เนื้อความทั้งข้อ
[๓๖] พระมุนีพระนามว่าเวสสภูผู้อภิชาติ เสด็จเข้าไปสู่ป่ารังซึ่งมีดอกบาน
สะพรั่ง ประทับอยู่ที่ซอกเขา เหมือนไกรสรสีหราช ฉะนั้น เรามี
จิตผ่องใสโสมนัส เลื่อมใส ได้เอาดอกมะกอกบูชาพระมหาวีรเจ้า
ผู้เป็นบุญเขตด้วยมือทั้งสองของตน ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ เราได้
เอาดอกไม้บูชาใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผล
แห่งพุทธบูชา เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำ
เสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระอัมพาฏกิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
[๓๖] การบำเพ็ญบารมีอันเป็นเครื่องบ่มพระโพธิญาณเหล่านี้ จัดเป็นบารมี
๑๐ อุปบารมี ๑๐ ปรมัตถบารมี ๑๐ คือการบำเพ็ญทานในภพที่ตถา-
คตเป็นพระเจ้าสิวิราชผู้ประเสริฐเป็นทานบารมี ในภพที่เราเป็น
เวสสันดรและเป็นเวลามพราหมณ์ เป็นทานอุปบารมี ในภพที่เรา
เป็นอกิติดาบสอดอาหารนั้น เป็นทานอุปบารมี ในภพที่เราเป็น
พระยาไก่ป่า สีลวนาคและพระยากระต่าย เป็นทานปรมัตถบารมี
ในภพที่เราเป็นพระยาวานร ช้างฉัททันต์ และช้างเลี้ยงมารดา
เป็นศีลบารมี พระผู้มีพระภาคผู้แสวงหาคุณยิ่งใหญ่ตรัสไว้ดังนี้ การ
รักษาศีลในภพที่เราเป็นจัมเปยยกนาคราช และภูริทัตตนาคราช เป็น
ศีลอุปบารมี ในภพที่เราเป็นสังขปาลบัณฑิต เป็นศีลปรมัตถบารมี
ในภพที่เราเป็นยุธัญชยกุมาร มหาโควินทพราหมณ์ คนเลี้ยงช้าง
อโยฆรราชโอรส ภัลลาติ สุวรรณสาม มฆเทวะและเนมิราช บารมี
เหล่านี้เป็นอุปบารมี ในภพที่เราเป็นมโหสถผู้เป็นทรัพย์ของรัฐ
กุลฑลตัณฑิละและนกกระทาบารมีเหล่านี้เป็นปัญญาอุปบารมี ในภพ
ที่เราเป็นวิธูรบัณฑิตและสุริยพราหมณ์มาตังคะ ผู้เป็นศิษย์เก่าของ
อาจารย์บารมีทั้ง ๒ ครั้งนี้ เป็นปัญญาบารมี ในภพที่เราเป็นพระราชา
ผู้มีศีล มีความเพียร เป็นผู้ก่อให้เกิดสัตตุภัสตชาดก บารมีนี้แล
เป็นปัญญาปรมัตถบารมี ในภพที่เราเป็นพระราชาผู้มีความเพียร
บากบั่น เป็นวิริยปรมัตถบารมี ในภพที่เราเป็นพระยาวานรผู้มีครุธรรม
๕ ประการ เป็นวิริยบารมี ในภพที่เราเป็นธรรมปาลกุมาร เป็น
ขันติบารมี ในภพที่เราเป็นธรรมิกเทพบุตร ทำสงครามกับอธรรมิก
เทพบุตร เรียกว่าขันติอุปบารมี ในภพที่เราเป็นขันติวาทีดาบส
แสวงหาพุทธภูมิด้วยการบำเพ็ญขันติบารมี ได้ทำกรรมที่ทำได้ยาก
เป็นอันมาก นี้เป็นขันติปรมัตถบารมี ในภพที่เราเป็นสสบัณฑิต
นกคุ่ม ซึ่งประกาศคุณสัจจะ ยังไฟให้ดับด้วยสัจจะ นี้เป็นสัจจบารมี
ในภพที่เราเป็นปลาอยู่ในน้ำ ได้ทำสัจจะอย่างสูงยังฝนให้ตกใหญ่
นี้เป็นสัจจบารมีของเรา ในภพที่เราเป็นสุปารบัณฑิตผู้เป็นนักปราชญ์
ยังเรือให้ข้ามสมุทรจนถึงฝั่ง เป็นกัณหทีปายนดาบส ระงับยาพิษ
ได้ด้วยสัจจะ และเป็นวานรข้ามกระแสแม่น้ำคงคาได้ด้วยสัจจะ
นี้เป็นสัจจอุปบารมีของเรา ในภพที่เราเป็นสุตโสมราชา รักษาสัจจะ
อย่างสูง ช่วยปล่อยกษัตริย์ ๑๐๑ นี้เป็นสัจจปรมัตถบารมี อะไรที่จะ
เป็นความพอใจไปกว่าอธิษฐาน นี้เป็นอธิษฐานบารมี ในภพที่เรา
เป็นมาตังฏิล และช้างมาตังคะ นี้เป็นอธิษฐานอุปบารมี ในภพ
ที่เราเป็นมูคผักขกุมาร เป็นอธิษฐานปรมัตถบารมี ในภพที่เป็น
มหากัณหฤาษี และพระเจ้าโสธนะ และบารมีสองอย่าง คือในภพ
ที่เราเป็นพระเจ้าพรหมทัตต์ และคัณฑิติณฑกะ ที่กล่าวแล้วเป็น
เมตตาบารมี ในภพที่เราเป็นโสณนันทบัณฑิตผู้ทำความรัก บารมี
เหล่านั้นเป็นเมตตาอุปบารมี ในภพที่เราเป็นพระเจ้าเอกราช
เป็นบารมีไม่มีของผู้อื่นเหมือน นี้เป็นเมตตาปรมัตถบารมี
ในภพที่เราเป็นนกแขกเต้าสองครั้ง เป็นอุเบกขาบารมี ในภพที่เรา
เป็นโลมหังสบัณฑิต เป็นอุเบกขาปรมัตถบารมี บารมีของเรา ๑๐
ประการนี้ เป็นส่วนแห่งโพธิญาณอันเลิศ บารมียิ่งกว่า ๑๐ ไม่มี
หย่อนกว่า ๑๐ ก็ไม่มี เราบำเพ็ญบารมีทุกอย่างไม่ยิ่งไม่หย่อน เป็น
บารมี ๑๐ ประการฉะนี้แล.
สุปุปฺผิตํ สาลวนํ🤖 AI จับคู่
“Supupphitaṁ sālavanaṁ,
อ้างอิงPTS 2.399
โอคฺคยฺห เวสฺสภู มุนิ🤖 AI จับคู่
ogayha vessabhū muni;
นิสีทิ คิริทุคฺเคสุ🤖 AI จับคู่
Nisīdi giriduggesu,
อภิชาโตว เกสรี ฯ🤖 AI จับคู่
abhijātova kesarī.
ปสนฺนจิตฺโต สุมโน🤖 AI จับคู่
Pasannacitto sumano,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.61
อมฺพาฏกมปูชยึ🤖 AI จับคู่
ambāṭakamapūjayiṁ;
ปุญฺญกฺเขตฺตํ มหาวีรํ🤖 AI จับคู่
Puññakkhettaṁ anuttaraṁ,
ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ ฯ🤖 AI จับคู่
pasanno sehi pāṇibhi.
เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป🤖 AI จับคู่
Ekatiṁse ito kappe,
ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ🤖 AI จับคู่
yaṁ pupphamabhiropayiṁ;
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ🤖 AI จับคู่
Duggatiṁ nābhijānāmi,
พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ🤖 AI จับคู่
buddhapūjāyidaṁ phalaṁ.
กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺ🤖 AI จับคู่
Kilesā jhāpitā mayhaṁ,
เพ สมูหตา
นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา🤖 AI จับคู่
…pe…
วิหรามิ อนาสโว ฯ🤖 AI จับคู่
viharāmi anāsavo.
สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติ🤖 AI จับคู่
Svāgataṁ vata me āsi,
เก
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา🤖 AI จับคู่
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ🤖 AI จับคู่
kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา🤖 AI จับคู่
Paṭisambhidā catasso,
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา🤖 AI จับคู่
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ🤖 AI จับคู่
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อมฺพาฏกิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ🤖 AI จับคู่
Itthaṁ sudaṁ āyasmā ambāṭakiyo thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
อิมฺพาฏกิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
สตฺตมํ สีหาสนิกตฺเถราปทานํ (๔๔๗)
[๓๖] ทเสเต ปารมี โหนฺติ ทเสเต อุปปารมี
ปรมตฺถา ทส โหนฺติ โพธิยา ปริปาจนา ฯ
สิวิราชสฺส เสฏฺฐสฺส ทานปารมิตา ภเว
เวสฺสนฺตโร จ เวลาโม ภวนฺติ อุปปารมี ฯ
อกิตฺติวิสยฺหทาเนน โหนฺติ ตา อุปปารมี
กุกฺกุฏสีลสโส ภูโต ปรมตฺถา ทานปารมี ฯ
มหากปิ จ ฉทฺทนฺโต นาโค จ มาตุโปสโก
สีลปารมิตา ยนฺติ อิติ วุตฺตํ มเหสินา ฯ
จมฺเปยฺยโก ภูริทตฺโต สีเลน อุปปารมี
สงฺขปาโล จ โย ธีโร ปรมตฺถา สีลปารมี ฯ
ยุธญฺชโย จ โควินฺโท หตฺถิปาโล จ โย ฆโร
ภลฺลาติ โย สุสาโม จ .................
มฆเทโว นิมิ เจว โหนฺเตตา อุปปารมี ฯ
มโหสโถ ธนรฏฺโฐ กุณฺฑโล จาปิ ตณฺฑิโล
ติตฺติโร จ สกุโณ จ โหนฺเตตา อุปปารมี ฯ
วิธุรํ สมฺภวํ ปญฺญาย อุโภตา โหนฺติ ปารมี
โย สิสฺโส อาจริยํ โปรา สุริยพฺราหฺมโณ มาตงฺโค ฯ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. สโมธานกถา นตฺถิ ฯ
สตฺตุภสฺตญฺจ ปรมตฺถา เอตา เว ปญฺญาปารมี
สีลวา วิริโย ราชา ชาตกํ ชานกา วิภู ฯ
ทฬฺหปรกฺกโม อาสิ ปรมตฺถา วิริยปารมี
มหากปิ ปญฺจ ครุกา วิริยา โหนฺติ ปารมี ฯ
ธมฺมปาโล กุมาโร จ ขนฺติยา โหนฺติ ปารมี
อุปปารมีติ วุจฺจนฺติ ธมฺมาธมฺมิกททฺทวา ฯ
ขนฺติวาเทน ปรมตฺถา ขนฺติปารมิปูริยา
พุทฺธภูมึ คเวสนฺโต อกาสิ ทุกฺกรํ พหุํ ฯ
ตถูปริสจฺจคุณํ สสวฏฺฏกชาตกํ
สจฺเจนคฺคินิพฺพาปิโต เอสา ปารมิตา ภเว ฯ
อุทเก มจฺโฉ ภวิตฺวาน อกาสิ สจฺจมุตฺตมํ
มหาเมฆํ ปวสฺเสสิ เอสา เม สจฺจปารมี ฯ
สจฺเจน นาวํ ตาเรสิ ธีโร สุปารปณฺฑิโต
วิสํ สจฺเจน ฆาเฏสิ กณฺหทีปายโน อิสิ ฯ
สจฺเจน วานโร หุตฺวา คงฺคา โสตํ ตรี ตทา
เอสา ปารมิตา สตฺถุ โหนฺติ ตา อุปปารมี ฯ
สุตโสโม นาม ราชา รกฺขนฺโต สจฺจมุตฺตมํ
โมเจติ เอกสตํ ขเตฺย ปรมตฺถา สจฺจปารมี ฯ
อธิฏฺฐาเนน กึ ฉนฺโท ปารมี ภวตี ตทา
ทุโก มาตงฺคโย เจว อธิฏฺฐานอุปปารมี ฯ
มุคผกฺเขน ปรมตฺถา อธิฏฺฐานํ อาสิ ปารมี
มหากโณฺห จ เมตฺตาย ตตฺถ จ ราชโสธนา ฯ
เอสา ทุวิธา อกฺขาตา เมตฺตาปารมิตา ภเว
สีเลน พฺรหฺมทตฺโต จ โย วายํ คณฺฑิติณฺฑโก ฯ
อกาสิ นนฺโท ปิยสฺส โหนฺติ ตา อุปปารมี
เอกราเชน ปรมตฺถา นตฺถิ เมตฺตาย อีทิโส ฯ
เทฺว สุวา อุปปารมี ปรมตฺถา โลมหํสนํ
เอตา ทส ปารมี มยฺหํ ปฏิเวโส อคฺคโพธิยา ฯ
ทสโต ปรมา นตฺถิ ทสโต นตฺถิ อูนกา
อนูนานธิกา สพฺพา ปูริตา ทสปารมีติ ฯ
สโมธานกถา นิฏฺฐิตา
จริยาปิฏกํ สมตฺตํ ฯ🤖 AI จับคู่
Ambāṭakiyattherassāpadānaṁ chaṭṭhaṁ.