เล่ม ๓๕ — อภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี ข้อ 125

เนื้อความทั้งข้อ

[๑๒๕] ในธาตุ ๑๘ นั้น จักขุธาตุ เป็นไฉน จักขุใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ ฯลฯ ๑- นี้เรียกว่า บ้านว่าง บ้าง นี้เรียกว่า จักขุธาตุ รูปธาตุ เป็นไฉน รูปใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ ได้แก่ สี ฯลฯ นี้เรียกว่า รูปธาตุบ้าง นี้เรียกว่า รูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ เป็นไฉน @๑. ความที่ ฯลฯ ในอภิธรรมภาชนีย์นี้ พึงดูความเต็มในธรรมสังคณีปกรณ์ @ตั้งแต่ข้อ (๕๑๖) เป็นลำดับไป จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑร มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ จักขุวิญญาณธาตุที่สมกัน อาศัยจักขุปสาทและรูปารมณ์ เกิดขึ้น นี้เรียกว่า จักขุวิญญาณธาตุ

vb3:33.1 #

ตตฺถ กตมา จกฺขุธาตุ✎ ร่าง

Tattha katamā cakkhudhātu?

vb3:33.2 #

ยํ จกฺขุํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท ฯเปฯ สุญฺโญ คาโมเปโส อยํ วุจฺจติ จกฺขุธาตุ ฯ✎ ร่าง

Yaṁ cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo …pe… suñño gāmopeso—

vb3:34.1 #

ตตฺถ กตมา รูปธาตุ✎ ร่าง

Tattha katamā rūpadhātu?

vb3:34.2 #

ยํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา ฯเปฯ รูปธาตุเปสา✎ ร่าง

Yaṁ rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā …pe… rūpadhātupesā—

vb3:34.3 #

อยํ วุจฺจติ รูปธาตุ ฯ✎ ร่าง

ayaṁ vuccati “rūpadhātu”.

vb3:35.1 #

ตตฺถ กตมา จกฺขุวิญฺญาณธาตุ✎ ร่าง

Tattha katamā cakkhuviññāṇadhātu?

vb3:35.2 #

จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชา จกฺขุวิญฺญาณธาตุ✎ ร่าง

Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjācakkhuviññāṇadhātu—

vb3:35.3 #

อยํ วุจฺจติ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ ฯ✎ ร่าง

ayaṁ vuccati “cakkhuviññāṇadhātu”.