เนื้อความทั้งข้อ
[๔๕๗] จะพึงเห็นอินทรีย์ด้วยอรรถว่าครอบงำอย่างไร ฯ
สัทธินทรีย์ด้วยอรรถว่าน้อมใจเชื่อ ย่อมครอบงำความเป็นผู้ไม่มีศรัทธา
ย่อมครอบงำความเร่าร้อนเพราะความเป็นผู้ไม่มีศรัทธา วิริยินทรีย์ด้วยอรรถว่า
ประคองไว้ ย่อมครอบงำความเป็นผู้เกียจคร้าน ย่อมครอบงำความเร่าร้อนเพราะ
ความเกียจคร้าน สตินทรีย์ด้วยอรรถว่าตั้งมั่น ย่อมครอบงำความประมาท ย่อม
ครอบงำความเร่าร้อนเพราะความประมาท สมาธินทรีย์ด้วยอรรถว่าไม่ฟุ้งซ่าน
ย่อมครอบงำอุทธัจจะ ย่อมครอบงำความเร่าร้อนเพราะอุทธัจจะ ปัญญินทรีย์ด้วย
อรรถว่าเห็น ย่อมครอบงำอวิชชา ย่อมครอบงำความเร่าร้อนเพราะอวิชชา
อินทรีย์ ๕ ในเนกขัมมะ ย่อมครอบงำกามฉันทะ อินทรีย์ ๕ ในความไม่พยาบาท
ย่อมครอบงำพยาบาท อินทรีย์ ๕ ในอาโลกสัญญา ย่อมครอบงำถีนมิทธะ
อินทรีย์ ๕ ในความไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมครอบงำอุทธัจจะ ฯลฯ อินทรีย์ ๕ ใน
อรหัตมรรค ย่อมครอบงำกิเลสทั้งปวง จะพึงเห็นอินทรีย์ด้วยอรรถว่าครอบงำ
อย่างนี้ ฯ
กถํ ปริยาทานฏฺเฐน อินฺทฺริยานิ ทฏฺฐพฺพานิ ฯ✎ ร่าง
Kathaṁ pariyādānaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni?
อ้างอิงสยามรัฐ 31.340 · ฉัฏฐสังคายนา 79.213 · พุทธชยันตี 35.1.422
อธิโมกฺขฏฺเฐน สทฺธินฺทฺริยํ อสฺสทฺธิยํ ปริยาทิยติ อสฺสทฺธิยปริฬาหํ
ปริยาทิยติ✎ ร่าง
Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ assaddhiyaṁ pariyādiyati, assaddhiyapariḷāhaṁ pariyādiyati.
ปคฺคหฏฺเฐน วิริยินฺทฺริยํ โกสชฺชํ ปริยาทิยติ โกสชฺชปริฬาหํ
ปริยาทิยติ✎ ร่าง
Paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ kosajjaṁ pariyādiyati, kosajjapariḷāhaṁ pariyādiyati.
อุปฏฺฐานฏฺเฐน สตินฺทฺริยํ ปมาทํ ปริยาทิยติ
ปมาทปริฬาหํ ปริยาทิยติ✎ ร่าง
Upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ pamādaṁ pariyādiyati, pamādapariḷāhaṁ pariyādiyati.
อวิกฺเขปฏฺเฐน สมาธินฺทฺริยํ
อุทฺธจฺจํ ปริยาทิยติ อุทฺธจฺจปริฬาหํ ปริยาทิยติ✎ ร่าง
Avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ uddhaccaṁ pariyādiyati, uddhaccapariḷāhaṁ pariyādiyati.
ทสฺสนฏฺเฐน
ปญฺญินฺทฺริยํ อวิชฺชํ ปริยาทิยติ อวิชฺชาปริฬาหํ ปริยาทิยติ✎ ร่าง
Dassanaṭṭhena paññindriyaṁ avijjaṁ pariyādiyati, avijjāpariḷāhaṁ pariyādiyati.
เนกฺขมฺเม ปญฺจินฺทฺริยานิ กามจฺฉนฺทํ ปริยาทิยนฺติ✎ ร่าง
Nekkhamme pañcindriyāni kāmacchandaṁ pariyādiyanti.
อพฺยาปาเท
ปญฺจินฺทฺริยานิ พฺยาปาทํ ปริยาทิยนฺติ✎ ร่าง
Abyāpāde pañcindriyāni byāpādaṁ pariyādiyanti.
อาโลกสญฺญาย ปญฺจินฺทฺริยานิ
ถีนมิทฺธํ ปริยาทิยนฺติ✎ ร่าง
Ālokasaññāya pañcindriyāni thinamiddhaṁ pariyādiyanti.
อวิกฺเขเป ปญฺจินฺทฺริยานิ อุทฺธจฺจํ
ปริยาทิยนฺติ ฯเปฯ✎ ร่าง
Avikkhepe pañcindriyāni uddhaccaṁ pariyādiyanti …pe…
อรหตฺตมคฺเค ปญฺจินฺทฺริยานิ สพฺพกิเลเส
ปริยาทิยนฺติ✎ ร่าง
arahattamagge pañcindriyāni sabbakilese pariyādiyanti.
เอวํ ปริยาทานฏฺเฐน อินฺทฺริยานิ ทฏฺฐพฺพานิ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ pariyādānaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni.
—
1.4.4.6. Patiṭṭhāpakaṭṭhaniddesa