เนื้อความทั้งข้อ
[๗๓๗] บุคคลผู้ไม่มีความหิว ย่อมหลุดพ้น เพราะเหตุนั้น ความ
หลุดพ้น เป็นวิโมกข์ วิชชาวิมุติ อธิศีล อธิจิต อธิปัญญา ปัสสัทธิ ญาณ
ทัสนะ สุทธิ เนกขัมมะ นิสสรณะ ปวิเวก โวสสัคคะ จริยา ฌานวิโมกข์
ภาวนาธิษฐานชีวิต ฯ
คำว่า นิจฺฉาโต ความว่า บุคคลผู้มีความหิว ย่อมหลุดพ้นจากกามฉันทะ
ด้วยเนกขัมมะผู้ไม่มีความหิว ย่อมหลุดพ้นจากพยาบาทด้วยความไม่พยาบาท
ฯลฯ ผู้ไม่มีความหิว ย่อมหลุดพ้นจากนิวรณ์ด้วยปฐมฌาน ฯลฯ ผู้ไม่มีความหิว
ย่อมหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวงด้วยอรหัตมรรค ฯ
คำว่า วิโมกฺโข ความว่า เนกขัมมะชื่อว่าวิโมกข์ เพราะอรรถว่า
เป็นเครื่องพ้นจากกามฉันทะ ความไม่พยาบาทชื่อว่าวิโมกข์ เพราะอรรถว่า
เป็นเครื่องพ้นจากพยาบาท ฯลฯ ปฐมฌานชื่อว่าวิโมกข์ เพราะอรรถว่า เป็น
เครื่องพ้นจากนิวรณ์ ฯลฯ อรหัตมรรคชื่อว่าวิโมกข์ เพราะอรรถว่า เป็นเครื่อง
พ้นจากกิเลสทั้งปวง ฯ
คำว่า วิชฺชาวิมุตฺติ ความว่า เนกขัมมะชื่อว่า วิชชา เพราะอรรถว่า
มีอยู่ ชื่อว่าวิมุตติ เพราะอรรถว่า หลุดพ้นจากกามฉันทะ ชื่อว่าวิชชา-
*วิมุติ เพราะอรรถว่า มีอยู่หลุดพ้น หลุดพ้นมีอยู่ ความไม่พยาบาทชื่อว่าวิชชา
เพราะอรรถว่า มีอยู่ ชื่อว่าวิมุตติ เพราะอรรถว่า หลุดพ้นจากพยาบาท ชื่อว่า
วิชชาวิมุติ เพราะอรรถว่า มีอยู่หลุดพ้น หลุดพ้นมีอยู่ ฯลฯ อรหัตมรรคชื่อว่า
วิชชา เพราะอรรถว่า มีอยู่ ชื่อว่าวิมุตติ เพราะอรรถว่า หลุดพ้นจากกิเลส
ทั้งปวง ชื่อว่าวิชชาวิมุติ เพราะอรรถว่า มีอยู่หลุดพ้น หลุดพ้นมีอยู่ ฯ
นิจฺฉาโต มุจฺจตีติ ๑- วิโมกฺโข วิชฺชาวิมุตฺติ
อธิสีลํ อธิจิตฺตํ อธิปญฺญา ปสฺสทฺธิ ญาณํ ทสฺสนํ สุทฺธิ ๒-
เนกฺขมฺมํ นิสฺสรณํ ปวิเวโก โวสฺสคฺโค จริยา ฌานวิโมกฺโข
ภาวนาธิฏฺฐานชีวิตํ ๓- ฯ✎ ร่าง
Nicchāto, mokkho vimokkho, vijjāvimutti, adhisīlaṁ, adhicittaṁ, adhipaññā, passaddhi, ñāṇaṁ, dassanaṁ, visuddhi, nekkhammaṁ, nissaraṇaṁ, paviveko, vosaggo, cariyā, jhānavimokkho, bhāvanā, adhiṭṭhānaṁ, jīvitaṁ. [19]
อ้างอิงPTS 2.243 · ฉัฏฐสังคายนา 79.411 · พุทธชยันตี 35.2.240
นิจฺฉาโตติ เนกฺขมฺเมน กามจฺฉนฺทโต นิจฺฉาโต
อพฺยาปาเทน พฺยาปาทโต นิจฺฉาโต ฯเปฯ✎ ร่าง
Nicchātoti nekkhammena kāmacchandato nicchāto, abyāpādena byāpādato nicchāto …pe…
ปฐมชฺฌาเนน นีวรเณหิ
นิจฺฉาโต ฯเปฯ✎ ร่าง
paṭhamena jhānena nīvaraṇehi nicchāto …pe…
อรหตฺตมคฺเคน สพฺพกิเลเสหิ นิจฺฉาโต✎ ร่าง
arahattamaggena sabbakilesehi nicchāto.
มุจฺจติ ๔- ฯ
{๗๓๗.๒} วิโมกฺโขติ เนกฺขมฺเมน กามจฺฉนฺทโต มุจฺจตีติ✎ ร่าง
Mokkho vimokkhoti nekkhammena kāmacchandato muccatīti—
อ้างอิงสยามรัฐ 31.638
วิโมกฺโข✎ ร่าง
mokkho vimokkho.
อพฺยาปาเทน พฺยาปาทโต มุจฺจตีติ✎ ร่าง
Abyāpādena byāpādato muccatīti—
วิโมกฺโข ฯเปฯ✎ ร่าง
mokkho vimokkho …pe…
ปฐมชฺฌาเนน
นีวรเณหิ มุจฺจตีติ✎ ร่าง
paṭhamena jhānena nīvaraṇehi muccatīti—
วิโมกฺโข ฯเปฯ✎ ร่าง
mokkho vimokkho …pe…
อรหตฺตมคฺเคน
@เชิงอรรถ: ๑ สี. ม. - โมกฺโข วิโมกฺโข ฯ เอวมุปริปิ ฯ นิจฺจโต วิมุตฺตีติ ฯ@๒ ม. ยุ. วิสุทฺธิ ฯ ๓ ม. ยุ. ภาวนา อธิฏฺฐานํ ชีวิตํ ฯ ๔ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
สพฺพกิเลเสหิ มุจฺจตีติ✎ ร่าง
arahattamaggena sabbakilesehi muccatīti—
วิโมกฺโข ฯ✎ ร่าง
mokkho vimokkho.
วิชฺชาวิมุตฺตีติ เนกฺขมฺมํ วิชฺชตีติ วิชฺชา กามจฺฉนฺทโต
มุจฺจตีติ วิมุตฺติ วิชฺชนฺโต มุจฺจติ มุจฺจนฺโต วิชฺชตีติ วิชฺชาวิมุตฺติ
อพฺยาปาทํ ๑- วิชฺชตีติ วิชฺชา พฺยาปาทโต มุจฺจตีติ
วิมุตฺติ✎ ร่าง
Vijjāvimuttīti nekkhammaṁ vijjatīti vijjā, kāmacchandato muccatīti vimutti.
วิชฺชนฺโต มุจฺจติ มุจฺจนฺโต วิชฺชตีติ✎ ร่าง
Vijjanto muccati, muccanto vijjatīti—
วิชฺชาวิมุตฺติ ฯ✎ ร่าง
vijjāvimutti.
—
Abyāpādo vijjatīti vijjā, byāpādato vimuccatīti vimutti.
—
Vijjanto muccati, muccanto vijjatīti—
เปฯ✎ ร่าง
vijjāvimutti …pe…
อรหตฺตมคฺโค วิชฺชตีติ วิชฺชา สพฺพกิเลเสหิ มุจฺจตีติ วิมุตฺติ✎ ร่าง
arahattamaggo vijjatīti vijjā, sabbakilesehi muccatīti vimutti.
วิชฺชนฺโต มุจฺจติ มุจฺจนฺโต วิชฺชตีติ✎ ร่าง
Vijjanto muccati, muccanto vijjatīti—
วิชฺชาวิมุตฺติ ฯ✎ ร่าง
vijjāvimutti.