เนื้อความทั้งข้อ
[๑๖๒] จิตตสมุฏฐานธรรม อาศัยจิตตสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
มี ๓ นัย เหมือนกับปฏิจจวาร.
ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะ
อารัมมณปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ กายายตนะ ฯลฯ จิต อาศัยหทัยวัตถุ.
จิตตสมุฏฐานธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยจักขุวิญญาณ กายวิญญาณ ฯลฯ สัมปยุตตขันธ์
ทั้งหลาย อาศัยจิต ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสมุฏฐานธรรม อาศัยหทัยวัตถุ ในปฏิสนธิขณะ
พึงทำทั้ง ๒ นัย.
จิตตสมุฏฐานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตต-
*สมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยจักขายตนะ กายายตนะ ฯลฯ
จิต และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทัยวัตถุ ปฏิสนธิ.
จิตตสมุฏฐานธรรม อาศัยจิตตสมุฏฐานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น
เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสมุฏฐานธรรม และจิต ขันธ์ ๒ ฯลฯ ขันธ์ ๒
อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสมุฏฐานธรรม และหทัยวัตถุ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ พึงทำ
ทั้ง ๒ นัย.
ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม อาศัยจิตตสมุฏฐานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตต-
*ฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ และจักขายตนะ ที่
สหรคตด้วยกายวิญญาณ ฯลฯ จิตอาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสมุฏฐานธรรม และหทัยวัตถุ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม อาศัยจิตตสมุฏฐานธรรม
และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจักขุวิญญาณ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ และ
จักขายตนะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณ ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิต อาศัยขันธ์ ๑
ที่เป็นจิตตสมุฏฐานธรรม และหทัยวัตถุ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
จิตฺตสมุฏฺฐานํ ธมฺมํ ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม
อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ตีณิ ปฏิจฺจสทิสา ฯ✎ ร่าง
Cittasamuṭṭhānaṁ dhammaṁ paccayā cittasamuṭṭhāno dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā … tīṇi. (Paṭiccavārasadisā.)
โนจิตฺตสมุฏฺฐานํ
ธมฺมํ ปจฺจยา โนจิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา:
จกฺขายตนํ ปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณํ กายายตนํ ... วตฺถุํ ปจฺจยา จิตฺตํ ฯ✎ ร่าง
Nocittasamuṭṭhānaṁ dhammaṁ paccayā nocittasamuṭṭhāno dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā—cakkhāyatanaṁ paccayā cakkhuviññāṇaṁ …pe… kāyāyatanaṁ paccayā kāyaviññāṇaṁ …pe… vatthuṁ paccayā cittaṁ.
อ้างอิงพุทธชยันตี 51.977
โนจิตฺตสมุฏฺฐานํ ธมฺมํ ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
อารมฺมณปจฺจยา: จกฺขุวิญฺญาณํ ปจฺจยา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา
กายวิญฺญาณํ ... จิตฺตํ ปจฺจยา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา วตฺถุํ ปจฺจยา
จิตฺตสมุฏฺฐานา ขนฺธา ปฏิสนฺธิกฺขเณ เทฺวปิ ฯ✎ ร่าง
Nocittasamuṭṭhānaṁ dhammaṁ paccayā cittasamuṭṭhāno dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā—cakkhāyatanaṁ paccayā cakkhuviññāṇasahagatā khandhā …pe… kāyāyatanaṁ paccayā kāyaviññāṇasahagatā khandhā, cittaṁ paccayā sampayuttakā khandhā, vatthuṁ paccayā cittasamuṭṭhānā khandhā. (Paṭisandhikkhaṇe dvepi.)
โนจิตฺตสมุฏฺฐานํ ธมฺมํ ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐาโน จ โนจิตฺต-
สมุฏฺฐาโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ อารมฺมณปจฺจยา: จกฺขายตนํ ปจฺจยา
จกฺขุวิญฺญาณํ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา กายายตนํ ... วตฺถุํ ปจฺจยา
จิตฺตํ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา ปฏิสนฺธิ ฯ✎ ร่าง
Nocittasamuṭṭhānaṁ dhammaṁ paccayā cittasamuṭṭhāno ca nocittasamuṭṭhāno ca dhammā uppajjanti ārammaṇapaccayā—cakkhāyatanaṁ paccayā cakkhuviññāṇaṁ sampayuttakā ca khandhā …pe… kāyāyatanaṁ …pe… vatthuṁ paccayā cittaṁ sampayuttakā ca khandhā; paṭisandhikkhaṇe …pe….
จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ โนจิตฺต-
สมุฏฺฐานญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณ-
ปจฺจยา: จิตฺตสมุฏฺฐานํ เอกํ ขนฺธญฺจ จิตฺตญฺจ ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา เทฺว
ขนฺเธ ... จิตฺตสมุฏฺฐานํ เอกํ ขนฺธญฺจ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา เทฺว
ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ เทฺวปิ กาตพฺพา ฯ✎ ร่าง
Cittasamuṭṭhānañca nocittasamuṭṭhānañca dhammaṁ paccayā cittasamuṭṭhāno dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā—cittasamuṭṭhānaṁ ekaṁ khandhañca cittañca paccayā dve khandhā, dve khandhe …pe… cittasamuṭṭhānaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paccayā dve khandhā, dve khandhe …pe…. (Paṭisandhikkhaṇe dvepi kātabbā.)
อ้างอิงสยามรัฐ 43.93 · ฉัฏฐสังคายนา 122.551
จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ โนจิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา
โนจิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: จกฺขุวิญฺญาณ-
สหคเต ขนฺเธ จ จกฺขายตนญฺจ ปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณํ กายวิญฺญาณ-
สหคเต ... จิตฺตสมุฏฺฐาเน ขนฺเธ จ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา จิตฺตํ ปฏิสนฺธิกฺขเณ
ฯเปฯ✎ ร่าง
Cittasamuṭṭhānañca nocittasamuṭṭhānañca dhammaṁ paccayā nocittasamuṭṭhāno dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā—cakkhuviññāṇasahagate khandhe ca cakkhāyatanañca paccayā cakkhuviññāṇaṁ …pe… kāyaviññāṇasahagate …pe… cittasamuṭṭhāne khandhe ca vatthuñca paccayā cittaṁ; paṭisandhikkhaṇe …pe….
จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ โนจิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐาโน
จ โนจิตฺตสมุฏฺฐาโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ อารมฺมณปจฺจยา: จกฺขุวิญฺญาณ-
สหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ จกฺขายตนญฺจ ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา จกฺขุวิญฺญาณญฺจ
เทฺว ขนฺเธ ... กายวิญฺญาณสหคตํ ... จิตฺตสมุฏฺฐานํ เอกํ ขนฺธญฺจ วตฺถุญฺจ
ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา จิตฺตญฺจ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิ สงฺขิตฺตํ ฯ✎ ร่าง
Cittasamuṭṭhānañca nocittasamuṭṭhānañca dhammaṁ paccayā cittasamuṭṭhāno ca nocittasamuṭṭhāno ca dhammā uppajjanti ārammaṇapaccayā—cakkhuviññāṇasahagataṁ ekaṁ khandhañca cakkhāyatanañca paccayā dve khandhā cakkhuviññāṇañca, dve khandhe …pe… kāyaviññāṇasahagataṁ …pe… cittasamuṭṭhānaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paccayā dve khandhā cittañca, dve khandhe …pe… paṭisandhikkhaṇe …pe…. (Saṅkhittaṁ.)