อถ โข ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส
ปริวิตกฺโก อุทปาทิ✎ ร่าง
Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
Then as the Buddha was in private retreat this thought came to his mind,
อ้างอิงพุทธชยันตี 24.210
อหํ โข ปุพฺเพ อากิณฺโณ วิหาสึ ภิกฺขูหิ
ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ ราชูหิ ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ
ติตฺถิยสาวเกหิ อากิณฺโณ ทุกฺขํ น ผาสุ วิหาสึ✎ ร่าง
“ahaṁ kho pubbe ākiṇṇo vihāsiṁ bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi, ākiṇṇo dukkhaṁ na phāsu vihāsiṁ.
“Formerly I lived crowded by monks, nuns, laymen, and laywomen; by rulers and their chief ministers, and monastics of other religions and their disciples. Crowded, I live in suffering and discomfort.
โสมฺหิ
เอตรหิ อนากิณฺโณ วิหรามิ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ
ราชูหิ ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ อนากิณฺโณ
สุขํ ผาสุ วิหรามีติ ฯ✎ ร่าง
Somhi etarahi anākiṇṇo viharāmi bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi, anākiṇṇo sukhaṁ phāsu viharāmī”ti.
But now I live uncrowded by monks, nuns, laymen, and laywomen; by rulers and their chief ministers, and monastics of other religions and their disciples. Being uncrowded, I live in happiness and comfort.”
ตสฺส ๓- โข หตฺถินาคสฺส เอวํ เจตโส
ปริวิตกฺโก อุทปาทิ✎ ร่าง
Tassapi kho hatthināgassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
And to the bull elephant also this thought came to mind,
อ้างอิงสยามรัฐ 25.136 · ฉัฏฐสังคายนา 47.116
อหํ โข ปุพฺเพ อากิณฺโณ วิหาสึ หตฺถีหิ
หตฺถินีหิ หตฺถิกุฬเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ ฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ
ขาทึ โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม ขาทึสุ อาวิลานิ จ ปานียานิ ปิวึ ๔-@เชิงอรรถ: ๑ ม. โสณฺฑาย จ ฯ ๒ ม. อุปฏฺฐาเปติ ฯ ๓ ม. ยุ. ตสฺสปิ โข ฯ@๔ ม. อปาวึ ยุ. ปิวาสึ ฯ
โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย
อคมํสุ อากิณฺโณ ทุกฺขํ น ผาสุ วิหาสึ✎ ร่าง
“ahaṁ kho pubbe ākiṇṇo vihāsiṁ hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi, chinnaggāni ceva tiṇāni khādiṁ, obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṁ khādiṁsu, āvilāni ca pānīyāni apāyiṁ, ogāhā ca me uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṁ upanighaṁsantiyo agamaṁsu, ākiṇṇo dukkhaṁ na phāsu vihāsiṁ.
“Formerly I lived crowded by other males, females, younglings, and cubs. I ate the grass they’d trampled, and they ate the broken branches I’d dragged down. I drank muddy water, and after my bath the female elephants bumped into me. Crowded, I lived in suffering and discomfort.
โสมฺหิ เอตรหิ อนากิณฺโณ
วิหรามิ หตฺถีหิ หตฺถินีหิ หตฺถิกุฬเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ อจฺฉินฺนคฺคานิ
เจว ติณานิ ขาทามิ โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม สาขาภงฺคํ น ขาทนฺติ
อนาวิลานิ จ ปานิยานิ ปิวามิ โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส น
หตฺถินิโย กายํ ๑- อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺติ อนากิณฺโณ สุขํ
ผาสุ วิหรามีติ ฯ✎ ร่าง
Somhi etarahi anākiṇṇo viharāmi hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi, acchinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi, obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṁ na khādanti, anāvilāni ca pānīyāni pivāmi, ogāhā ca me uttiṇṇassa hatthiniyo na kāyaṁ upanighaṁsantiyo gacchanti, anākiṇṇo sukhaṁ phāsu viharāmī”ti.
But now I live uncrowded by other males, females, younglings, and cubs. I eat untrampled grass, and other elephants don’t eat the broken branches I have dragged down. I don’t drink muddy water, and the female elephants don’t bump into me after my bath. Being uncrowded, I live in happiness and comfort.”
อถ โข ภควา อตฺตโน จ ปวิเวกํ วิทิตฺวา ตสฺส จ
หตฺถินาคสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย ตายํ เวลายํ อิมํ
อุทานํ อุทาเนสิ✎ ร่าง
Atha kho bhagavā attano ca pavivekaṁ viditvā tassa ca hatthināgassa cetasā cetoparivitakkamaññāya tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:
Then, understanding his own seclusion and knowing that elephant’s train of thought, on that occasion the Buddha expressed this heartfelt sentiment:
เอตํ นาคสฺส นาเคน✎ ร่าง
“Etaṁ nāgassa nāgena,
“The giant elephant,
อีสาทนฺตสฺส หตฺถิโน✎ ร่าง
īsādantassa hatthino;
with tusks like draft-poles,
สเมติ จิตฺตํ จิตฺเตน✎ ร่าง
Sameti cittaṁ cittena,
agrees heart to heart with the spiritual giant,
ยํ ๒- เอโก รมตี วเนติ ฯ✎ ร่าง
yadeko ramatī mano”ti.
since each finds joy in the woods alone.”
—
Udāna 4.6
Heartfelt Sayings 4.6