิ
ปญฺญาเปนฺเต เกณิยํ ปน ชฏิลํ สามํ เยว มณฺฑลมาลํ ปฏิยาเทนฺตํ✎ ร่าง
Addasā kho selo brāhmaṇo keṇiyassa jaṭilassa assame appekacce uddhanāni khaṇante …pe… appekacce āsanāni paññapente, keṇiyaṁ pana jaṭilaṁ sāmaṁyeva maṇḍalamāḷaṁ paṭiyādentaṁ.
He saw the preparations going on,
ทิสฺวาน เกณิยํ ชฏิลํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Disvāna keṇiyaṁ jaṭilaṁ etadavoca:
and said to Keṇiya,
กึ นุ โข โภโต เกณิยสฺส อาวาโห
วา ภวิสฺสติ วิวาโห วา ภวิสฺสติ มหายญฺโญ วา ปจฺจุปฏฺฐิโต ราชา
วา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร นิมนฺติโต สฺวาตนาย สทฺธึ
พลกาเยนาติ ฯ✎ ร่าง
“kiṁ nu kho bhoto keṇiyassa āvāho vā bhavissati, vivāho vā bhavissati, mahāyañño vā paccupaṭṭhito, rājā vā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṁ balakāyenā”ti?
“Keṇiya, is your son or daughter being married? Or are you setting up a big sacrifice? Or has King Seniya Bimbisāra of Magadha been invited for tomorrow’s meal?”
น เม โภ เสล อาวาโห วา ภวิสฺสติ นปิ ๒- วิวาโห
ภวิสฺสติ นปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร นิมนฺติโต สฺวาตนาย
สทฺธึ พลกาเยน ฯ✎ ร่าง
“Na me, bho sela, āvāho vā bhavissati vivāho vā, nāpi rājā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṁ balakāyena;
“There is no marriage, Sela, and the king is not coming.
อ้างอิงPTS 106 · สยามรัฐ 25.441
อปิ จ โข เม มหายญฺโญ ปจฺจุปฏฺฐิโต✎ ร่าง
api ca kho me mahāyañño paccupaṭṭhito.
Rather, I am setting up a big sacrifice.
อตฺถิ สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต
องฺคุตฺตราเปสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. เกณิยสฺสมิเย ชฏิเล ฯ ๒ โป. ม. วิวาโห วา นาปิ ราชา ฯ
อฑฺฒเตรเสหิ ภิกฺขุสเตหิ อาปณํ อนุปฺปตฺโต✎ ร่าง
Atthi samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅguttarāpesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi āpaṇaṁ anuppatto.
The ascetic Gotama has arrived at Āpaṇa, together with a large Saṅgha of 1,250 mendicants.
ตํ โข ปน ภวนฺตํ
โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต อิติปิ โส ภควา
ฯเปฯ✎ ร่าง
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ …pe…
He has this good reputation:
พุทฺโธ ภควาติ ฯ✎ ร่าง
buddho bhagavāti.
‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’
โส เม นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตฺตํ
สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนาติ ฯ✎ ร่าง
So me nimantito svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
He has been invited by me for tomorrow’s meal together with the mendicant Saṅgha.”
พุทฺโธติ โภ เกณิย วเทสิ ฯ✎ ร่าง
“Buddhoti, bho keṇiya, vadesi”?
“Worthy Keṇiya, did you say ‘the awakened one’?”
พุทฺโธติ
โภ เสล วทามิ ฯ พุทฺโธติ โภ เกณิย วเทสิ ฯ✎ ร่าง
“Buddhoti, bho sela, vadāmi”.
“I said ‘the awakened one’.”
พุทฺโธติ โภ
เสล วทามีติ ฯ✎ ร่าง
“Buddhoti, bho sela, vadāmī”ti.
“I said ‘the awakened one’.”
อถ โข เสลสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ✎ ร่าง
Atha kho selassa brāhmaṇassa etadahosi:
Then Sela thought,
อ้างอิงสยามรัฐ 25.442 · พุทธชยันตี 25.172
โฆโสปิ
โข เอโส ทุลฺลโภ โลกสฺมึ ยทิทํ พุทฺโธติ ฯ✎ ร่าง
“ghosopi kho eso dullabho lokasmiṁ, yadidaṁ buddhoti.
“It’s hard to even find the word ‘awakened one’ in the world.
อาคตานิ โข ปน
อสฺมากํ ๑- มนฺเตสุ ทฺวตฺตึส ๒- มหาปุริสลกฺขณานิ เยหิ
สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส เทฺวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา✎ ร่าง
Āgatāni kho panamhākaṁ mantesu dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā.
The thirty-two marks of a great man have been handed down in our hymns. A great man who possesses these has only two possible destinies, no other.
สเจ
อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา
จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต✎ ร่าง
Sace agāraṁ ajjhāvasati rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
If he stays at home he becomes a king, a wheel-turning monarch, a just and principled king. His dominion extends to all four sides, he achieves stability in the country, and he possesses the seven treasures.
ตสฺสิมานิ สตฺตรตนานิ ภวนฺติ เสยฺยถีทํ✎ ร่าง
Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṁ—
He has the following seven treasures:
จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ
อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว
สตฺตมํ ฯ✎ ร่าง
cakkaratanaṁ, hatthiratanaṁ, assaratanaṁ, maṇiratanaṁ, itthiratanaṁ, gahapatiratanaṁ, pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
the wheel, the elephant, the horse, the jewel, the woman, the householder, and the commander as the seventh treasure.
ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ ๓- สูรา วิรงฺครูปา
ปรเสนปฺปมทฺทนา ฯ✎ ร่าง
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
He has over a thousand sons who are valiant and heroic, crushing the armies of his enemies.
โส อิมํ ปฐวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน
อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ ฯ✎ ร่าง
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
After conquering this land girt by sea, he reigns by principle, without rod or sword.
สเจ โข ปน อคารสฺมา
อนคาริยํ ปพฺพชติ อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก
วิวฏจฺฉโท ๔- ฯ✎ ร่าง
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
But if he goes forth from the lay life to homelessness, he becomes a perfected one, a fully awakened Buddha, who has cast off the world’s veil.
กหํ ปน โภ เกณิย เอตรหิ โส ภวํ โคตโม
@เชิงอรรถ: ๑ โป. ปนสฺมากํ ฯ ม. ปนมฺหากํ ฯ ๒ พตฺตึสาติปิ ปาโฐ ฯ ๓ โป. สนฺติ ฯ@๔ อิติสทฺโท อิธ ภวิตุํ วฏฺฏติ ฯ
วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธติ ฯ✎ ร่าง
Kahaṁ pana, bho keṇiya, etarahi so bhavaṁ gotamo viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti?
“But Keṇiya, where is the Blessed One at present, the perfected one, the fully awakened Buddha?”