เนื้อความทั้งข้อ
[๑๓๔] คำว่า อาสึสนฺติ ในอุเทศว่า อาสึสนฺติ โถมยนฺติ อภิชปฺปนฺติ ชุหนฺติ
ดังนี้ ความว่า หวังได้รูป หวังได้เสียง หวังได้กลิ่น หวังได้รส หวังได้โผฏฐัพพะ หวังได้
บุตร หวังได้ภรรยา หวังได้ทรัพย์ หวังได้ยศ หวังได้ความเป็นใหญ่ หวังได้อัตภาพในสกุล
กษัตริย์มหาศาล หวังได้อัตภาพในสกุลพราหมณ์มหาศาล หวังได้อัตภาพในสกุลคฤหบดีมหาศาล
หวังได้อัตภาพในเทวดาชาวจาตุมหาราชิก ฯลฯ หวัง ยินดี ปรารถนา รักใคร่การได้อัตภาพ
ในเทวดาที่นับเนื่องในหมู่พรหม เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า ย่อมหวัง.
คำว่า ย่อมชม ความว่า ย่อมชมยัญบ้าง ย่อมชมผลบ้าง ย่อมชมทักขิไณยบุคคลบ้าง.
ย่อมชมยัญอย่างไร? ย่อมชม คือ ยกย่อง พรรณนา สรรเสริญว่า เราให้ของรัก
เราให้ของเจริญใจ เราให้ของประณีต เราให้ของที่ควร เราเลือกให้ เราให้ของไม่มีโทษ เรา
ให้เนืองๆ เมื่อกำลังให้ จิตก็เลื่อมใส ย่อมชมยัญ อย่างนี้.
ย่อมชมผลอย่างไร ย่อมชม ยกย่อง พรรณนา สรรเสริญว่า เพราะยัญนี้เป็นเหตุ
จักได้รูป ... จักได้โผฏฐัพพะ จักได้อัตภาพในสกุลกษัตริย์มหาศาล ฯลฯ จักได้อัตภาพในเทวดา
ที่นับเนื่องในหมู่พรหม ย่อมชมผลอย่างนี้. ย่อมชมทักขิไณยบุคคลอย่างไร? ย่อมชม ยกย่อง
พรรณนา สรรเสริญว่า พระทักขิไณยบุคคลเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยชาติ ถึงพร้อมด้วยโคตร เป็นผู้
ชำนาญมนต์ ทรงมนต์ เรียนจบไตรเพท พร้อมด้วยคัมภีร์นิฆัณฑุศาสตร์และเกตุภศาสตร์ เป็น
ประเภทอักขระ มีคัมภีร์อิติหาสเป็นที่ห้า เป็นผู้เข้าใจตัวบท เข้าใจไวยากรณ์ ชำนาญในคัมภีร์
โลกายตนะและตำราทำนายมหาบุรุษลักษณะ เป็นผู้ปราศจากราคะบ้าง ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะบ้าง
เป็นผู้ปราศจากโทสะบ้าง ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะบ้าง เป็นผู้ปราศจากโมหะบ้าง ปฏิบัติเพื่อกำจัด
โมหะบ้าง ถึงพร้อมด้วยศรัทธา ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุติ วิมุตติญาณทัสสนะ ย่อมชม
ทักขิไณยบุคคลอย่างนี้ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า ย่อมหวัง ย่อมชม.
คำว่า อภิชปฺปนฺติ ความว่า ย่อมชอบการได้รูป ... ชอบการได้โผฏฐัพพะ ชอบการได้
อัตภาพในสกุลกษัตริย์มหาศาล ฯลฯ ชอบการได้อัตภาพในเทวดาผู้นับเนื่องในหมู่พรหม เพราะ
ฉะนั้น จึงชื่อว่า ย่อมหวัง ย่อมชม ย่อมชอบ.
คำว่า ชุหนฺติ ความว่า ย่อมบูชา คือ ย่อมให้ ย่อมสละ ย่อมบริจาค ซึ่งจีวร ...
เครื่องประทีป เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า ย่อมหวัง ย่อมชม ย่อมชอบ ย่อมบูชา.
คำว่า ปุณฺณกาติ ภควา ความว่า พระผู้มีพระภาค ย่อมตรัสเรียกพราหมณ์นั้นโดย
ชื่อว่า ปุณณกะ.
คำว่า ภควา นี้ เป็นเครื่องกล่าวโดยเคารพ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า พระผู้มีพระภาค
ตรัสตอบว่า ดูกรปุณณกะ.
อาสึสนฺติ โถมยนฺติ อภิชปฺปนฺติ ชุหนฺตีติ✎ ร่าง
Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhantīti.
อาสึสนฺตีติ
รูปปฏิลาภํ อาสึสนฺติ สทฺทปฏิลาภํ อาสึสนฺติ คนฺธปฏิลาภํ
อาสึสนฺติ รสปฏิลาภํ อาสึสนฺติ โผฏฺฐพฺพปฏิลาภํ อาสึสนฺติ
ปุตฺตปฏิลาภํ อาสึสนฺติ ทารปฏิลาภํ อาสึสนฺติ ธนปฏิลาภํ
อาสึสนฺติ ยสปฏิลาภํ อาสึสนฺติ อิสฺสริยปฏิลาภํ อาสึสนฺติ
ขตฺติยมหาสาลกุเล อตฺตภาวปฏิลาภํ อาสึสนฺติ พฺราหฺมณ-
มหาสาลกุเล✎ ร่าง
Āsīsantīti rūpapaṭilābhaṁ āsīsanti, saddapaṭilābhaṁ āsīsanti, gandhapaṭilābhaṁ āsīsanti, rasapaṭilābhaṁ āsīsanti, phoṭṭhabbapaṭilābhaṁ āsīsanti, puttapaṭilābhaṁ āsīsanti, dārapaṭilābhaṁ āsīsanti, dhanapaṭilābhaṁ āsīsanti, yasapaṭilābhaṁ āsīsanti, issariyapaṭilābhaṁ āsīsanti, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti, brāhmaṇamahāsālakule …pe…
คหปติมหาสาลกุเล จาตุมฺมหาราชิเกสุ เทเวสุ
ฯเปฯ พฺรหฺมกายิเกสุ เทเวสุ อตฺตภาวปฏิลาภํ อาสึสนฺติ สาทิยนฺติ
ปตฺถยนฺติ ปิหยนฺตีติ✎ ร่าง
gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti, cātumahārājikesu devesu …pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti icchanti sādiyanti patthayanti pihayantīti—
อาสึสนฺติ ฯ✎ ร่าง
āsīsanti.
โถมยนฺตีติ ยญฺญํ วา โถเมนฺติ ผลํ วา โถเมนฺติ ทกฺขิเณยฺยํ
วา โถเมนฺติ ฯ✎ ร่าง
Thomayantīti yaññaṁ vā thomenti phalaṁ vā thomenti dakkhiṇeyye vā thomenti.
อ้างอิงสยามรัฐ 30.57 · ฉัฏฐสังคายนา 87.50
กถํ ยญฺญํ โถเมนฺติ ฯ ปิยํ✎ ร่าง
Kathaṁ yaññaṁ thomenti?
ทินฺนํ มนาปํ ทินฺนํ
ปณีตํ ทินฺนํ กปฺปิยํ ทินฺนํ วิเจยฺยํ ทินฺนํ อนวชฺชํ ทินฺนํ อภิณฺหํ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. สุจึ ฯ
ทินฺนํ ททํ จิตฺตํ ปสาทิตนฺติ✎ ร่าง
Suciṁ dinnaṁ, manāpaṁ dinnaṁ, paṇītaṁ dinnaṁ, kālena dinnaṁ, kappiyaṁ dinnaṁ, viceyya dinnaṁ, anavajjaṁ dinnaṁ, abhiṇhaṁ dinnaṁ dadaṁ cittaṁ pasāditanti—
โถเมนฺติ กิตฺเตนฺติ วณฺเณนฺติ ปสํสนฺติ✎ ร่าง
thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṁsanti.
เอวํ ยญฺญํ โถเมนฺติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ yaññaṁ thomenti.
กถํ ผลํ โถเมนฺติ ฯ✎ ร่าง
Kathaṁ phalaṁ thomenti?
อ้างอิงพุทธชยันตี 34.120
อิโตนิทานํ รูปปฏิลาโภ
ภวิสฺสติ สทฺทปฏิลาโภ ภวิสฺสติ คนฺธปฏิลาโภ ภวิสฺสติ รสปฏิลาโภ
ภวิสฺสติ โผฏฺฐพฺพปฏิลาโภ ภวิสฺสติ ขตฺติยมหาสาลกุเล พฺราหฺมณ-
มหาสาลกุเล ฯเปฯ✎ ร่าง
Itonidānaṁ rūpapaṭilābho bhavissati …pe…
พฺรหฺมกายิเกสุ เทเวสุ อตฺตภาวปฏิลาโภ
ภวิสฺสตีติ✎ ร่าง
brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābho bhavissatīti—
โถเมนฺติ กิตฺเตนฺติ วณฺเณนฺติ ปสํสนฺติ✎ ร่าง
thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṁsanti.
เอวํ ผลํ
โถเมนฺติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ phalaṁ thomenti.
กถํ ทกฺขิเณยฺยํ โถเมนฺติ ฯ✎ ร่าง
Kathaṁ dakkhiṇeyye thomenti?
ทกฺขิเณยฺยา ชาติสมฺปนฺนา โคตฺตสมฺปนฺนา อชฺฌายกา
มนฺตธรา ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกตุภานํ อกฺขรปฺปเภทานํ
อิติหาสปญฺจมานํ ปทกา เวยฺยากรณา โลกายตนมหาปุริสลกฺขเณสุ
อนวยา ๑- วีตราคา✎ ร่าง
Dakkhiṇeyyā jātisampannā gottasampannā ajjhāyakā mantadharā tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padakā veyyākaraṇā lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayāti, vītarāgā vā rāgavinayāya vā paṭipannā, vītadosā vā dosavinayāya vā paṭipannā, vītamohā vā mohavinayāya vā paṭipannā, saddhāsampannā sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannāti—