เนื้อความทั้งข้อ
[๖๗๖] ติกขปัญญา ในคำว่า ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาคม
กล้า เป็นไฉน ฯ
ชื่อว่าติกขปัญญา เพราะอรรถวิเคราะห์ว่า ทำลายกิเลสได้ไว ไม่รับรองไว้
ย่อมละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ให้ถึงความไม่มีต่อไป ซึ่งกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว
ไม่รับรองไว้ ฯลฯ ซึ่งพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่รับรองไว้ ฯลฯ ซึ่งวิหิงสา-
*วิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่รับรองไว้ ฯลฯ ซึ่งอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่
รับรองไว้ ฯลฯ ซึ่งราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่รับรองไว้ ย่อมละ บรรเทา ทำให้สิ้น
สุด ให้ถึงความไม่มีต่อไป ซึ่งโทสะ ฯลฯ โมหะ โกธะ อุปนาหะ มักขะ
ปฬาสะ อิสสา มัจฉริยะ มายา สาเถยยะ ถัมภะ สารัมภะ มานะ อติ-
*มานะ มทะ ปมาทะ กิเลสทั้งปวง ทุจริตทั้งปวง อภิสังขารทั้งปวง ฯลฯ
กรรมอันเป็นเหตุให้ไปสู่ภพทั้งปวง ที่เกิดขึ้นแล้ว ชื่อว่าติกขปัญญา เพราะอรรถ
ว่า ปัญญาเป็นเครื่องให้บุคคลได้บรรลุ ทำให้แจ้ง ถูกต้องอริยมรรค ๔ สามัญ-
*ผล ๔ ปฏิสัมภิทา ๔ อภิญญา ๖ ณ อาสนะเดียว นี้เป็นติกขปัญญา ในคำว่า
ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นผู้มีปัญญาคมกล้า ฯ
ติกฺขปญฺญตาย สํวตฺตนฺตีติ กตมา ติกฺขปญฺญา ฯ✎ ร่าง
Tikkhapaññatāya saṁvattantīti katamā tikkhapaññā?
อ้างอิงPTS 2.201 · สยามรัฐ 31.585 · ฉัฏฐสังคายนา 79.373
ขิปฺปํ กิเลเส ภินฺทตีติ ติกฺขปญฺญา✎ ร่าง
Khippaṁ kilese chindatīti—tikkhapaññā.
อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ
นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวงฺคเมตีติ
ติกฺขปญฺญา✎ ร่าง
Uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti—tikkhapaññā.
อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. ชรามรณนิโรเธ ฯ
พฺยนฺตีกโรติ อนภาวงฺคเมตีติ ติกฺขปญฺญา✎ ร่าง
Uppannaṁ byāpādavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti—tikkhapaññā.
อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ
นาธิวาเสติ ฯเปฯ✎ ร่าง
Uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ nādhivāseti …pe…
อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ
ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวงฺคเมตีติ ติกฺขปญฺญา✎ ร่าง
uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti—tikkhapaññā.
อุปฺปนฺนํ
ราคํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวงฺคเมตีติ
ติกฺขปญฺญา✎ ร่าง
Uppannaṁ rāgaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti—tikkhapaññā.
อุปฺปนฺนํ โทสํ ฯเปฯ✎ ร่าง
Uppannaṁ dosaṁ …pe…
อุปฺปนฺนํ โมหํ✎ ร่าง
uppannaṁ mohaṁ …
อุปฺปนฺนํ
โกธํ✎ ร่าง
uppannaṁ kodhaṁ …
อุปนาหํ✎ ร่าง
uppannaṁ upanāhaṁ …
มจฺฉริยํ✎ ร่าง
macchariyaṁ …
สาเฐยฺยํ✎ ร่าง
sāṭheyyaṁ …
สารมฺภํ✎ ร่าง
sārambhaṁ …
สพฺเพ กิเลเส✎ ร่าง
sabbe kilese …
สพฺเพ ทุจฺจริเต✎ ร่าง
sabbe duccarite …
สพฺเพ อภิสงฺขาเร ฯเปฯ✎ ร่าง
sabbe abhisaṅkhāre …pe…
สพฺเพ ภวคามิกมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ
วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวงฺคเมตีติ ติกฺขปญฺญา✎ ร่าง
sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti—tikkhapaññā.
เอกมฺหิ
อาสเน จตฺตาโร จ อริยมคฺคา จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ จตสฺโส
จ ปฏิสมฺภิทาโย ฉ อภิญฺญาโย อธิคตา โหนฺติ สจฺฉิกตา ผสฺสิตา
ปญฺญายาติ ติกฺขปญฺญา✎ ร่าง
Ekasmiṁ āsane cattāro ca ariyamaggā cattāri ca sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāyāti—tikkhapaññā.
ติกฺขปญฺญตาย สํวตฺตนฺตีติ✎ ร่าง
Tikkhapaññatāya saṁvattantīti—
อยํ
ติกฺขปญฺญา ฯ✎ ร่าง
ayaṁ tikkhapaññā.