เนื้อความทั้งข้อ
[๒๑๕] คำว่า อกิญฺจนํ ในอุเทศว่า "อกิญฺจนํ พฺราหฺมณํ อริยมานํ" ดังนี้ ความว่า
ราคะ โทสะ โมหะ มานะ ทิฏฐิ กิเลส ทุจริต เป็นเครื่องกังวล เครื่องกังวลเหล่านั้น
อันพระผู้มีพระภาคผู้ตรัสรู้แล้ว ทรงละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำไม่ให้มีที่ตั้งดังตาลยอดด้วน
ให้ถึงความไม่มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ตรัสรู้แล้ว
จึงชื่อว่าไม่มีเครื่องกังวล.
คำว่า พฺราหฺมณํ ความว่า พระผู้มีพระภาคชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เพราะทรงลอยธรรม
๗ ประการแล้ว คือ ทรงลอยสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ราคะ โทสะ โมหะ
มานะ และทรงลอยธรรมทั้งหลายที่เป็นอกุศลอันลามก อันทำให้เศร้าหมอง ให้เกิดในภพใหม่
มีความกระวนกระวาย มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นที่ตั้งแห่งชาติ ชราและมรณะต่อไป.
(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรสภิยะ)
พระผู้มีพระภาคลอยเสียแล้วซึ่งธรรมอันลามกทั้งปวง ปราศจาก
มลทิน มีจิตตั้งมั่นดี มีจิตคงที่ ล่วงแล้วซึ่งสงสาร เป็นผู้บริบูรณ์.
พระผู้มีพระภาคนั้น ตัณหาและทิฏฐิไม่อาศัยแล้ว เป็นผู้คงที่
บัณฑิตกล่าวว่า เป็นผู้ประเสริฐ.
คำว่า อริยมานํ ความว่า เที่ยวไป เที่ยวไปทั่ว ผลัดเปลี่ยนอิริยาบถ รักษา เป็นไป
เยียวยา เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า ผู้ไม่มีเครื่องกังวล เป็นพราหมณ์เที่ยวไป.
อกิญฺจนํ พฺราหฺมณํ อิริยมานนฺติ✎ ร่าง
Ākiñcanaṁ brāhmaṇamiriyamānanti.
อ้างอิงสยามรัฐ 30.113 · ฉัฏฐสังคายนา 87.83
อกิญฺจนนฺติ
ราคกิญฺจนํ โทสกิญฺจนํ โมหกิญฺจนํ มานกิญฺจนํ ทิฏฺฐิกิญฺจนํ
กิเลสกิญฺจนํ ทุจฺจริตกิญฺจนํ เต กิญฺจนา พุทฺธสฺส ภควโต ปหีนา
อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺคตา อายตึอนุปฺปาทธมฺมา
@เชิงอรรถ: ๑ ม. สมฺมุติเทวา ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒ ม. จ สทฺโท นตฺถิ ฯ ๓ ม. อิเม วุจฺจนฺติ@สมฺมุติเทวา ฯ ๔ ม. ตทุตฺตริ ฯ ๕ ม. อิเม วจฺจนฺติ อุปปตฺติเทวา ฯ ๖ ม.@อิเม วุจฺจนฺติ วิสุทฺธิเทวา ฯ
ตสฺมา พุทฺโธ อกิญฺจโน ฯ✎ ร่าง
Akiñcananti rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ, te kiñcanā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, tasmā buddho akiñcano.
พฺราหฺมณนฺติ ภควา สตฺตนฺนํ ธมฺมานํ
พาหิตตฺตา พฺราหฺมโณ✎ ร่าง
Brāhmaṇoti bhagavā sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—
สกฺกายทิฏฺฐิ พาหิตา โหติ วิจิกิจฺฉา
พาหิตา โหติ สีลพฺพตปรามาโส พาหิโต โหติ ราโค พาหิโต
โหติ โทโส พาหิโต โหติ โมโห พาหิโต โหติ มาโน พาหิโต
โหติ พาหิตสฺส โหนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สงฺกิเลสิกา
โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึชาติชรามรณียา ฯ✎ ร่าง
sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti, bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
พาเหตฺวา สพฺพปาปกานิ (สภิยาติ ภควา)
ภควา✎ ร่าง
Bāhitvā sabbapāpakāni,
อ้างอิงพุทธชยันตี 34.202
วิมโล สาธุสมาหิโต ฐิตตฺโต✎ ร่าง
Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;
สํสารมติจฺจ เกวลี โส✎ ร่าง
Saṁsāramaticca kevalī so,
อนิสฺสิโต ตาทิ ปวุจฺจเต พฺรหฺมา ๑- ฯ✎ ร่าง
Asito tādi pavuccate sa brahmāti.
อิริยมานนฺติ จรนฺตํ วิจรนฺตํ ๒- อิริยนฺตํ วตฺเตนฺตํ ปาเลนฺตํ ยเปนฺตํ
ยาเปนฺตนฺติ✎ ร่าง
Iriyamānanti carantaṁ viharantaṁ iriyantaṁ vattentaṁ pālentaṁ yapentaṁ yāpentanti—
อกิญฺจนํ พฺราหฺมณํ อิริยมานํ ฯ✎ ร่าง
akiñcanaṁ brāhmaṇamiriyamānaṁ.