เนื้อความทั้งข้อ
[๓๐๐] ส. ปุถุชนละกามราคะและพยาบาทได้ หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ศาสดาชื่อสุเนตตะนั้น
แล เป็นผู้มีอายุยืนอย่างนี้ ทรงชีพอยู่นานอย่างนี้ แต่ก็ไม่ได้
หลุดพ้นจาก ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส
อุปายาส เรากล่าวว่า เป็นผู้ไม่พ้นจากทุกข์ ข้อนั้นเพราะ
เหตุไร? ก็เพราะไม่รู้ตาม ไม่แทงตลอด ซึ่งธรรมทั้งสี่ ธรรมทั้งสี่
เป็นไฉน? เพราะไม่รู้ตาม ไม่แทงตลอด ซึ่งศีลอันเป็นอริยะ ซึ่ง
สมาธิอันเป็นอริยะ ซึ่งปัญญาอันเป็นอริยะ ซึ่งวิมุติอันเป็นอริยะ
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ศีลอันเป็นอริยะ สมาธิอันเป็นอริยะ ปัญญาอันเป็น
อริยะ วิมุตติอันเป็นอริยะ นี้ อันเรารู้ตามแล้ว แทงตลอดแล้ว
เราจึงถอนตัณหาในภพเสียได้แล้ว ตัณหาอันจะนำไปสู่ภพสิ้นไป
แล้วบัดนี้ภพใหม่ไม่มี ดังนี้ (พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไวยากรณพจน์นี้
ครั้นแล้วจึงได้ตรัสคำอันท่านประพันธ์เป็นคาถาในภายหลัง ความว่าดังนี้)
@๑. อํ. ฉกฺก. ข้อ ๒๓๕ หน้า ๔๑๖
ธรรมเหล่านี้ คือ ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุติ เป็นธรรมอันยอดเยี่ยม
อันพระโคดมผู้มียศทรงตามรู้แล้ว พระพุทธเจ้าทรงรู้ยิ่งด้วยประการ
ฉะนี้แล้ว ได้ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย เป็นศาสดาผู้กระทำ
ที่สุดแห่งทุกข์ ผู้มีจักษุ ปรินิพพานแล้ว ดังนี้ ๑- เป็นสูตรมีอยู่จริง
มิใช่หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ปุถุชนและกามราคะ และพยาบาทได้น่ะสิ
ชหติ ปุถุชฺชโน กามราคพฺยาปาทนฺติ ฯ✎ ร่าง
Jahati puthujjano kāmarāgabyāpādanti?
อ้างอิงPTS 115 · พุทธชยันตี 44.302
นนุ วุตฺตํ ภควตา✎ ร่าง
Nanu vuttaṁ bhagavatā—
โส หิ นาม ภิกฺขเว สุเนตฺโต สตฺถา
เอวํทีฆายุโก สมาโน เอวํจิรฏฺฐิติโก อปริมุตฺโต อโหสิ ชาติยา
ชรามรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ
อปริมุตฺโต ทุกฺขสฺมาติ วทามิ ฯ✎ ร่าง
“so hi nāma, bhikkhave, sunetto satthā evaṁ dīghāyuko samāno evaṁ ciraṭṭhitiko aparimutto ahosi jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ‘aparimutto dukkhasmā’ti vadāmi.
ตํ กิสฺส เหตุ ฯ✎ ร่าง
Taṁ kissa hetu?
จตุนฺนํ ธมฺมานํ
อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา ฯ✎ ร่าง
Catunnaṁ dhammānaṁ ananubodhā appaṭivedhā.
กตเมสํ จตุนฺนํ ฯ✎ ร่าง
Katamesaṁ catunnaṁ?
อริยสฺส สีลสฺส
อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา อริยสฺส สมาธิสฺส อริยาย ปญฺญาย
อริยาย วิมุตฺติยา อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา✎ ร่าง
Ariyassa sīlassa ananubodhā appaṭivedhā, ariyassa samādhissa, ariyāya paññāya, ariyāya vimuttiyā ananubodhā appaṭivedhā.
ตยิทํ ภิกฺขเว อริยํ
สีลํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ อริโย สมาธิ อนุพุทฺโธ ปฏิวิทฺโธ อริยา
ปญฺญา อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา อริยา วิมุตฺติ อนุพุทฺธา ปฏิวิทฺธา
อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา ขีณา ภวเนตฺติ นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ✎ ร่าง
Tayidaṁ, bhikkhave, ariyaṁ sīlaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, ariyo samādhi anubuddho paṭividdho, ariyā paññā anubuddhā paṭividdhā, ariyā vimutti anubuddhā paṭividdhā, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo”ti.
สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ✎ ร่าง
“Sīlaṁ samādhi paññā ca,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 116.106
วิมุตฺติ จ อนุตฺตรา✎ ร่าง
vimutti ca anuttarā;
อนุพุทฺธา อิเม ธมฺมา✎ ร่าง
Anubuddhā ime dhammā,
โคตเมน ยสสฺสินา✎ ร่าง
gotamena yasassinā.
อิติ พุทฺโธ อภิญฺญาย✎ ร่าง
Iti buddho abhiññāya,
ธมฺมมกฺขาสิ ภิกฺขุนํ✎ ร่าง
dhammamakkhāsi bhikkhunaṁ;
ทุกฺขสฺสนฺตกโร สตฺถา✎ ร่าง
Dukkhassantakaro satthā,
จกฺขุมา ปรินิพฺพุโตติ✎ ร่าง
cakkhumā parinibbuto”ti.
อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ✎ ร่าง
Attheva suttantoti?
เตน หิ น วตฺตพฺพํ✎ ร่าง
Tena hi na vattabbaṁ—
ชหติ
ปุถุชฺชโน กามราคพฺยาปาทนฺติ ฯ✎ ร่าง
“jahati puthujjano kāmarāgabyāpādan”ti.
ชหติกถา ฯ✎ ร่าง
Jahatikathā niṭṭhitā.
สพฺพมตฺถีติกถา✎ ร่าง
Sabbamatthītikathā