เนื้อความทั้งข้อ
[๘๐] ฌานมีองค์ ๕ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา
วิตก มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
ความตรึก ความตรึกอย่างแรง ความดำริ ความที่จิตแนบอยู่ในอารมณ์ ความที่จิต
แนบสนิทอยู่ในอารมณ์ ความยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ สัมมาสังกัปปะ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า
วิตก มีในสมัยนั้น.
วิจาร มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
ความตรอง ความพิจารณา ความตามพิจารณา ความเข้าไปพิจารณา ความที่จิตสืบต่อ
อารมณ์ ความที่จิตเพ่งอารมณ์ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า วิจาร มีในสมัยนั้น.
ปีติ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
ความอิ่มใจ ความปราโมทย์ ความยินดียิ่ง ความบันเทิง ความร่าเริง ความรื่นเริง
ความปลื้มใจ ความตื่นเต้น ความที่จิตชื่นชมยินดี ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า ปีติ มีในสมัยนั้น.
สุข มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
ความสบายทางใจ ความสุขทางใจ ความเสวยอารมณ์ที่สบาย เป็นสุข อันเกิดแต่เจโต-
*สัมผัส กิริยาเสวยอารมณ์ที่สบาย เป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า
สุข มีในสมัยนั้น.
เอกัคคตา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่แห่งจิต ความมั่นอยู่แห่งจิต ความไม่ส่ายไปแห่งจิต
ความไม่ฟุ้งซ่านแห่งจิต ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป ความสงบ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ
ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า เอกัคคตา มีในสมัยนั้น.
สภาวธรรมนี้ชื่อว่า ฌานมีองค์ ๕ มีในสมัยนั้น.
กตมํ ตสฺมึ สมเย ปญฺจงฺคิกํ ฌานํ โหติ✎ ร่าง
Katamaṁ tasmiṁ samaye pañcaṅgikaṁ jhānaṁ hoti?
วิตกฺโก วิจาโร ปีติ
สุขํ จิตฺตสฺเสกคฺคตา ฯ✎ ร่าง
Vitakko, vicāro, pīti, sukhaṁ, cittassekaggatā.
กตโม ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ✎ ร่าง
Katamo tasmiṁ samaye vitakko hoti?
โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก
วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา สมฺมาสงฺกปฺโป✎ ร่าง
Yo tasmiṁ samaye takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā sammāsaṅkappo—
อยํ ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ ฯ✎ ร่าง
ayaṁ tasmiṁ samaye vitakko hoti.
กตโม ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ✎ ร่าง
Katamo tasmiṁ samaye vicāro hoti?
โย ตสฺมึ สมเย จาโร
วิจาโร อนุวิจาโร อุปวิจาโร จิตฺตสฺส อนุสนฺธนตา อนุเปกฺขนตา✎ ร่าง
Yo tasmiṁ samaye cāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhānatā anupekkhanatā—
อยํ ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ ฯ✎ ร่าง
ayaṁ tasmiṁ samaye vicāro hoti.
กตมา ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ✎ ร่าง
Katamā tasmiṁ samaye pīti hoti?
อ้างอิงPTS 21 · ฉัฏฐสังคายนา 113.35
ยา ตสฺมึ สมเย ปีติ
ปาโมชฺชํ อาโมทนา ปโมทนา หาโส ปหาโส วิตฺติ โอทคฺยํ
อตฺตมนตา จิตฺตสฺส✎ ร่าง
Yā tasmiṁ samaye pīti pāmojjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa—
อยํ ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ ฯ✎ ร่าง
ayaṁ tasmiṁ samaye pīti hoti.
กตมํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ✎ ร่าง
Katamaṁ tasmiṁ samaye sukhaṁ hoti?
ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ
เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา
สุขา เวทนา✎ ร่าง
Yaṁ tasmiṁ samaye cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—
อิทํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ ฯ✎ ร่าง
idaṁ tasmiṁ samaye sukhaṁ hoti.
กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ✎ ร่าง
Katamā tasmiṁ samaye cittassekaggatā hoti?
อ้างอิงพุทธชยันตี 41.52
ยา ตสฺมึ
สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป
อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ✎ ร่าง
Yā tasmiṁ samaye cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi—
อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ ฯ✎ ร่าง
ayaṁ tasmiṁ samaye cittassekaggatā hoti.
อิทํ ตสฺมึ สมเย
ปญฺจงฺคิกํ ฌานํ โหติ ฯ✎ ร่าง
Idaṁ tasmiṁ samaye pañcaṅgikaṁ jhānaṁ hoti.