เนื้อความทั้งข้อ
[๒๐๖๒] ดูกรมหาบพิตร พระองค์ทรงเห็นผลแห่งสุจริตอย่างเดียว ส่วนอาตมภาพ
เห็นผลแห่งสุจริต และทุจริตที่สั่งสมไว้แล้ว เป็นวิบากใหญ่ จึงสำรวม
ตนเท่านั้น มิได้ปรารถนาบุตร ปศุสัตว์ หรือทรัพย์. ชีวิตของสัตว์
ทั้งหลายในโลกนี้ มีกำหนดร้อยปีเป็นอย่างมาก ไม่ล่วงกำหนดนั้นไป
ได้เลย ย่อมจะเหือดแห้งไป เหมือนไม้อ้อที่ถูกตัดแล้ว มีแต่จะแห้งไป
ฉะนั้น. ในชีวิตอันจะต้องเหือดแห้งไปนั้น จะมัวเพลิดเพลินไปใย จะ
มัวเล่นคึกคะนองไปทำไม ความยินดีจะเป็นประโยชน์อะไร ประโยชน์
อะไรด้วยการแสวงหาทรัพย์ จะมีประโยชน์อะไรด้วยบุตร และภรรยา
สำหรับอาตมา ดูกรมหาบพิตร อาตมภาพเป็นผู้พ้นแล้วจากเครื่องผูก.
อาตมภาพรู้ชัดอย่างนี้ว่า มัจจุจะไม่รังควานเราเป็นอันไม่มี เมื่อบุคคล
ถูกมัจจุราชครอบงำแล้ว ความยินดีจะเป็นประโยชน์อะไร จะมีประโยชน์
อะไรด้วยการแสวงหาทรัพย์. ดูกรมหาบพิตรผู้จอมประชาชนชาติของ
นรชนไม่สม่ำเสมอกัน กำเนิดแห่งคนจัณฑาล จัดว่าเลวทรามในระหว่าง
มนุษย์ เมื่อชาติก่อนเราทั้งสองได้อยู่ร่วมกันในครรภ์แห่งนางจัณฑาลี
เพราะกรรมอันชั่วช้าของตน. เราทั้งสองได้เกิดเป็นคนจัณฑาล ในกรุง
อุชเชนีอวันตีชนบท ครั้นจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้เกิดเป็นเนื้อสองตัว
พี่น้องอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ครั้นจุติจากอัตภาพนั้นแล้วได้เกิดเป็นนก
ออกสองตัวพี่น้องอยู่ริมฝั่งรัมมทานที ครั้นจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว
คราวนี้ อาตมภาพเกิดเป็นพราหมณ์ มหาบพิตรทรงสมภพเป็นกษัตริย์.
ทิสฺวา ผลํ ทุจฺจริตสฺส ราช✎ ร่าง
“Disvā phalaṁ duccaritassa rāja,
อโถ สุจิณฺณสฺส มหาวิปากํ✎ ร่าง
Atho suciṇṇassa mahāvipākaṁ;
อตฺตานเมว ปฏิสํยมิสฺสํ✎ ร่าง
Attānameva paṭisaṁyamissaṁ,
น ปตฺถเย ปุตฺตปสุํ ๓- ธนํ วา ฯ✎ ร่าง
Na patthaye putta pasuṁ dhanaṁ vā.
ทเสวิมา วสฺสทสา✎ ร่าง
Dasevimā vassadasā,
อ้างอิงสยามรัฐ 27.416
มจฺจานํ อิธ ชีวิตํ✎ ร่าง
maccānaṁ idha jīvitaṁ;
อปฺปตฺตญฺเญว ตํ โอธึ✎ ร่าง
Apattaññeva taṁ odhiṁ,
นโฬ ฉินฺโนว สุสฺสติ ฯ✎ ร่าง
naḷo chinnova sussati.
ตตฺถ กา นนฺทิ กา ขิฑฺฑา✎ ร่าง
Tattha kā nandi kā khiḍḍā,
กา รติ กา ธเนสนา✎ ร่าง
kā ratī kā dhanesanā;
กึ เม ปุตฺเตหิ ทาเรหิ✎ ร่าง
Kiṁ me puttehi dārehi,
ราช มุตฺโตสฺมิ พนฺธนา ฯ✎ ร่าง
rāja muttosmi bandhanā.
โสหํ เอวํ ปชานามิ✎ ร่าง
Sohaṁ evaṁ pajānāmi,
มจฺจุ เม นปฺปมชฺชติ✎ ร่าง
maccu me nappamajjati;
อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส✎ ร่าง
Antakenādhipannassa,
กา รติ กา ธเนสนา ฯ✎ ร่าง
kā ratī kā dhanesanā.
ชาติ นรานํ อธมา ชนินฺท✎ ร่าง
Jāti narānaṁ adhamā janinda,
อ้างอิงPTS 4.397
จณฺฑาลโยนิ ทฺวิปทกนิฏฺฐา✎ ร่าง
Caṇḍālayoni dvipadākaniṭṭhā;
สเกหิ กมฺเมหิ สุปาปเกหิ✎ ร่าง
Sakehi kammehi supāpakehi,
จณฺฑาลิคพฺเภ ๓- อวสิมฺห ปุพฺเพ ฯ✎ ร่าง
Caṇḍālagabbhe avasimha pubbe.
จณฺฑาลาหุมฺหาวนฺตีสุ✎ ร่าง
Caṇḍālāhumha avantīsu,
มิคา เนรญฺชรํ ปติ✎ ร่าง
migā nerañjaraṁ pati;
อุกฺกุสา รมฺมทาตีเร✎ ร่าง
Ukkusā nammadātīre,
ตยชฺช พฺราหฺมณขตฺติยา ฯ✎ ร่าง
tyajja brāhmaṇakhattiyā.