เนื้อความทั้งข้อ
[๕๒๐] รูปที่เรียกว่า กายายตนะ นั้น เป็นไฉน?
กายใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้
แต่กระทบได้, สัตว์นี้ ถูกต้องแล้ว หรือถูกต้องอยู่ หรือจักถูกต้อง หรือพึงถูกต้อง ซึ่งโผฏฐัพพะ
อันเป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ ด้วยกายใด อันเป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้, นี้
เรียกว่า กายบ้าง กายายตนะบ้าง กายธาตุบ้าง กายินทรีย์บ้าง โลกบ้าง ทวารบ้าง สมุทรบ้าง
ปัณฑระบ้าง เขตบ้าง วัตถุบ้าง ฝั่งนี้บ้าง บ้านว่างบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่า กายายตนะ
รูปที่เรียกว่า กายายตนะ นั้น เป็นไฉน?
กายใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่
กระทบได้, โผฏฐัพพะ เป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ กระทบแล้ว หรือกระทบอยู่ หรือ
จักกระทบ หรือพึงกระทบ ที่กายใด อันเป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้, นี้เรียกว่า กายบ้าง
กายายตนะบ้าง กายธาตุบ้าง กายินทรีย์บ้าง โลกบ้าง ทวารบ้าง สมุทรบ้าง ปัณฑระบ้าง
เขตบ้าง วัตถุบ้าง ฝั่งนี้บ้าง บ้านว่างบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่า กายายตนะ.
รูปที่เรียกว่า กายายตนะ นั้น เป็นไฉน?
กายใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้
แต่กระทบได้, กายใด เป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ กระทบแล้ว หรือกระทบอยู่ หรือ
จักกระทบ หรือพึงกระทบ ที่โผฏฐัพพะ อันเป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้, นี้เรียกว่า
กายบ้าง กายายตนะบ้าง กายธาตุบ้าง กายินทรีย์บ้าง โลกบ้าง ทวารบ้าง สมุทรบ้าง ปัณฑระ
บ้าง เขตบ้าง วัตถุบ้าง ฝั่งนี้บ้าง บ้านว่างบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่า กายายตนะ
รูปที่เรียกว่า กายายตนะ นั้น เป็นไฉน?
กายใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้
แต่กระทบได้, เพราะอาศัยกายใด กายสัมผัส ปรารภโผฏฐัพพะ เกิดขึ้นแล้ว หรือเกิดขึ้นอยู่
หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น ฯลฯ เพราะอาศัยกายใด เวทนาอันเกิดแต่กายสัมผัส ฯลฯ
สัญญา ฯลฯ เจตนา ฯลฯ กายวิญญาณ ปรารภโผฏฐัพพะ เกิดขึ้นแล้ว หรือเกิดขึ้นอยู่ หรือ
จักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น ฯลฯ เพราะอาศัยกายใด กายสัมผัส มีโผฏฐัพพะเป็นอารมณ์ เกิด
ขึ้นแล้ว หรือเกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น ฯลฯ เพราะอาศัยกายใด เวทนาอัน
เกิดแต่กายสัมผัส ฯลฯ สัญญา ฯลฯ เจตนา ฯลฯ กายวิญญาณ มีโผฏฐัพพะเป็นอารมณ์ เกิด
ขึ้นแล้ว หรือเกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น, นี้เรียกว่า กายบ้าง กายายตนะบ้าง
กายธาตุบ้าง กายินทรีย์บ้าง โลกบ้าง ทวารบ้าง สมุทรบ้าง ปัณฑระบ้าง เขตบ้าง วัตถุบ้าง
ฝั่งนี้บ้าง บ้านว่างบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่า กายายตนะ
กตมนฺตํ รูปํ กายายตนํ✎ ร่าง
Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ?
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 113.175 · พุทธชยันตี 41.288
โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ
อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ เยน
กาเยน อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน โผฏฺฐพฺพํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ผุสิ
วา ผุสติ วา ผุสิสฺสติ วา ผุเส วา กาโยเปโส กายายตนํเปตํ
กายธาตุเปสา กายินฺทฺริยํเปตํ โลโกเปโส ทฺวาราเปสา สมุทฺโทเปโส
ปณฺฑรํเปตํ เขตฺตํเปตํ วตฺถุํเปตํ โอริมนฺตีรํเปตํ สุญฺโญ คาโมเปโส✎ ร่าง
Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yena kāyena anidassanena sappaṭighena phoṭṭhabbaṁ anidassanasappaṭighaṁ phusi vā phusati vā phusissati vā phuse vā, kāyopeso kāyāyatanampetaṁ kāyadhātupesā kāyindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso—
อิทนฺตํ รูปํ กายายตนํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ.
กตมนฺตํ รูปํ กายายตนํ✎ ร่าง
Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ?
อ้างอิงPTS 139 · สยามรัฐ 34.203
โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ
อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ
ยมฺหิ กายมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ โผฏฺฐพฺโพ อนิทสฺสโน
สปฺปฏิโฆ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา
ปฏิหญฺเญ วา กาโยเปโส กายายตนํเปตํ กายธาตุเปสา
กายินฺทฺริยํเปตํ โลโกเปโส ทฺวาราเปสา สมุทฺโทเปโส ปณฺฑรํเปตํ
เขตฺตํเปตํ วตฺถุํเปตํ โอริมนฺตีรํเปตํ สุญฺโญ คาโมเปโส✎ ร่าง
Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yamhi kāyamhi anidassanamhi sappaṭighamhi phoṭṭhabbo anidassano sappaṭigho paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, kāyopeso kāyāyatanampetaṁ kāyadhātupesā kāyindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso—
อิทนฺตํ
รูปํ กายายตนํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ.
กตมนฺตํ รูปํ กายายตนํ✎ ร่าง
Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ?
โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ
อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ โย
กาโย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ โผฏฺฐพฺพมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ
ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา
กาโยเปโส กายายตนํเปตํ กายธาตุเปสา กายินฺทฺริยํเปตํ โลโกเปโส
ทฺวาราเปสา สมุทฺโทเปโส ปณฺฑรํเปตํ เขตฺตํเปตํ วตฺถุํเปตํ
โอริมนฺตีรํเปตํ สุญฺโญ คาโมเปโส✎ ร่าง
Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yo kāyo anidassano sappaṭigho phoṭṭhabbamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, kāyopeso kāyāyatanampetaṁ kāyadhātupesā kāyindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso—
อิทนฺตํ รูปํ กายายตนํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ.
กตมนฺตํ รูปํ กายายตนํ✎ ร่าง
Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ?
อ้างอิงสยามรัฐ 34.204 · ฉัฏฐสังคายนา 113.176
โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ
อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ ยํ
กายํ นิสฺสาย โผฏฺฐพฺพํ อารพฺภ กายสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ
วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา ฯเปฯ ยํ กายํ นิสฺสาย โผฏฺฐพฺพํ
อารพฺภ กายสมฺผสฺสชา เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ✎ ร่าง
Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yaṁ kāyaṁ nissāya phoṭṭhabbaṁ ārabbha kāyasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe… yaṁ kāyaṁ nissāya phoṭṭhabbaṁ ārabbha kāyasamphassajā vedanā …pe… saññā …pe…
เจตนา ฯเปฯ✎ ร่าง
cetanā …pe…
กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา
ฯเปฯ✎ ร่าง
kāyaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe…
ยํ กายํ นิสฺสาย โผฏฺฐพฺพารมฺมโณ กายสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา
อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา ฯเปฯ✎ ร่าง
yaṁ kāyaṁ nissāya phoṭṭhabbārammaṇo kāyasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe…
ยํ กายํ นิสฺสาย
โผฏฺฐพฺพารมฺมณา กายสมฺผสฺสชา เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ
เจตนา ฯเปฯ✎ ร่าง
yaṁ kāyaṁ nissāya phoṭṭhabbārammaṇā kāyasamphassajā vedanā …pe…
กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา
อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา กาโยเปโส กายายตนํเปตํ กายธาตุเปสา
กายินฺทฺริยํเปตํ โลโกเปโส ทฺวาราเปสา สมุทฺโทเปโส ปณฺฑรํเปตํ
เขตฺตํเปตํ วตฺถุํเปตํ โอริมนฺตีรํเปตํ สุญฺโญ คาโมเปโส✎ ร่าง
kāyaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, kāyopeso kāyāyatanampetaṁ kāyadhātupesā kāyindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso—
อิทนฺตํ
รูปํ กายายตนํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ.