เนื้อความทั้งข้อ
[๒๓๙] สุขินทรีย์ เป็นไฉน
ความสบายทางกาย ความสุขทางกาย ความเสวยอารมณ์ที่สบาย เป็น
สุขอันเกิดแต่กายสัมผัส กิริยาเสวยอารมณ์ที่สบายเป็นสุขอันเกิดแต่กายสัมผัส
อันใด นี้เรียกว่า สุขินทรีย์
ทุกขินทรีย์ เป็นไฉน
ความไม่สบายทางกาย ความทุกข์ทางกาย ความเสวยอารมณ์ที่ไม่สบาย
เป็นทุกข์อันเกิดแต่กายสัมผัส กิริยาเสวยอารมณ์ที่ไม่สบายเป็นทุกข์อันเกิดแต่กาย
สัมผัส อันใด นี้เรียกว่า ทุกขินทรีย์
โสมนัสสินทรีย์ เป็นไฉน
ความสบายทางใจ ความสุขทางใจ ความเสวยอารมณ์ที่สบายเป็นสุขอัน
เกิดแต่เจโตสัมผัส กิริยาเสวยอารมณ์ที่สบายเป็นสุขอันเกิดแต่เจโตสัมผัส อันใด
นี้เรียกว่า โสมนัสสินทรีย์
โทมนัสสินทรีย์ เป็นไฉน
ความไม่สบายทางใจ ความทุกข์ทางใจ ความเสวยอารมณ์ที่ไม่สบาย
เป็นทุกข์อันเกิดแต่เจโตสัมผัส กิริยาเสวยอารมณ์ที่ไม่สบายเป็นทุกข์อันเกิดแต่
เจโตสัมผัส อันใด นี้เรียกว่า โทมนัสสินทรีย์
อุเปกขินทรีย์ เป็นไฉน
ความสบายทางใจก็ไม่ใช่ ความไม่สบายทางใจก็ไม่ใช่ ความเสวยอารมณ์
ที่ไม่ทุกข์ไม่สุขอันเกิดแต่เจโตสัมผัส กิริยาเสวยอารมณ์ที่ไม่ทุกข์ไม่สุขอันเกิด
แต่เจโตสัมผัส อันใด นี้เรียกว่า อุเปกขินทรีย์
ตตฺถ กตมํ สุขินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ sukhindriyaṁ?
ยํ กายิกํ สาตํ กายิกํ สุขํ
กายสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ กายสมฺผสฺสชา สาตา สุขา
เวทนา✎ ร่าง
Yaṁ kāyikaṁ sātaṁ kāyikaṁ sukhaṁ kāyasamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā—
อิทํ วุจฺจติ สุขินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “sukhindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ ทุกฺขินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ dukkhindriyaṁ?
ยํ
กายิกํ อสาตํ กายิกํ ทุกฺขํ กายสมฺผสฺสชํ อสาตํ ทุกฺขํ เวทยิตํ
กายสมฺผสฺสชา อสาตา ทุกฺขา เวทนา✎ ร่าง
Yaṁ kāyikaṁ asātaṁ kāyikaṁ dukkhaṁ kāyasamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā—
อิทํ วุจฺจติ ทุกฺขินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “dukkhindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ somanassindriyaṁ?
ยํ เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ
สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา✎ ร่าง
Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—
อิทํ วุจฺจติ
โสมนสฺสินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “somanassindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ domanassindriyaṁ?
ยํ เจตสิกํ อสาตํ
เจตสิกํ ทุกฺขํ เจโตสมฺผสฺสชํ อสาตํ ทุกฺขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา
อสาตา ทุกฺขา เวทนา✎ ร่าง
Yaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā—
อิทํ วุจฺจติ โทมนสฺสินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “domanassindriyaṁ”.
ตตฺถ
กตมํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ upekkhindriyaṁ?
—
Tīṇindriyā anupādinnaanupādāniyā.
ยํ เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ
อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา✎ ร่าง
Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—
อิทํ
วุจฺจติ อุเปกฺขินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “upekkhindriyaṁ”.