เนื้อความทั้งข้อ
[๙๘๔] ทุกขสัจย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด สมุทยสัจของสัตว์นั้น ย่อมดับไปหรือ?
หามิได้.
หรือว่า สมุทยสัจของสัตว์ใด ย่อมดับไป ทุกขสัจย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น?
หามิได้.
ทุกขสัจย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด มัคคสัจของสัตว์นั้น ย่อมดับไปหรือ?
หามิได้.
หรือว่า มัคคสัจของสัตว์ใด ย่อมดับไป ทุกขสัจย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น?
หามิได้.
สมุทยสัจย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด มัคคสัจของสัตว์นั้น ย่อมดับไปหรือ?
หามิได้.
หรือว่า มัคคสัจของสัตว์ใด ย่อมดับไป สมุทยสัจย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น?
หามิได้.
ทุกขสัจย่อมเกิดขึ้นในภูมิใด สมุทยสัจในภูมินั้น ย่อมดับไปหรือ?
ทุกขสัจย่อมเกิดขึ้นในภูมินั้น ซึ่งเป็นอสัญญสัตตภูมิ แต่สมุทยสัจในภูมินั้น ย่อม
ดับไปก็หาไม่.
คำว่า ยตฺถ (ในภูมิใด) เหมือนกัน ทั้งอุปปาทวาร ทั้งนิโรธวาร ทั้งในอุปปาท-
*นิโรธวาร.
เหตุเครื่องกระทำให้ต่างกัน ย่อมไม่มี.
ทุกขสัจย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใดในภูมิใด สมุทยสัจของสัตว์นั้นในภูมินั้น ย่อมดับ
ไปหรือ?
หามิได้.
คำว่า ยสฺส (ของสัตว์ใด) ก็ดี คำว่า ยสฺส และ ยตฺถ ก็ดี เป็นเช่นเดียวกัน.
ยสฺส ทุกฺขสจฺจํ อุปฺปชฺชติ ตสฺส สมุทยสจฺจํ นิรุชฺฌตีติ:
โน ฯ✎ ร่าง
Yassa dukkhasaccaṁ uppajjati tassa samudayasaccaṁ nirujjhatīti? No.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 117.369 · พุทธชยันตี 48.526
ยสฺส วา ปน สมุทยสจฺจํ นิรุชฺฌติ ตสฺส ทุกฺขสจฺจํ อุปฺปชฺชตีติ:
โน ฯ✎ ร่าง
Yassa vā pana samudayasaccaṁ nirujjhati tassa dukkhasaccaṁ uppajjatīti? No.
ยสฺส ทุกฺขสจฺจํ อุปฺปชฺชติ ตสฺส มคฺคสจฺจํ นิรุชฺฌตีติ:
โน ฯ✎ ร่าง
Yassa dukkhasaccaṁ uppajjati tassa maggasaccaṁ nirujjhatīti? No.
ยสฺส วา ปน มคฺคสจฺจํ นิรุชฺฌติ ตสฺส ทุกฺขสจฺจํ อุปฺปชฺชตีติ:
โน ฯ✎ ร่าง
Yassa vā pana maggasaccaṁ nirujjhati tassa dukkhasaccaṁ uppajjatīti? No.
ยสฺส สมุทยสจฺจํ อุปฺปชฺชติ ตสฺส มคฺคสจฺจํ นิรุชฺฌตีติ:
โน ฯ✎ ร่าง
Yassa samudayasaccaṁ uppajjati tassa maggasaccaṁ nirujjhatīti? No.
ยสฺส วา ปน มคฺคสจฺจํ นิรุชฺฌติ ตสฺส สมุทยสจฺจํ อุปฺปชฺชตีติ:
โน ฯ✎ ร่าง
Yassa vā pana maggasaccaṁ nirujjhati tassa samudayasaccaṁ uppajjatīti? No.
—
5.2.3.1.2. Anulomaokāsa
ยตฺถ ทุกฺขสจฺจํ อุปฺปชฺชติ ตตฺถ สมุทยสจฺจํ นิรุชฺฌตีติ✎ ร่าง
Yattha dukkhasaccaṁ uppajjati tattha samudayasaccaṁ nirujjhatīti?
อสญฺญสตฺเต ตตฺถ ทุกฺขสจฺจํ อุปฺปชฺชติ โน จ ตตฺถ สมุทยสจฺจํ
นิรุชฺฌติ ฯ ยต✎ ร่าง
Asaññasatte tattha dukkhasaccaṁ uppajjati, no ca tattha samudayasaccaṁ nirujjhati …pe….
อ้างอิงPTS 1.217
—
(Yatthakaṁ uppādavārepi nirodhavārepi uppādanirodhavārepi sadisaṁ natthi nānākaraṇaṁ.)
ฺถกํ อุปฺปาทวาเรปิ นิโรธวาเรปิ อุปฺปาทนิโรธวาเรปิ
สทิสํ ฯ นตฺถิ นานากรณํ ฯ✎ ร่าง
5.2.3.1.3. Anulomapuggalokāsa
ยสฺส ยตฺถ ทุกฺขสจฺจํ อุปฺปชฺชติ ตสฺส
ตตฺถ สมุทยสจฺจํ นิรุชฺฌตีติ: โน ฯ ยส✎ ร่าง
Yassa yattha dukkhasaccaṁ uppajjati tassa tattha samudayasaccaṁ nirujjhatīti? No.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 117.370
—
(Yassakampi yassayatthakampi sadisaṁ.)
ฺสกมฺปิ ยสฺสยตฺถกมฺปิ สทิสํ ฯ✎ ร่าง
5.2.3.1.4. Paccanīkapuggala