เนื้อความทั้งข้อ
[๒๔๐] สัทธินทรีย์ เป็นไฉน
ศรัทธา กิริยาที่เชื่อ ความปลงใจเชื่อ ความเลื่อมใสยิ่ง ศรัทธา
อินทรีย์คือศรัทธา สัทธาพละ อันใด นี้เรียกว่า สัทธินทรีย์
วิริยินทรีย์ เป็นไฉน
การปรารภความเพียรทางใจ ความขะมักเขม้น ความบากบั่น ความ
ตั้งหน้า ความพยายาม ความอุตสาหะ ความทนทาน ความเข้มแข็ง ความหมั่น
ความก้าวไปอย่างไม่ท้อถอย ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ทอดทิ้งธุระ ความ
ประคับประคองธุระ วิริยะ อินทรีย์คือวิริยะ วิริยพละ สัมมาวายามะ อันใด
นี้เรียกว่า วิริยินทรีย์
สตินทรีย์ เป็นไฉน
สติ ความตามระลึก ความหวนระลึก สติ กิริยาที่ระลึก ความทรงจำ
ความไม่เลื่อนลอย ความไม่ลืม สติ อินทรีย์คือสติ สติพละ สัมมาสติ อันใด
นี้เรียกว่า สตินทรีย์
สมาธินทรีย์ เป็นไฉน
ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่แห่งจิต ความมั่นอยู่แห่งจิต ความไม่-
*ส่ายไปแห่งจิต ความไม่ฟุ้งซ่านแห่งจิต ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป ความสงบ อินทรีย์-
*คือสมาธิ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ อันใด นี้เรียกว่า สมาธินทรีย์
ปัญญินทรีย์ เป็นไฉน
ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ความวิจัย ความเลือกสรร ฯลฯ ความไม่หลง
ความวิจัยธรรม สัมมาทิฏฐิ อันใด นี้เรียกว่า ปัญญินทรีย์
ตตฺถ กตมํ สทฺธินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ saddhindriyaṁ?
ยา สทฺธา สทฺทหนา โอกปฺปนา
อภิปฺปสาโท สทฺธา สทฺธินฺทฺริยํ สทฺธาพลํ✎ ร่าง
Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo saddhā saddhindriyaṁ saddhābalaṁ—
อิทํ วุจฺจติ สทฺธินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “saddhindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ วิริยินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ vīriyindriyaṁ?
อ้างอิงPTS 124 · สยามรัฐ 35.164
โย เจตสิโก วิริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม
อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา
อนิกฺขิตฺตจฺฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห
วิริยํ วิริยินฺทฺริยํ วิริยพลํ สมฺมาวายาโม✎ ร่าง
Yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo ṭhiti asithilaparakkamatā anikkhittachandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ—
อิทํ วุจฺจติ
วิริยินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “vīriyindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ สตินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ satindriyaṁ?
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 114.140 · พุทธชยันตี 42.224
ยา สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ
สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสนตา สติ สตินฺทฺริยํ
สติพลํ สมฺมาสติ✎ ร่าง
Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati—
อิทํ วุจฺจติ สตินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “satindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ สมาธินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ samādhindriyaṁ?
ยา จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป
อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ✎ ร่าง
Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi—
อิทํ วุจฺจติ สมาธินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “samādhindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ ปญฺญินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ paññindriyaṁ?
ยา ปญฺญา
ปชานนา วิจโย ปวิจโย ฯเปฯ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ✎ ร่าง
Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
อิทํ วุจฺจติ ปญฺญินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “paññindriyaṁ”.