เนื้อความทั้งข้อ
[๔๙๑] คำว่า ข้าแต่พระสักกะ ข้าพระองค์ได้ทูลถาม ๒ ครั้งแล้ว ความว่า พราหมณ์
นั้นได้ทูลถามปัญหากะพระผู้มีพระภาคผู้ตรัสรู้แล้ว ๒ ครั้ง. พระผู้มีพระภาคอันพราหมณ์นั้น
ทูลถามปัญหา ไม่ทรงพยากรณ์ในลำดับแห่งพระจักษุว่า ความแก่รอบแห่งอินทรีย์ของพราหมณ์นี้
จักมี. พระผู้มีพระภาคทรงพระนามว่า สักกะ ในคำว่า สกฺก. พระผู้มีพระภาคทรงผนวชจาก
ศากยสกุล แม้เพราะเหตุดังนี้ จึงทรงพระนามว่า สักกะ.
อีกอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก นับว่ามีทรัพย์มาก แม้เพราะเหตุ
ดังนี้ จึงทรงพระนามว่า สักกะ. พระผู้มีพระภาคนั้นทรงมีทรัพย์เหล่านี้ คือ ทรัพย์คือศรัทธา
ทรัพย์คือศีล ทรัพย์คือหิริ ทรัพย์คือโอตตัปปะ ทรัพย์คือสุตะ ทรัพย์คือจาคะ ทรัพย์คือปัญญา
ทรัพย์คือสติปัฏฐาน ทรัพย์คือสัมมัปปธาน ทรัพย์คืออิทธิบาท ทรัพย์คืออินทรีย์ ทรัพย์คือพละ
ทรัพย์คือโพชฌงค์ ทรัพย์คือมรรค ทรัพย์คือผล ทรัพย์คือนิพพาน. พระผู้มีพระภาคทรงมั่งคั่ง
มีทรัพย์มาก นับว่ามีทรัพย์ด้วยทรัพย์อันเป็นรัตนะหลายอย่างนี้ แม้เพราะเหตุดังนี้ พระองค์
จึงทรงพระนามว่า สักกะ.
อีกอย่างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเป็นผู้อาจ ผู้องอาจ ผู้สามารถ มีความสามารถ ผู้กล้า
ผู้แกล้วกล้า ผู้ก้าวหน้า ผู้ไม่ขลาด ผู้ไม่หวาดเสียว ผู้ไม่สะดุ้ง ผู้ไม่หนี ละความกลัวความ
ขลาดเสียแล้ว ปราศจากขนลุกขนพอง แม้เพราะเหตุดังนี้ จึงทรงพระนามว่า สักกะ เพราะ
ฉะนั้น จึงชื่อว่า ข้าแต่พระสักกะ ข้าพระองค์ ... ๒ ครั้งแล้ว.
คำว่า ได้ทูลถามแล้ว ความว่า ข้าแต่พระสักกะ ข้าพระองค์ได้ทูลถาม ทูลขอ ทูล
เชื้อเชิญ ทูลให้ทรงประสาท ๒ ครั้งแล้ว เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า ข้าแต่พระสักกะ ข้าพระองค์
ได้ทูลถาม ๒ ครั้งแล้ว.
คำว่า อิติ ในอุเทศว่า อิจฺจายสฺมา โมฆราชา เป็นบทสนธิ. ฯลฯ คำว่า อายสฺมา
เป็นเครื่องกล่าวด้วยความรัก. คำว่า โมฆราชา เป็นชื่อ เป็นคำร้องเรียกของพราหมณ์นั้น
เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า ท่านโมฆราชทูลถามว่า.
ทฺวาหํ สกฺก อปุจฺฉิสฺสนฺติ โส พฺราหฺมโณ ทฺวิกฺขตฺตุํ
พุทฺธํ ภควนฺตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ✎ ร่าง
Dvāhaṁ sakkaṁ apucchissanti so brāhmaṇo dvikkhattuṁ buddhaṁ bhagavantaṁ pañhaṁ apucchi.
ตสฺส ภควา ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น พฺยากาสิ
จกฺขุสมน✎ ร่าง
Tassa bhagavā pañhaṁ puṭṭho na byākāsi—
นฺตรา ๓- อิมสฺส พฺราหฺมณสฺส อินฺทฺริยปริปาโก
ภวิสฺสตีติ ฯ✎ ร่าง
“tadantarā imassa brāhmaṇassa indriyaparipāko bhavissatī”ti.
สกฺกาติ สกฺโก ฯ✎ ร่าง
Sakkanti sakko.
ภควา สกฺยกุลา ปพฺพชิโตติปิ
สกฺโก ฯ✎ ร่าง
Bhagavā sakyakulā pabbajitotipi sakko.
อถวา อทฺโธ มหทฺธโน ธนวาติปิ สกฺโก ฯ✎ ร่าง
Atha vā aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko.
ตสฺสิมานิ
ธนานิ เสยฺยถีทํ✎ ร่าง
Tassimāni dhanāni, seyyathidaṁ—
สทฺธาธนํ สีลธนํ หิริธนํ โอตฺตปฺปธนํ
สุตธนํ จาคธนํ ปญฺญาธนํ สติปฏฺฐานธนํ สมฺมปฺปธานธนํ
อิทฺธิปาทธนํ อินฺทฺริยธนํ พลธนํ โพชฺฌงฺคธนํ มคฺคธนํ ผลธนํ
นิพฺพานธนํ ฯ✎ ร่าง
saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ satipaṭṭhānadhanaṁ sammappadhānadhanaṁ iddhipādadhanaṁ indriyadhanaṁ baladhanaṁ bojjhaṅgadhanaṁ maggadhanaṁ phaladhanaṁ nibbānadhanaṁ.
อิเมหิ อเนกวิเธหิ ธนรตเนหิ อทฺโธ มหทฺธโน
ธนวาติปิ สกฺโก ฯ✎ ร่าง
Imehi anekavidhehi dhanaratanehi aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko.
อถวา สกฺโก ปหุ วิสวี อลมตฺโต สูโร
วีโร วิกฺกนฺโต อภิรุ อจฺฉมฺภี อนุตฺราสี อปลายี ปหีนภยเภรโว
วิคตโลมหํโสติปิ สกฺโกติ✎ ร่าง
Atha vā sakko pahu visavī alamatto sūro vīro vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁsotipi sakko.
ทฺวาหํ สกฺก ฯ อปุจฺฉิสฺสนฺติ ทฺวาหํ
สกฺก อปุจฺฉิสฺสํ อยาจิสฺสํ อชฺเฌสิสฺสํ ปสาทยิสฺสนฺติ✎ ร่าง
Dvāhaṁ sakkaṁ apucchissanti dvāhaṁ sakkaṁ apucchissaṁ ayācissaṁ ajjhesissaṁ pasādayissanti—
ทฺวาหํ
สกฺก อปุจฺฉิสฺสํ ฯ✎ ร่าง
dvāhaṁ sakkaṁ apucchissaṁ.
อิจฺจายสฺมา โมฆราชาติ✎ ร่าง
Iccāyasmā mogharājāti.
อ้างอิงสยามรัฐ 30.236
อิจฺจาติ ปทสนฺธิ ฯ✎ ร่าง
Iccāti padasandhi …pe…
อายสฺมาติ ปิยวจนํ ฯ✎ ร่าง
āyasmāti piyavacanaṁ …pe…
โมฆราชาติ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส นามํ
ฯเปฯ อภิลาโปติ✎ ร่าง
mogharājāti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—
อิจฺจายสฺมา โมฆราชา ฯ✎ ร่าง
iccāyasmā mogharājā.