เนื้อความทั้งข้อ
[๑๐๙๒] พระมหาราชาผู้ผดุงสีพีรัฐ ได้ตรัสกะพระนางมัทรีนั้นว่า เชิญฟังก่อน
แม่มัทรี สัตว์อันจะรบกวนยากที่จะอดทนได้ มีอยู่ในป่าเป็นอันมาก
คือ เหลือบ ตั๊กแตน ยุง และผึ้งมันจะพึงเบียดเบียนเธอในป่านั้น
ความทุกข์อย่างยิ่งนั้นจะพึงมีแก่เธอ เธอจะต้องได้พบสัตว์ที่น่ากลัวอื่นๆ
ซึ่งอาศัยอยู่ใกล้แม่น้ำ เช่นงูเหลือมเป็นสัตว์ไม่มีพิษ แต่มันมีกำลังมาก
มันรัดมนุษย์ หรือแม้เนื้อที่มาใกล้ๆ ด้วยลำตัว เอามาไว้ในขนดหางของ
มัน เนื้อร้ายอย่างอื่นๆ เช่นหมีมีขนดำ คนที่มันพบเห็นแล้ว หนีขึ้น
ต้นไม้ก็ไม่พ้น ควายเปลี่ยวขวิดเฝืออยู่ เขาทั้งคู่ปลายคมกริบ เที่ยวอยู่
ในถิ่นนี้ ใกล้ฝั่งแม่น้ำโสตุมพะ ดูกรแม่มัทรี เธอเปรียบเหมือนแม่โค
รักลูก เห็นฝูงเนื้อและโคถึกอันท่องเที่ยวอยู่ในป่า จักทำอย่างไร ดูกร
แม่มัทรี เธอได้เห็นทะโมนไพรอันน่ากลัวที่ประจวบเข้าในหนทางที่
เดินได้ยาก ความพรั่นพรึงจักต้องมีแก่เธอ เพราะไม่รู้จักเขต เมื่อ
เธออยู่ในพระนคร ได้ยินเสียงสุนัขเห่าหอน ย่อมสะดุ้งตกใจ เธอไป
ถึงเขาวงกตจักทำอย่างไร เมื่อฝูงนกพากันจับเจ่าในเวลาเที่ยง ป่าใหญ่
เหมือนส่งเสียงกระหึ่ม เธอปรารถนาจะไปในป่าใหญ่นั้นทำไม.
ตมพฺรวิ มหาราชา✎ ร่าง
Tamabravi mahārājā,
สิวีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน✎ ร่าง
sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano;
อิงฺฆ มทฺทิ นิสาเมหิ✎ ร่าง
“Iṅgha maddi nisāmehi,
วเน เย โหนฺติ ทุสฺสหา ฯ✎ ร่าง
vane ye honti dussahā.
พหู กีฏา ปฏงฺคา จ✎ ร่าง
Bahū kīṭā paṭaṅgā ca,
มกสา มธุมกฺขิกา✎ ร่าง
makasā madhumakkhikā;
เตปิ ตํ ตตฺถ หึเสยฺยุํ✎ ร่าง
Tepi taṁ tattha hiṁseyyuṁ,
ตนฺเต ทุกฺขตรํ สิยา ฯ✎ ร่าง
taṁ te dukkhataraṁ siyā.
อปเร ปสฺส สนฺตาเส✎ ร่าง
Apare passa santāpe,
อ้างอิงPTS 6.507
นทีนูปนิเสวิเต✎ ร่าง
nadīnupanisevite;
สปฺปา อชครา นาม✎ ร่าง
Sappā ajagarā nāma,
อวิสา เต มหพฺพลา ฯ✎ ร่าง
avisā te mahabbalā.
เต มนุสฺสํ มิคํ วาปิ✎ ร่าง
Te manussaṁ migaṁ vāpi,
อปิจาสนฺนมาคตํ✎ ร่าง
api māsannamāgataṁ;
ปริกฺขิปิตฺวา โภเคหิ✎ ร่าง
Parikkhipitvā bhogehi,
วสมาเนนฺติ อตฺตโน ฯ✎ ร่าง
vasamānenti attano.
อญฺเญปิ กณฺหา ชฏิโน✎ ร่าง
Aññepi kaṇhajaṭino,
อจฺฉา นาม อฆมฺมิคา✎ ร่าง
acchā nāma aghammigā;
น เตหิ ปุริโส ทิฏฺโฐ✎ ร่าง
Na tehi puriso diṭṭho,
รุกฺขมารุยฺห มุจฺจติ ฯ✎ ร่าง
rukkhamāruyha muccati.
สงฺฆฏฺฏยนฺตา สิงฺคานิ✎ ร่าง
Saṅghaṭṭayantā siṅgāni,
ติกฺขคฺคานิ ปหาริโน✎ ร่าง
tikkhaggātippahārino;
มหิสา ๒- วิจรนฺเตตฺถ✎ ร่าง
Mahiṁsā vicarantettha,
นทึ โสตุมฺพรํ ปติ ฯ✎ ร่าง
nadiṁ sotumbaraṁ pati.
ทิสฺวา มิคานํ ยูถานํ✎ ร่าง
Disvā migānaṁ yūthānaṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 28.385 · ฉัฏฐสังคายนา 69.236
ควํ สญฺจริตํ ๑- วเน✎ ร่าง
gavaṁ sañcarataṁ vane;
เธนุว วจฺฉคิทฺธาว✎ ร่าง
Dhenuva vacchagiddhāva,
กถํ มทฺทิ กริสฺสสิ ฯ✎ ร่าง
kathaṁ maddi karissasi.
ทิสฺวา สมฺปติเต โฆเร✎ ร่าง
Disvā sampatite ghore,
ทุมฺมคฺเคสุ ปฺลวงฺคเม✎ ร่าง
dumaggesu plavaṅgame;
อเขตฺตญฺญาย เต มทฺทิ✎ ร่าง
Akhettaññāya te maddi,
ภวิสฺสเต มหพฺภยํ ฯ✎ ร่าง
bhavissate mahabbhayaṁ.
ยา ตฺวํ สิวาย สุตฺวาน✎ ร่าง
Yā tvaṁ sivāya sutvāna,
อ้างอิงพุทธชยันตี 32.384
มุหุํ อุตฺตสเต ๒- ปุเร✎ ร่าง
muhuṁ uttasayī pure;
สา ตฺวํ วงฺกํ อนุปฺปตฺตา✎ ร่าง
Sā tvaṁ vaṅkamanuppattā,
กถํ มทฺทิ กริสฺสสิ ฯ✎ ร่าง
kathaṁ maddi karissasi.
ฐิเต มชฺฌนฺติเก กาเล✎ ร่าง
Ṭhite majjhanhike kāle,
สนฺนิสินฺเนสุ ปกฺขิสุ✎ ร่าง
sannisinnesu pakkhisu;
สุณเตว พฺรหารญฺญํ✎ ร่าง
Saṇateva brahāraññaṁ,
ตตฺถ กึ คนฺตุมิจฺฉสิ ฯ✎ ร่าง
tattha kiṁ gantumicchasi”.