เนื้อความทั้งข้อ
[๑๑๕๗] ป. ไม่พึงกล่าวว่า บุคคลผู้ไปสู่ปรโลก ยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้น
ด้วยทานอันบุคคลให้แล้วแต่โลกนี้ หรือ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย มารดาบิดาเล็งเห็น
ฐานะ ๕ ประการ จึงปรารถนาบุตรซึ่งจะเกิดในสกุล ฐานะ ๕ เป็น
ไฉน? เราเลี้ยงเขามาแล้ว เขาจักเลี้ยงเราตอบ เขาจักช่วยทำกิจ
ของเรา สกุลวงศ์จักดำรงอยู่นาน เขาจักดูแลทรัพย์ มฤดกสืบไป
ก็หรือเมื่อเราล่วงลับไปแล้ว เขาจักทำบุญส่งไปให้ ดูกรภิกษุทั้ง
หลาย มารดาบิดาเล็งเล็งเห็นฐานะ ๕ ประการนี้แล จึงปรารถนา
บุตรซึ่งจะเกิดในสกุล
บัณฑิตเล็งเห็นฐานะ ๕ ประการ จึงปรารถนาบุตร คือ เรา
เลี้ยงเขามาแล้ว เขาจักเลี้ยงเราตอบ เขาจักช่วยทำกิจของเรา สกุล
วงศ์จักดำรงอยู่ได้นาน เขาจักดูแลทรัพย์มฤดกสืบไป ก็หรือเมื่อเรา
ล่วงลับไปแล้ว เขาจักทำบุญส่งไปให้ บัณฑิตทั้งหลายเล็งเห็นฐานะ
๕ ประการนี้ จึงปรารถนาบุตร
เพราะฉะนั้น สัปปุริสชน คนเรียบร้อย จึงเป็นคนกตัญญูกต-
เวที เมื่อระลึกถึงอุปการคุณที่ท่านได้ทำก่อน ย่อมเลี้ยงมารดาบิดา
ทำกิจของท่านตามฐานะที่ท่านเป็นบุพพการี บุตรผู้อยู่ในโอวาท
บิดามารดาเลี้ยงมาแล้ว เลี้ยงตอบ ไม่ทำวงศ์สกุลให้เสื่อม มีศรัทธา
ถึงพร้อมด้วยศีล เป็นบุตรที่ควรสรรเสริญ ดังนี้ ๑- เป็นสูตรมีอยู่จริง
มิใช่หรือ?
ส. ถูกแล้ว
@๑. อํ. ปญฺจก. ข้อ ๓๙ หน้า ๔๗
ป. ถ้าอย่างนั้น บุคคลผู้ไปสู่ปรโลก ก็ยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้น
ด้วยทานอันบุคคลให้แล้วแต่โลกนี้ น่ะสิ
น วตฺตพฺพํ✎ ร่าง
Na vattabbaṁ—
อ้างอิงสยามรัฐ 37.378 · ฉัฏฐสังคายนา 116.291
อิโต ทินฺเนน ตตฺถ ยาเปนฺตีติ ฯ✎ ร่าง
“ito dinnena tattha yāpentī”ti?
นนุ วุตฺตํ ภควตา✎ ร่าง
Nanu vuttaṁ bhagavatā—
ปญฺจิมานิ ภิกฺขเว ฐานานิ สมฺปสฺสนฺตา
มาตาปิตโร ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ กุเล ชายมานํ ฯ✎ ร่าง
“pañcimāni, bhikkhave, ṭhānāni sampassantā mātāpitaro puttaṁ icchanti kule jāyamānaṁ.
กตมานิ ปญฺจ ฯ✎ ร่าง
Katamāni pañca?
ภโฏ
วา โน ภริสฺสติ กิจฺจํ วา โน กริสฺสติ กุลวํโส จิรํ ฐสฺสติ ทายชฺชํ
ปฏิปชฺชติ ๑- อถ วา ปน เปตานํ กาลกตานํ ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสติ✎ ร่าง
Bhaṭo vā no bharissati, kiccaṁ vā no karissati, kulavaṁso ciraṁ ṭhassati, dāyajjaṁ paṭipajjissati, atha vā pana petānaṁ kālaṅkatānaṁ dakkhiṇaṁ anuppadassati—
อิมานิ โข ภิกฺขเว ปญฺจ ฐานานิ สมฺปสฺสนฺตา มาตาปิตโร
ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ กุเล ชายมานนฺติ✎ ร่าง
imāni kho, bhikkhave, pañca ṭhānāni sampassantā mātāpitaro puttaṁ icchanti kule jāyamānanti.
ปญฺจ ฐานานิ สมฺปสฺสํ✎ ร่าง
Pañca ṭhānāni sampassaṁ,
ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา✎ ร่าง
puttaṁ icchanti paṇḍitā;
ภโฏ วา โน ภริสฺสติ✎ ร่าง
Bhaṭo vā no bharissati,
กิจฺจํ วา โน กริสฺสติ✎ ร่าง
kiccaṁ vā no karissati.
กุลวํโส จิรํ ติฏฺเฐ✎ ร่าง
Kulavaṁso ciraṁ tiṭṭhe,
อ้างอิงPTS 349 · พุทธชยันตี 45.310
ทายชฺชํ ปฏิปชฺชติ✎ ร่าง
dāyajjaṁ paṭipajjati;
อถ วา ปน เปตานํ✎ ร่าง
Atha vā pana petānaṁ,
ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสติ✎ ร่าง
dakkhiṇaṁ anuppadassati.
ฐานาเนตานิ สมฺปสฺสํ✎ ร่าง
Ṭhānānetāni sampassaṁ,
ปุตฺตํ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา✎ ร่าง
puttaṁ icchanti paṇḍitā;
ตสฺมา สนฺโต สปฺปุริสา✎ ร่าง
Tasmā santo sappurisā,
กตญฺญู กตเวทิโน✎ ร่าง
kataññū katavedino.
ภรนฺติ มาตาปิตโร✎ ร่าง
Bharanti mātāpitaro,
ปุพฺเพ กตมนุสฺสรํ✎ ร่าง
pubbe katamanussaraṁ;
กโรนฺติ เตสํ กิจฺจานิ✎ ร่าง
Karonti tesaṁ kiccāni,
ยถา ตํ ปุพฺพการินํ✎ ร่าง
yathā taṁ pubbakārinaṁ.
โอวาทการี ภฏโปสี✎ ร่าง
Ovādakārī bhaṭaposī,
กุลวํสํ อหาปยํ✎ ร่าง
kulavaṁsaṁ ahāpayaṁ;
สทฺโธ สีเลน สมฺปนฺโน✎ ร่าง
Saddho sīlena sampanno,
ปุตฺโต โหติ ปสํสิโยติ✎ ร่าง
putto hoti pasaṁsiyo”ti.
อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ✎ ร่าง
Attheva suttantoti?
เตน หิ อิโต ทินฺเนน ตตฺถ
ยาเปนฺตีติ ฯ✎ ร่าง
Tena hi ito dinnena tattha yāpentīti.
อิโตทินฺนกถา ฯ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ทายชฺชํ เม ปฏิปชฺชิสฺสติ. ๒. ม. ปฏิปชฺชิสฺสติ. ๓ อํ. ปญฺจก. ๔๗ ฯ
ปฐวีกมฺมวิปาโกติ✎ ร่าง
Ito dinnakathā niṭṭhitā.