ตสฺมา หิ สิกฺเขถ อิเธว ชนฺตูติ✎ ร่าง
Tasmā hi sikkhetha idheva jantūti.
อ้างอิงสยามรัฐ 29.45
ตสฺมาติ ตสฺมา@เชิงอรรถ: ๑ โป. ยุ. เทวา กึ ... ฯ ๒ ยุ. เหตุ ฯ
ตํการณา ตํเหตุ ตปฺปจฺจยา ตํนิทานา เอตํ อาทีนวํ สมฺปสฺสมาโน
กาเมสูติ✎ ร่าง
Tasmāti taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā, etamādīnavaṁ sampassamāno kāmesūti—
สิกฺเขถาติ ติสฺโส สิกฺขา✎ ร่าง
Sikkhethāti tisso sikkhā—
อธิสีลสิกฺขา อธิจิตฺตสิกฺขา
อธิปญฺญาสิกฺขา ฯ✎ ร่าง
adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.
กตมา อธิสีลสิกฺขา ฯ✎ ร่าง
Katamā adhisīlasikkhā?
อ้างอิงพุทธชยันตี 33.56
อิธ ภิกฺขุ สีลวา โหติ ปาฏิโมกฺข-
สํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ
ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ✎ ร่าง
Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
ขุทฺทโก สีลกฺขนฺโธ
มหนฺโต สีลกฺขนฺโธ สีลํ ปติฏฺฐา อาทิ จรณํ สํยโม สํวโร
มุขํ ๑- ปมุขํ กุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา✎ ร่าง
Khuddako sīlakkhandho, mahanto sīlakkhandho, sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mokkhaṁ pāmokkhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—
อยํ อธิสีลสิกฺขา ฯ✎ ร่าง
ayaṁ adhisīlasikkhā.
กตมา อธิจิตฺตสิกฺขา ฯ✎ ร่าง
Katamā adhicittasikkhā?
อิธ ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ
อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ
อุปสมฺปชฺช วิหรติ ฯ✎ ร่าง
Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ
เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ
อุปสมฺปชฺช วิหรติ ฯ✎ ร่าง
Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ
สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ ยนฺตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ
อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารีติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ฯ✎ ร่าง
Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti—“upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
—
“Na ca kenaci koci hāyati,
อ้างอิงPTS 44
สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ
อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช
วิหรติ✎ ร่าง
Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—
อยํ อธิจิตฺตสิกฺขา ฯ✎ ร่าง
ayaṁ adhicittasikkhā.
กตมา อธิปญฺญาสิกฺขา ฯ✎ ร่าง
Katamā adhipaññāsikkhā?
อ้างอิงPTS 40 · สยามรัฐ 29.46
อิธ ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ
อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย
@เชิงอรรถ: ๑ ม. โมกฺขํ ปโมกฺขํ ฯ
สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา✎ ร่าง
Idha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato, ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ
ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ
อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ✎ ร่าง
So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
อิเม อาสวาติ
ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ อาสวสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ
อาสวนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ยถาภูตํ ปชานาติ✎ ร่าง
“Ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti—
อยํ อธิปญฺญาสิกฺขา ฯ✎ ร่าง
ayaṁ adhipaññāsikkhā.
อิมา ติสฺโส สิกฺขา อาวชฺเชนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 77.29 · พุทธชยันตี 33.58
ชานนฺโต
สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
jānanto sikkheyya,
ปสฺสนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
passanto sikkheyya,
ปจฺจเวกฺขนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
paccavekkhanto sikkheyya,
จิตฺตํ อธิฏฺฐหนฺโต
สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya,
สทฺธาย อธิมุจฺจนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
saddhāya adhimuccanto sikkheyya,
วิริยํ ปคฺคณฺหนฺโต
สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,
สตึ อุปฏฺฐหนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
satiṁ upaṭṭhapento sikkheyya,
จิตฺตํ สมาทหนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
cittaṁ samādahanto sikkheyya,
ปญฺญาย ปชานนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
paññāya pajānanto sikkheyya,
อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya,
ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya,
ปหาตพฺพํ ปชหนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya,
ภาเวตพฺพํ ภาเวนฺโต สิกฺเขยฺย✎ ร่าง
bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya,
สจฺฉิกาตพฺพํ สจฺฉิกโรนฺโต สิกฺเขยฺย
อาจเรยฺย สมาจเรยฺย สมาทาย วตฺเตยฺย ฯ✎ ร่าง
sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya.
อิธาติ อิมิสฺสา ทิฏฺฐิยา
อิมิสฺสา ขนฺติยา อิมิสฺสา รุจิยา อิมสฺมึ อาทาเย อิมสฺมึ ธมฺเม อิมสฺมึ
วินเย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อิมสฺมึ ปาวจเน อิมสฺมึ พฺรหฺมจริเย อิมสฺมึ
สตฺถุสาสเน อิมสฺมึ อตฺตภาเว อิมสฺมึ มนุสฺสโลเก✎ ร่าง
Idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṁ ādāye imasmiṁ dhamme imasmiṁ vinaye imasmiṁ dhammavinaye imasmiṁ pāvacane imasmiṁ brahmacariye imasmiṁ satthusāsane imasmiṁ attabhāve imasmiṁ manussaloke—