เนื้อความทั้งข้อ
[๖๑๗] จักษุ ฯลฯ แสงสว่าง เกิดขึ้นในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคย
ได้ฟังมาก่อนว่า นี้ทุกขสมุทัยอริยสัจ จักษุ ฯลฯ แสงสว่าง เกิดขึ้นในธรรม
ทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ก็ทุกขสมุทัยอริยสัจนี้นั้นแล ควรละ ฯลฯ
เราละได้แล้ว คำว่า จักษุเกิดขึ้นเพราะอรรถว่ากระไร ฯลฯ คำว่า แสงสว่าง
เกิดขึ้น เพราะอรรถว่ากระไร ฯ
คำว่า จักษุเกิดขึ้นเพราะอรรถว่าเห็น ฯลฯ คำว่า แสงสว่างเกิดขึ้น
เพราะอรรถว่าสว่างไสว ฯ
จักษุเป็นธรรม ความเห็นเป็นอรรถ ฯลฯ แสงสว่างเป็นธรรม ความ
สว่างไสวเป็นอรรถ ธรรม ๕ ประการนี้ อรรถ ๕ ประการนี้ เป็นที่ตั้งแห่งสมุทัย
เป็นที่ตั้งแห่งสัจจะ ฯลฯ เป็นที่ตั้งแห่งนิโรธ เป็นที่ตั้งแห่งมรรค เป็นที่ตั้งแห่ง
สัจจะ มีสัจจะเป็นอารมณ์ ... ประดิษฐานอยู่ในสัจจะ ฯ
ชื่อว่าธรรมจักร ในคำว่า ธมฺมจกฺกํ นี้ เพราะอรรถว่ากระไร ฯ
ชื่อว่าธรรมจักร เพราะอรรถว่า พระผู้มีพระภาคทรงให้ธรรมและจักรเป็น
ไป ... นิพพานอันหยั่งลงในอมตะเป็นธรรมเพราะอรรถว่าเป็นที่สุด ทรงให้ธรรม
นั้นๆ เป็นไป ฯ
อิทํ ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจนฺติ ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ
ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ ฯเปฯ✎ ร่าง
“Idaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccan”ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi …pe…
อ้างอิงPTS 2.163
อาโลโก อุทปาทิ✎ ร่าง
āloko udapādi …pe…
ตํ โข ปนิทํ
ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจํ ปหาตพฺพนฺติ ฯเปฯ✎ ร่าง
“taṁ kho panidaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ pahātabban”ti …pe…
ปหีนนฺติ ปุพฺเพ
อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ ฯเปฯ✎ ร่าง
“pahīnan”ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi …pe…
อาโลโก อุทปาทิ ฯ✎ ร่าง
āloko udapādi.
จกฺขุํ
อุทปาทีติ✎ ร่าง
Cakkhuṁ udapādīti—
เกนตฺเถน ฯเปฯ✎ ร่าง
kenaṭṭhena …pe…
อาโลโก อุทปาทีติ✎ ร่าง
āloko udapādīti—
เกนตฺเถน ฯ✎ ร่าง
kenaṭṭhena?
จกฺขุํ อุทปาทีติ✎ ร่าง
Cakkhuṁ udapādīti—
ทสฺสนฏฺเฐน ฯเปฯ✎ ร่าง
dassanaṭṭhena …pe…
อาโลโก อุทปาทีติ✎ ร่าง
āloko udapādīti—
โอภาสฏฺเฐน ฯ✎ ร่าง
obhāsaṭṭhena.
จกฺขุํ ธมฺโม ทสฺสนฏฺโฐ อตฺโถ ฯเปฯ✎ ร่าง
Cakkhuṁ dhammo, dassanaṭṭho attho …pe…
อ้างอิงสยามรัฐ 31.530
อาโลโก ธมฺโม
โอภาสฏฺโฐ อตฺโถ✎ ร่าง
āloko dhammo, obhāsaṭṭho attho.
อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปญฺจ อตฺถา สมุทยวตฺถุกา
สจฺจวตฺถุกา ฯเปฯ✎ ร่าง
Ime pañca dhammā pañca atthā samudayavatthukā saccavatthukā …pe…
นิโรธวตฺถุกา✎ ร่าง
nirodhavatthukā saccavatthukā …pe…
มคฺควตฺถุกา สจฺจวตฺถุกา
สจฺจารมฺมณา สจฺจโคจรา สจฺจสงฺคหิตา สจฺจปริยาปนฺนา สจฺเจ
สมุปาคตา สจฺเจ ฐิตา สจฺเจ ปติฏฺฐิตา ฯ✎ ร่าง
maggavatthukā saccavatthukā saccārammaṇā saccagocarā saccasaṅgahitā saccapariyāpannā sacce samudāgatā sacce ṭhitā sacce patiṭṭhitā.
ธมฺมจกฺกนฺติ เกนตฺเถน ธมฺมจกฺกํ ฯ✎ ร่าง
Dhammacakkanti kenaṭṭhena dhammacakkaṁ?
อ้างอิงพุทธชยันตี 35.2.118
ธมฺมญฺจ ปวตฺเตติ
จกฺกญฺจาติ ธมฺมจกฺกํ✎ ร่าง
Dhammañca pavatteti cakkañcāti—dhammacakkaṁ.
จกฺกญฺจ ปวตฺเตติ ธมฺมญฺจาติ ธมฺมจกฺกํ✎ ร่าง
Cakkañca pavatteti dhammañcāti—dhammacakkaṁ.
ธมฺเมน ปวตฺเตตีติ ธมฺมจกฺกํ✎ ร่าง
Dhammena pavattetīti—dhammacakkaṁ.
ธมฺมจริยาย ปวตฺเตตีติ ธมฺมจกฺกํ✎ ร่าง
Dhammacariyāya pavattetīti—dhammacakkaṁ.
ธมฺเม ฐิโต ปวตฺเตตีติ ธมฺมจกฺกํ✎ ร่าง
Dhamme ṭhito pavattetīti—dhammacakkaṁ.
ธมฺเม ปติฏฺฐิโต ปวตฺเตตีติ
ธมฺมจกฺกํ ฯเปฯ✎ ร่าง
Dhamme patiṭṭhito pavattetīti—dhammacakkaṁ …pe…
อมโตคธํ นิพฺพานํ ปริโยสานฏฺเฐน ธมฺโม ตํ
ธมฺมํ ปวตฺเตตีติ ธมฺมจกฺกํ ฯ✎ ร่าง
amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena dhammo taṁ dhammaṁ pavattetīti—dhammacakkaṁ.
—
2.7.2. Satipaṭṭhānavāra