เนื้อความทั้งข้อ
[๒๔๓] คำว่า เอโก ในอุเทศว่า เอโก อหํ สกฺก มหนฺตโมฆํ ดังนี้ ความว่า
ข้าพระองค์ไม่มีบุคคลเป็นเพื่อน หรือไม่มีธรรมเป็นเพื่อน. ข้าพระองค์อาศัยบุคคลหรืออาศัยธรรม
แล้ว พึงข้าม คือ ข้ามขึ้น ข้ามพ้น ก้าวล่วง เป็นไปล่วงซึ่งกามโอฆะ ภวะโอฆะ ทิฏฐิโอฆะ
อวิชชาโอฆะ ใหญ่ได้ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า เป็นผู้เดียว.
คำว่า สกฺก คือ พระผู้มีพระภาคเป็นศากยราช พระผู้มีพระภาคทรงผนวชจากศากย-
*สกุล แม้เพราะเหตุนี้ จึงชื่อว่า สักกะ.
อีกอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก นับว่ามีทรัพย์ แม้เพราะเหตุนี้
พระองค์จึงชื่อว่าพระสักกะ. พระองค์มีทรัพย์เหล่านี้ คือ ทรัพย์คือศรัทธา ทรัพย์คือศีล
ทรัพย์คือหิริ ทรัพย์คือโอตตัปปะ ทรัพย์คือสุตะ ทรัพย์คือจาคะ ทรัพย์คือปัญญา ทรัพย์คือ
สติปัฏฐาน ฯลฯ ทรัพย์คือนิพพาน. พระผู้มีพระภาคมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก นับว่ามีทรัพย์ ด้วย
ทรัพยรัตนะหลายอย่างนี้ แม้เพราะฉะนั้น พระองค์จึงชื่อว่า สักกะ.
อีกอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคผู้อาจ ผู้องอาจ มีความสามารถ อาจหาญ ผู้กล้า ผู้มี
ความแกล้วกล้า ก้าวหน้า ไม่ขลาด ไม่หวาดเสียว ไม่สะดุ้ง ไม่หนี ละความกลัวความขลาด
เสียแล้ว ปราศจากความเป็นผู้มีขนลุกขนพอง แม้เพราะเหตุนี้จึงชื่อว่า เป็นพระสักกะ เพราะ
ฉะนั้น จึงชื่อว่า ข้าแต่พระสักกะ ข้าพระองค์เป็นผู้เดียว ... โอฆะใหญ่ได้.
คำว่า อิติ ในอุเทศว่า "อิจฺจายสฺมา อุปสีโว" ดังนี้ เป็นบทสนธิ. คำว่า อายสฺมา
เป็นเครื่องกล่าวด้วยความรัก. คำว่า อุปสีโว เป็นชื่อ ฯลฯ เป็นคำร้องเรียกของพราหมณ์นั้น.
เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า ท่านอุปสีวะทูลถามดังนี้.
เอโก อหํ สกฺก มหนฺตโมฆนฺติ✎ ร่าง
Eko ahaṁ sakka mahantamoghanti.
เอโกติ ปุคฺคโล
วา เม ทุติโย นตฺถิ ธมฺโม วา เม ทุติโย นตฺถิ ยํ วา
ปุคฺคลํ นิสฺสาย ธมฺมํ วา นิสฺสาย มหนฺตํ กาโมฆํ ภโวฆํ ทิฏฺโฐฆํ
อวิชฺโชฆํ ตเรยฺยํ อุตฺตเรยฺยํ ปตเรยฺยํ สมติกฺกเมยฺยํ วีติวตฺเตยฺยนฺติ
เอโก ๑- ฯ✎ ร่าง
Ekoti puggalo vā me dutiyo natthi, dhammo vā me dutiyo natthi, yaṁ vā puggalaṁ nissāya dhammaṁ vā nissāya mahantaṁ kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tareyyaṁ uttareyyaṁ patareyyaṁ samatikkameyyaṁ vītivatteyyanti.
สกฺกาติ สกฺโก ฯ✎ ร่าง
Sakkāti sakko.
ภควา สกฺยกุลา ปพฺพชิโตติปิ สกฺโก ฯ✎ ร่าง
Bhagavā sakyakulā pabbajitotipi sakko.
อถวา อทฺโธ ๒- มหทฺธโน ธนวาติปิ สกฺโก ฯ✎ ร่าง
Atha vā aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko.
ตสฺสิมานิ ธนานิ
เสยฺยถีทํ✎ ร่าง
Tassimāni dhanāni, seyyathidaṁ—
สทฺธาธนํ สีลธนํ หิริธนํ โอตฺตปฺปธนํ สุตธนํ จาคธนํ
ปญฺญาธนํ สติปฏฺฐานธนํ ฯเปฯ✎ ร่าง
saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ satipaṭṭhānadhanaṁ …pe…
นิพฺพานธนํ ฯ✎ ร่าง
nibbānadhanaṁ.
อิเมหิ อเนกวิเธหิ
ธนรตเนหิ อทฺโธ มหทฺธโน ธนวาติปิ สกฺโก ฯ✎ ร่าง
Imehi anekehi dhanaratanehi aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko.
อถวา
สกฺโก ปหุ วิสวี อลมตฺโต สูโร วีโร วิกฺกนฺโต อภิรุ อจฺฉมฺภี
อนุตฺราสี อปลายี ปหีนภยเภรโว วิคตโลมหํโสติปิ สกฺโกติ✎ ร่าง
Atha vā sakko pahu visavī alamatto sūro vīro vikkanto abhīrū achambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁsotipi sakkoti—
เอโก
อหํ สกฺก มหนฺตโมฆํ ฯ✎ ร่าง
eko ahaṁ sakka mahantamoghaṁ.
อิจฺจายสฺมา อุปสีโวติ✎ ร่าง
Iccāyasmā upasīvoti.
อิจฺจาติ
ปทสนฺธิ ฯ✎ ร่าง
Iccāti padasandhi …pe….
อายสฺมาติ ปิยวจนํ ฯ✎ ร่าง
Āyasmāti piyavacanaṁ …pe….
อุปสีโวติ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส
นามํ ฯเปฯ อภิลาโปติ✎ ร่าง
Upasīvoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—
อิจฺจายสฺมา อุปสีโว ฯ✎ ร่าง
iccāyasmā upasīvo.