เนื้อความทั้งข้อ
[๓๘๓] ความร่าเริงเป็นที่สุดแห่งอรหัตมรรค ลักษณะแห่งที่สุด
เท่าไร ฯ
ลักษณะแห่งที่สุด ๔ คือ ความร่าเริงด้วยอรรถว่าธรรมทั้งหลายที่เกิดใน
อรหัตมรรคนั้นไม่ล่วงเกินกัน ๑ ความร่าเริงด้วยอรรถว่าอินทรีย์ทั้งหลายมีกิจเป็น
อันเดียวกัน ๑ ความร่าเริงด้วยอรรถว่านำไปซึ่งความเพียรสมควรแก่ความที่ธรรม
ทั้งหลายไม่ล่วงเกินกัน และความที่อินทรีย์ทั้งหลายมีกิจเป็นอันเดียวกัน ๑ ความ
ร่าเริงด้วยอรรถว่าเป็นที่เสพ ๑ ความร่าเริงเป็นที่สุดแห่งอรหัตมรรค ลักษณะ
แห่งที่สุด ๔ ประการเหล่านี้ เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า อรหัตมรรคเป็นธรรม
มีความงามในที่สุดและถึงพร้อมด้วยลักษณะ จิตอันถึงความเป็นไป ๓ ประการ
มีความงาม ๓ อย่าง ถึงพร้อมด้วยลักษณะ ๑๐ ประการอย่างนี้ ย่อมเป็นจิตถึง
พร้อมด้วยวิตก วิจาร ปีติ สุข การอธิษฐานจิต ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ
และพร้อมด้วยปัญญา ฯ
นิมิต ลมอัสสาสปัสสาสะ ไม่เป็นอารมณ์แห่งจิตดวงเดียว
เพราะไม่รู้ธรรม ๓ ประการ จึงไม่ได้ภาวนา นิมิตลม
อัสสาสปัสสาสะ ไม่เป็นอารมณ์แห่งจิตดวงเดียว เพราะ
รู้ธรรม ๓ ประการ จึงจะได้ภาวนา ฉะนี้แล ฯ
อรหตฺตมคฺคสฺส สมฺปหํสนา ปริโยสานํ✎ ร่าง
Arahattamaggassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.
อ้างอิงสยามรัฐ 31.257 · พุทธชยันตี 35.1.322
ปริโยสานสฺส
กติ ลกฺขณานิ ฯ✎ ร่าง
Pariyosānassa kati lakkhaṇāni?
ปริโยสานสฺส จตฺตาริ ลกฺขณานิ✎ ร่าง
Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni.
ตตฺถ
ชาตานํ ธมฺมานํ อนติวตฺตนฏฺเฐน สมฺปหํสนา อินฺทฺริยานํ
เอกรสฏฺเฐน สมฺปหํสนา ตทุปควิริยวาหนฏฺเฐน สมฺปหํสนา
อาเสวนฏฺเฐน สมฺปหํสนา✎ ร่าง
Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena sampahaṁsanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena sampahaṁsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṁsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṁsanā.
อรหตฺตมคฺคสฺส สมฺปหํสนา ปริโยสานํ✎ ร่าง
Arahattamaggassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.
ปริโยสานสฺส อิมานิ จตฺตาริ ลกฺขณานิ✎ ร่าง
Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni.
เตน วุจฺจติ✎ ร่าง
Tena vuccati—
อรหตฺตมคฺโค
ปริโยสานกลฺยาโณ เจว โหติ ลกฺขณสมฺปนฺโน จ✎ ร่าง
“arahattamaggo pariyosānakalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.
เอวํ ติวตฺตคตํ
จิตฺตํ ติวิธกลฺยาณกํ ทสลกฺขณสมฺปนฺนํ วิตกฺกสมฺปนฺนญฺเจว
โหติ วิจารสมฺปนฺนญฺจ ปีติสมฺปนฺนญฺจ สุขสมฺปนฺนญฺจ
จิตฺตสฺส อธิฏฺฐานสมฺปนฺนญฺจ สทฺธาสมฺปนฺนญฺจ วิริยสมฺปนฺนญฺจ
สติสมฺปนฺนญฺจ สมาธิสมฺปนฺนญฺจ ปญฺญาสมฺปนฺนญฺจ ฯเปฯ✎ ร่าง
Evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
นิมิตฺตํ อสฺสาสปสฺสาสา✎ ร่าง
Nimittaṁ assāsapassāsā,
อนารมฺมณเมกจิตฺตสฺส✎ ร่าง
Anārammaṇamekacittassa;
อชานโต จ ตโย ธมฺเม✎ ร่าง
Ajānato ca tayo dhamme,
ภาวนา นุปลพฺภติ✎ ร่าง
Bhāvanā nupalabbhati.
นิมิตฺตํ อสฺสาสปสฺสาสา✎ ร่าง
Nimittaṁ assāsapassāsā,
อ้างอิงPTS 1.171
อนารมฺมณเมกจิตฺตสฺส✎ ร่าง
Anārammaṇamekacittassa;
ชานโต จ ตโย ธมฺเม✎ ร่าง
Jānato ca tayo dhamme,
ภาวนา อุปลพฺภตีติ ฯ✎ ร่าง
Bhāvanā upalabbhatīti.