เล่ม ๓๕ — อภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี ข้อ 617

vb12:36.1 #

รุกฺขมูลนฺติ รุกฺขมูลํเยว รุกฺขมูลํ ฯ✎ ร่าง

“Rukkhamūlan”ti rukkhamūlaṁyeva rukkhamūlaṁ.

vb12:36.2 #

ปพฺพโตเยว ปพฺพโต✎ ร่าง

Pabbatoyeva pabbato.

vb12:16.3 #

—

yāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukakāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—

vb12:16.4 #

—

ayaṁ vuccati “gocaro”.

vb12:16.5 #

—

Iti iminā ca ācārena iminā ca gocarena upeto hoti …pe… samannāgato.

vb12:16.6 #

—

Tena vuccati “ācāragocarasampanno”ti.

vb12:17.1 #

—

“Aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī”ti.

vb12:17.2 #

—

Tattha katame aṇumattā vajjā?

vb12:17.3 #

—

Yāni tāni vajjāni appamattakāni oramattakāni lahusāni lahusammatāni saṁyamakaraṇīyāni saṁvarakaraṇīyāni cittuppādakaraṇīyāni manasikārapaṭibaddhāni—

vb12:17.4 #

—

ime vuccanti “aṇumattā vajjā”.

vb12:17.5 #

—

Iti imesu aṇumattesu vajjesu vajjadassāvī ca hoti bhayadassāvī ca ādīnavadassāvī ca nissaraṇadassāvī ca.

vb12:17.6 #

—

Tena vuccati “aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī”ti.

vb12:18.1 #

—

“Samādāya sikkhati sikkhāpadesū”ti.

อ้างอิงPTS 248

vb12:18.2 #

—

Tattha katamā sikkhā?

vb12:18.3 #

—

Catasso sikkhā—

vb12:18.4 #

—

bhikkhūnaṁ bhikkhusikkhā, bhikkhunīnaṁ bhikkhunisikkhā, upāsakānaṁ upāsakasikkhā, upāsikānaṁ upāsikasikkhā.

vb12:18.5 #

—

Imā vuccanti “sikkhāyo”.

vb12:18.6 #

—

Iti imāsu sikkhāsu sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ samādāya vattati.

vb12:18.7 #

—

Tena vuccati “samādāya sikkhati sikkhāpadesū”ti.

vb12:19.1 #

—

“Indriyesu guttadvāro”ti atthi indriyesu guttadvāratā, atthi aguttadvāratā.

อ้างอิงพุทธชยันตี 43.40

vb12:20.1 #

—

Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā?

อ้างอิงสยามรัฐ 35.334 · ฉัฏฐสังคายนา 114.278

vb12:20.2 #

—

Idhekacco cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

vb12:20.3 #

—

Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.

vb12:20.4 #

—

Sotena saddaṁ sutvā …pe…

vb12:20.5 #

—

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

vb12:20.6 #

—

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

vb12:20.7 #

—

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

vb12:20.8 #

—

manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

vb12:20.9 #

—

Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ, manindriye na saṁvaraṁ āpajjati.

vb12:20.10 #

—

Yā imesaṁ channaṁ indriyānaṁ agutti agopanā anārakkho asaṁvaro—

vb12:20.11 #

—

ayaṁ vuccati “indriyesu aguttadvāratā”.

vb12:21.1 #

—

Tattha katamā indriyesu guttadvāratā?

อ้างอิงPTS 249

vb12:21.2 #

—

Idhekacco cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.

vb12:21.3 #

—

Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.

vb12:21.4 #

—

Sotena saddaṁ sutvā …pe…

vb12:21.5 #

—

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

vb12:21.6 #

—

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

vb12:21.7 #

—

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

vb12:21.8 #

—

manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.

vb12:21.9 #

—

Ñatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.

vb12:21.10 #

—

Yā imesaṁ channaṁ indriyānaṁ gutti gopanā ārakkho saṁvaro—

vb12:21.11 #

—

ayaṁ vuccati “indriyesu guttadvāratā”.

vb12:21.12 #

—

Imāya indriyesu guttadvāratāya upeto hoti samupeto …pe…

vb12:21.13 #

—

samannāgato.

vb12:21.14 #

—

Tena vuccati “indriyesu guttadvāro”ti.

vb12:22.1 #

—

“Bhojane mattaññū”ti atthi bhojane mattaññutā, atthi bhojane amattaññutā.

อ้างอิงสยามรัฐ 35.335

vb12:23.1 #

—

Tattha katamā bhojane amattaññutā?

vb12:23.2 #

—

Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṁ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya.

vb12:23.3 #

—

Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane—

vb12:23.4 #

—

ayaṁ vuccati “bhojane amattaññutā”ti.

vb12:24.1 #

—

Tattha katamā bhojane mattaññutā?

อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 114.279

vb12:24.2 #

—

Idhekacco paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—

vb12:24.3 #

—

“neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsu vihāro cā”ti.

vb12:24.4 #

—

Yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane—

vb12:24.5 #

—

ayaṁ vuccati “bhojane mattaññutā”.

vb12:24.6 #

—

Imāya bhojane mattaññutāya upeto hoti …pe… samannāgato.

vb12:24.7 #

—

Tena vuccati “bhojane mattaññū”ti.

vb12:25.1 #

—

Kathañca bhikkhu pubbarattāpararattaṁ jāgariyānuyogamanuyutto hoti?

อ้างอิงสยามรัฐ 35.336 · พุทธชยันตี 43.42

vb12:25.2 #

—

Idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā paṭhamayāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā majjhimayāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā, rattiyā pacchimayāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti.

vb12:25.3 #

—

Evaṁ bhikkhu pubbarattāpararattaṁ jāgariyānuyogamanuyutto.

vb12:26.1 #

—

“Sātaccan”ti.

vb12:26.2 #

—

Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo.

vb12:27.1 #

—

“Nepakkan”ti.

vb12:27.2 #

—

Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

vb12:28.1 #

—

“Bodhipakkhikānaṁ dhammānaṁ bhāvanānuyogamanuyutto”ti.

อ้างอิงPTS 250

vb12:28.2 #

—

Tattha katame bodhipakkhikā dhammā?

vb12:28.3 #

—

Satta bojjhaṅgā—

vb12:28.4 #

—

satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo.

vb12:28.5 #

—

Ime vuccanti “bodhipakkhikā dhammā”.

vb12:28.6 #

—

Iti te bodhipakkhike dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti.

vb12:28.7 #

—

Tena vuccati “bodhipakkhikānaṁ dhammānaṁ bhāvanānuyogamanuyutto”ti.

vb12:29.1 #

—

Kathañca bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti;

อ้างอิงสยามรัฐ 35.337 · ฉัฏฐสังคายนา 114.280

vb12:29.2 #

—

gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti?

vb12:29.3 #

—

Idha bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sato sampajānakārī hotīti.

vb12:30.1 #

—

Tattha katamā sati?

vb12:30.2 #

—

Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati—

vb12:30.3 #

—

ayaṁ vuccati “sati”.

vb12:31.1 #

—

“Sampajāno”ti tattha katamaṁ sampajaññaṁ?

อ้างอิงPTS 251 · พุทธชยันตี 43.44

vb12:31.2 #

—

Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrīmedhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

vb12:31.3 #

—

idaṁ vuccati “sampajaññaṁ”.

vb12:31.4 #

—

Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti …pe… samannāgato.

vb12:31.5 #

—

Evaṁ bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.

vb12:32.1 #

—

“Vivittan”ti santike cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.

อ้างอิงสยามรัฐ 35.338

vb12:32.2 #

—

Tena taṁ vivittaṁ.

vb12:32.3 #

—

Dūre cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.

vb12:32.4 #

—

Tena taṁ vivittaṁ.

vb12:33.1 #

—

“Senāsanan”ti mañcopi senāsanaṁ, pīṭhampi senāsanaṁ, bhisipi senāsanaṁ, bibbohanampi senāsanaṁ, vihāropi senāsanaṁ, aḍḍhayogopi senāsanaṁ, pāsādopi senāsanaṁ, aṭṭopi senāsanaṁ, māḷopi senāsanaṁ, leṇampi senāsanaṁ, guhāpi senāsanaṁ, rukkhamūlampi senāsanaṁ, veḷugumbopi senāsanaṁ.

อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 114.281

vb12:33.2 #

—

Yattha vā pana bhikkhū paṭikkamanti sabbametaṁ senāsanaṁ.

vb12:34.1 #

—

“Vivittaṁ senāsanaṁ bhajatī”ti imaṁ vivittaṁ senāsanaṁ bhajati sambhajati sevati nisevati saṁsevati.

vb12:34.2 #

—

Tena vuccati “vivittaṁ senāsanaṁ bhajatī”ti.

vb12:35.1 #

ฯ✎ ร่าง

“Araññan”ti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṁ araññaṁ.

vb12:36.3 #

กนฺทราเยว กนฺทรา ฯ✎ ร่าง

Kandarāyeva kandarā.

vb12:36.4 #

คิริคุหาเยว คิริคุหา ฯ✎ ร่าง

Giriguhāyeva giriguhā.

vb12:36.5 #

สุสานํเยว สุสานํ ฯ✎ ร่าง

Susānaṁyeva susānaṁ.

vb12:36.6 #

อพฺโภกาโสเยว อพฺโภกาโส ฯ✎ ร่าง

Abbhokāsoyeva abbhokāso.

vb12:36.7 #

ปลาลปุญฺโชเยว ปลาลปุญฺโช ฯ✎ ร่าง

Palālapuñjoyeva palālapuñjo.