เนื้อความทั้งข้อ
[๖๓] ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคพระนามว่าโกสิกะ ประทับอยู่ที่ภูเขาจิตต-
กูฏ พระองค์เป็นผู้เพ่งพินิจ ยินดีในฌาน เป็นผู้ตื่นแล้ว อภิรมย์
ในวิเวก เป็นมุนี ข้าพระองค์อันหมู่นารีแวดล้อมเข้าไปในป่าหิมวันต์
ได้เห็นพระพุทธเจ้าพระนามว่าโกสิกะ ผู้ปานดังพระจันทร์ใน
วันเพ็ญ ครั้งนั้น ข้าพระองค์ถือเอาคบเพลิงร้อยดวงแวดล้อมพระ
พุทธเจ้าอยู่ตลอด ๗ วัน ๗ คืน ได้ไปโดยวันที่ ๘ ข้าพระองค์มีจิต
เลื่อมใส ถวายบังคมพระสยัมภูพุทธเจ้าพระนามว่าโกสิกะ ผู้ไม่
ทรงพ่ายแพ้อะไรๆ เสด็จออกจากสมาบัติ แล้วได้ถวายภิกษา
อย่างหนึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งสัตว์ เชษฐบุรุษของโลก
ประเสริฐกว่านรชน เพราะกรรมนั้น ข้าพระองค์จึงเกิดในหมู่เทพ
ชั้นดุสิต นี้เป็นผลแห่งภิกษาอย่างหนึ่ง แสงสว่างย่อมมีแก่
ข้าพระองค์ทุกเมื่อ ทั้งกลางวันและกลางคืน ข้าพระองค์แผ่รัศมีไป
ได้โดยรอบร้อยโยชน์ ในกัปที่ ๕๕ ข้าพระองค์ได้เป็นพระเจ้าจักร
พรรดิผู้เป็นใหญ่ในชมพูทวีป มีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ชำนะ
แล้ว ครั้งนั้น พระนครของข้าพระองค์ เป็นเมืองมั่งคั่ง เจริญ
สร้างสรรอย่างสวยงาม ยาว ๓๐ โยชน์ กว้าง ๒๐ โยชน์ พระนคร
ชื่อโศภนอันวิสสุกรรมเทพบุตรนิรมิตให้ นครนั้นสงัดจากเสียง
๑๐ อย่าง ประกอบด้วยกังสดาลเสียงไพเราะ ในพระนครนั้นไม่มี
เครือเถา ไม้ และดินเลย สำเร็จด้วยทองคำล้วนๆ ทีเดียว
โชติช่วงอยู่ตลอดกาลเนืองนิตย์ พระนครนั้นล้อมด้วยกำแพง
๔ ชั้น ๓ ชั้น สำเร็จด้วยแก้วมณี ส่วนตรงกลางวิสสุกรรมเทพบุตร
ได้เนรมิตถ่องแถวต้นตาลไว้ สระโบกขรณีตั้งหมื่นปกคลุมไปด้วย
ปทุมและอุบล ดารดาษไปด้วยบุณฑริกเป็นต้น หอมกรุ่นไปด้วย
กลิ่นนานาชนิด ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้ ข้าพระองค์ได้ทรงคบเพลิง
ใด ด้วยกรรมนั้น ข้าพระองค์ไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการ
ทรงคบเพลิงไว้ ข้าพระองค์เผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธ
ศาสนาข้าพระองค์ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระอุกกาสติกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
—
Ukkāsatikattheraapadāna
โกสิโก นาม ภควา✎ ร่าง
“Kosiyo nāma bhagavā,
จิตฺตกูเฏ วสี ตทา✎ ร่าง
cittakūṭe vasī tadā;
ฌายี ฌานรโต พุทฺโธ✎ ร่าง
Jhāyī jhānarato buddho,
วิเวกาภิรโต มุนิ ฯ✎ ร่าง
vivekābhirato muni.
อชฺโฌคเหตฺวา ๑- หิมวนฺตํ✎ ร่าง
Ajjhogāhetvā himavantaṁ,
นารีคณปุรกฺขโต✎ ร่าง
Nārīgaṇapurakkhato;
อทฺทสํ โกสิกํ พุทฺธํ✎ ร่าง
Addasaṁ kosiyaṁ buddhaṁ,
ปุณฺณมาเยว จนฺทิมํ ฯ✎ ร่าง
Puṇṇamāyeva candimaṁ.
อุกฺกาสเต คเหตฺวาน✎ ร่าง
Ukkāsate gahetvāna,
อ้างอิงพุทธชยันตี 37.1.176
ปริวาเรสหนฺตทา✎ ร่าง
parivāresahaṁ tadā;
สตฺตรตฺตินฺทิวํ พุทฺธํ✎ ร่าง
Sattarattindivaṁ ṭhatvā,
อฏฺฐเมน อคจฺฉหํ ฯ✎ ร่าง
aṭṭhamena agacchahaṁ.
วุฏฺฐิตํ โกสิกํ พุทฺธํ✎ ร่าง
Vuṭṭhitaṁ kosiyaṁ buddhaṁ,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 58.49
สยมฺภุํ อปราชิตํ✎ ร่าง
sayambhuṁ aparājitaṁ;
ปสนฺนจิตฺโต วนฺทิตฺวา✎ ร่าง
Pasannacitto vanditvā,
เอกํ ภิกฺขํ อทาสหํ ฯ✎ ร่าง
ekaṁ bhikkhaṁ adāsahaṁ.
เตน กมฺเมน ทิปทินฺท✎ ร่าง
Tena kammena dvipadinda,
โลกเชฏฺฐ นราสภ✎ ร่าง
lokajeṭṭha narāsabha;
อุปฺปชฺชึ ตุสิเต กาเย✎ ร่าง
Uppajjiṁ tusite kāye,
เอกภิกฺขายิทํ ผลํ ฯ✎ ร่าง
ekabhikkhāyidaṁ phalaṁ.
ทิวสญฺเจว รตฺติญฺจ✎ ร่าง
Divasañceva rattiñca,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.91
อาโลโก โหติ เม สทา✎ ร่าง
āloko hoti me sadā;
สมนฺตา โยชนสตํ✎ ร่าง
Samantā yojanasataṁ,
โอภาเสน ผรามหํ ฯ✎ ร่าง
obhāsena pharāmahaṁ.
ปญฺจปญฺญาสกปฺปมฺหิ✎ ร่าง
Pañcapaññāsakappamhi,
จกฺกวตฺติ อโหสหํ✎ ร่าง
cakkavattī ahosahaṁ;
จาตุรนฺโต วิชิตาวี✎ ร่าง
Cāturanto vijitāvī,
ชมฺพูมณฺฑสฺส อิสฺสโร ฯ✎ ร่าง
jambumaṇḍassa issaro.
ตทา เม นครํ อาสิ✎ ร่าง
Tadā me nagaraṁ āsi,
อิทฺธํ ผีตํ สุนิมฺมิตํ✎ ร่าง
iddhaṁ phītaṁ sunimmitaṁ;
ตึสโยชนอายามํ✎ ร่าง
Tiṁsayojanamāyāmaṁ,
วิตฺถาเรน จ วีสติ ฯ✎ ร่าง
vitthārena ca vīsati.
โสภนํ นาม นครํ✎ ร่าง
Sobhanaṁ nāma nagaraṁ,
วิสุกมฺเมน มาปิตํ✎ ร่าง
vissakammena māpitaṁ;
ทสสทฺทา วิวิตฺตนฺตํ✎ ร่าง
Dasasaddāvivittaṁ taṁ,
สมฺมตาฬสมาหิตํ ฯ✎ ร่าง
sammatāḷasamāhitaṁ.
น ตสฺมึ นคเร อตฺถิ✎ ร่าง
Na tamhi nagare atthi,
อ้างอิงPTS 2.415
วลฺลี กฏฺฐญฺจ มตฺติกา✎ ร่าง
vallikaṭṭhañca mattikā;
สพฺพโสณฺณมยํเยว✎ ร่าง
Sabbasoṇṇamayaṁyeva,
โชตเต นิจฺจกาลิกํ ฯ✎ ร่าง
jotate niccakālikaṁ.
จตุปาการปริกฺขิตฺตํ✎ ร่าง
Catupākāraparikkhittaṁ,
ตโย อาสุํ มณิมยา✎ ร่าง
tayo āsuṁ maṇimayā;
เวมชฺเฌ ตาลปนฺติ ๑- จ✎ ร่าง
Vemajjhe tālapantī ca,
วิสุกมฺเมน มาปิตา ฯ✎ ร่าง
vissakammena māpitā.
ทสสหสฺสโปกฺขรณี✎ ร่าง
Dasasahassapokkharañño,
ปทุมุปฺปลฉาทิตา✎ ร่าง
padumuppalachāditā;
ปุณฺฑรีกาทิสญฺฉนฺนา✎ ร่าง
Puṇḍarīkehi sañchannā,
นานาคนฺธสเมริตา ๔- ฯ✎ ร่าง
nānāgandhasamīritā.
จตุนวุเต อิโต กปฺเป✎ ร่าง
Catunnavutito kappe,
ยํ อุกฺกํ ธารยึ อหํ✎ ร่าง
yaṁ ukkaṁ dhārayiṁ ahaṁ;
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ✎ ร่าง
Duggatiṁ nābhijānāmi,
อุกฺกาธารสฺสิทํ ผลํ ฯ✎ ร่าง
ukkādhārassidaṁ phalaṁ.
กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺ✎ ร่าง
Kilesā jhāpitā mayhaṁ,
เพ สมูหตา
นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา✎ ร่าง
…pe…
วิหรามิ อนาสโว ฯ✎ ร่าง
viharāmi anāsavo.
สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติ✎ ร่าง
Svāgataṁ vata me āsi,
เก
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.92 · พุทธชยันตี 37.1.178
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุกฺกาสติโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ✎ ร่าง
Itthaṁ sudaṁ āyasmā ukkāsatiko thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
อุกฺกาสติกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
จตุตฺถํ สุมนวีชนิยตฺ✎ ร่าง
Ukkāsatikattherassāpadānaṁ tatiyaṁ.
เถราปทานํ✎ ร่าง
Therāpadāna