เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๓๘๔] ธรรม ๓ ประการนี้ ไม่เป็นอารมณ์แห่งจิตดวงเดียว เป็นธรรม
ไม่ปรากฏ จิตไม่ถึงความฟุ้งซ่าน จิตปรากฏเป็นประธาน จิตให้ประโยคสำเร็จ
และบรรลุผลวิเศษอย่างไร ฯ
เปรียบเหมือนต้นไม้ที่เขาวางไว้ ณ ภาคพื้นที่เรียบ บุรุษเอาเลื่อยเลื่อย
ต้นไม้นั้น สติของบุรุษย่อมเข้าไปตั้งอยู่ด้วยสามารถแห่งฟันเลื่อยซึ่งถูกที่ต้นไม้
บุรุษนั้นไม่ได้ใส่ใจถึงฟันเลื่อยที่มาหรือที่ไป ฟันเลื่อยที่มาหรือที่ไปไม่ปรากฏ
ก็หามิได้ จิตปรากฏเป็นประธาน จิตให้ประโยคสำเร็จ และบรรลุผลวิเศษ
ความเนื่องกันเป็นนิมิต เหมือนต้นไม้ที่เขาวางไว้ ณ ภาคพื้นที่เรียบ ลมอัสสาส-
*ปัสสาสะ เหมือนฟันเลื่อย ภิกษุนั่งตั้งสติไว้มั่นที่ปลายจมูกหรือที่ริมฝีปาก
ไม่ได้ใส่ใจถึงลมอัสสาสปัสสาสะออกหรือเข้าลมอัสสาสปัสสาสะออกหรือเข้าจะ
ไม่ปรากฏก็หามิได้ จิตปรากฏเป็นประธาน จิตให้ประโยคสำเร็จ และบรรลุถึงผล
วิเศษ เหมือนบุรุษตั้งสติไว้ด้วยสามารถฟันเลื่อยอันถูกที่ต้นไม้ เขาไม่ได้ใส่ใจ
ถึงฟันเลื่อยที่มาหรือที่ไป ฟันเลื่อยที่มาหรือที่ไปจะไม่ปรากฏก็หามิได้ จิตปรากฏ
เป็นประธาน จิตให้ประโยคสำเร็จ และบรรลุถึงผลวิเศษ ฉะนั้น ฯ
▴ ย่อ
กถํ อิเม จ ตโย ธมฺมา เอกจิตฺตสฺส อารมฺมณา
น โหนฺติ น จิเม ตโย ธมฺมา อวิทิตา โหนฺติ น จ จิตฺตํ
วิกฺเขปํ คจฺฉติ ปธานญฺจ ปญฺญายติ ปโยคญฺจ สาเธติ
วิเสสมธิคจฺฉติ ฯ✎ ร่าง
Kathaṁ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṁ vikkhepaṁ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati?
อ้างอิง สยามรัฐ 31.258 · ฉัฏฐสังคายนา 79.165 · พุทธชยันตี 35.1.324
เสยฺยถาปิ รุกฺโข สเม ภูมิภาเค นิกฺขิตฺโต✎ ร่าง
Seyyathāpi rukkho same bhūmibhāge nikkhitto.
ตเมนํ ปุริโส กกเจน ฉินฺเทยฺย✎ ร่าง
Tamenaṁ puriso kakacena chindeyya.
รุกฺเข ผุฏฺฐกกจทนฺตานํ วเสน
ปุริสสฺส สติ อุปฏฺฐิตา โหติ✎ ร่าง
Rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṁ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti;
น อาคเต วา คเต วา
กกจทนฺเต มนสิ กโรติ✎ ร่าง
na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti.
น อาคตา วา คตา วา กกจทนฺตา
อวิทิตา โหนฺติ ปธานญฺจ ปญฺญายติ ปโยคญฺจ สาเธติ
วิเสสมธิคจฺฉติ✎ ร่าง
Na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.
ยถา รุกฺโข สเม ภูมิภาเค นิกฺขิตฺโต✎ ร่าง
Yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto.
เอวํ
อุปนิพนฺธนานิมิตฺตํ✎ ร่าง
Evaṁ upanibandhanā nimittaṁ.
ยถา กกจทนฺตา เอวํ อสฺสาสปสฺสาสา✎ ร่าง
Yathā kakacadantā, evaṁ assāsapassāsā.
ยถา
รุกฺเข ผุฏฺฐกกจทนฺตานํ วเสน ปุริสสฺส สติ อุปฏฺฐิตา โหติ น
อาคเต วา คเต วา กกจทนฺเต มนสิ กโรติ น อาคตา วา
คตา วา กกจทนฺตา อวิทิตา โหนฺติ ปธานญฺจ ปญฺญายติ
ปโยคญฺจ สาเธติ วิเสสมธิคจฺฉติ✎ ร่าง
Yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṁ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti, na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti, na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.
เอวเมว ภิกฺขุ นาสิกคฺเค
วา มุขนิมิตฺเต วา สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา นิสินฺโน โหติ น อาคเต
@เชิงอรรถ: ๑ ม. อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ
วา คเต วา อสฺสาสปสฺสาเส มนสิ กโรติ น อาคตา วา
คตา วา อสฺสาสปสฺสาสา อวิทิตา โหนฺติ ปธานญฺจ ปญฺญายติ
ปโยคญฺจ สาเธติ✎ ร่าง
Evamevaṁ bhikkhu nāsikagge vā mukhanimitte vā satiṁ upaṭṭhapetvā nisinno hoti, na āgate vā gate vā assāsapassāse manasi karoti, na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.
วิเสสมธิคจฺฉติ✎ ร่าง
Visesamadhigacchati padhānañca.