เนื้อความทั้งข้อ
[๖๔๔] สวิตักกธรรม อาศัยสวิตักกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ฯลฯ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ
อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
ธรรมที่มีสวิตักกธรรมเป็นมูล ที่เหลือพึงกระทำหัวข้อปัจจัย ๒ อเหตุกะ ไม่มีแตกต่างกัน.
อวิตักกธรรม อาศัยอวิตักกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ จิตตสมุฏ-
*ฐานรูป อาศัยวิตก ที่เป็นอเหตุกะ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยวิตก หทัยวัตถุ อาศัยวิตก วิตกอาศัยหทัยวัตถุ.
สวิตักกธรรม อาศัยอวิตักกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยวิตก ที่เป็นอเหตุกะ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยวิตก โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา
ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยอวิตักกธรรม.
สวิตักกธรรม และอวิตักกธรรม อาศัยอวิตักกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย. ฯลฯ
เหมือนกับเหตุปัจจัย พึงกำหนดว่า เป็นอเหตุกะ.
สวิตักกธรรม อาศัยสวิตักกธรรม และอวิตักกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ และวิตก ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักธรรมและวิตก ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกธรรม และหทัยวัตถุ
และวิตก ขันธ์ ๒ ฯลฯ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย
ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และวิตก.
ส่วนที่เหลือ พึงกระทำหัวข้อปัจจัย ๒ เหมือนกับเหตุปัจจัย ไม่มีแตกต่างกัน พึงกำหนด
ว่า เป็นอเหตุกะ.
สวิตกฺกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สวิตกฺโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ สวิตกฺกํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา
เทฺว ขนฺเธ ... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ วิจิกิจฺฉาสหคเต
อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต
โมโห ฯ สวิตกฺกมูลกา อวเสสา เทฺว ปญฺหา กาตพฺพา อเหตุกํ
นินฺนานํ ฯ✎ ร่าง
Savitakkaṁ dhammaṁ paṭicca savitakko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetukaṁ savitakkaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca tayo khandhā …pe… dve khandhe …pe… ahetukapaṭisandhikkhaṇe …pe… vicikicchāsahagate uddhaccasahagate khandhe paṭicca vicikicchāsahagato uddhaccasahagato moho. (Savitakkamūlakā avasesā dve pañhā kātabbā, ahetukaṁ ninnānaṁ.)
อ้างอิงสยามรัฐ 43.387
อวิตกฺกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อวิตกฺโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ อวิตกฺกํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา
เทฺว ขนฺเธ ... อเหตุกํ วิตกฺกํ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ อเหตุก-
ปฏิสนฺธิกฺขเณ วิตกฺกํ ปฏิจฺจ กฏตฺตารูปํ วิตกฺกํ ปฏิจฺจ วตฺถุ
วตฺถุํ ปฏิจฺจ วิตกฺโก ฯ✎ ร่าง
Avitakkaṁ dhammaṁ paṭicca avitakko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetukaṁ avitakkaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca tayo khandhā …pe… dve khandhe …pe… ahetukaṁ vitakkaṁ paṭicca cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ; ahetukapaṭisandhikkhaṇe vitakkaṁ paṭicca kaṭattārūpaṁ, vitakkaṁ paṭicca vatthu, vatthuṁ paṭicca vitakko, ekaṁ mahābhūtaṁ …pe….
อ้างอิงพุทธชยันตี 51.1109
อวิตกฺกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สวิตกฺโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ วิตกฺกํ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา อเหตุก-
ปฏิสนฺธิกฺขเณ วิตกฺกํ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา วิตกฺกํ ปฏิจฺจ
วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ✎ ร่าง
Avitakkaṁ dhammaṁ paṭicca savitakko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetukaṁ vitakkaṁ paṭicca sampayuttakā khandhā, ahetukapaṭisandhikkhaṇe vitakkaṁ paṭicca sampayuttakā khandhā; paṭisandhikkhaṇe vatthuṁ paṭicca ahetukā savitakkā khandhā, vitakkaṁ paṭicca vicikicchāsahagato uddhaccasahagato moho.
อวิตกฺกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ
สวิตกฺโก จ อวิตกฺโก จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ นเหตุปจฺจยา: ฯ
สงฺขิตฺตํ✎ ร่าง
Avitakkaṁ dhammaṁ paṭicca savitakko ca avitakko ca dhammā uppajjanti nahetupaccayā. (Saṅkhittaṁ. Hetupaccayasadisaṁ. “Ahetukan”ti niyāmetabbaṁ.)
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 123.98
เหตุปจฺจยสทิสํ อเหตุกนฺติ นิยาเมตพ✎ ร่าง
Nahetuyā nava, naārammaṇe tīṇi, naadhipatiyā nava, naanantare tīṇi …pe… naupanissaye tīṇi, napurejāte nava, napacchājāte nava, naāsevane nava, nakamme cattāri, navipāke nava, naāhāre ekaṁ, naindriye ekaṁ, najhāne ekaṁ, namagge nava, nasampayutte tīṇi, navippayutte cha, nonatthiyā tīṇi, novigate tīṇi.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.391 · ฉัฏฐสังคายนา 123.101 · พุทธชยันตี 51.1111
ฺพํ ฯ✎ ร่าง
2.13.5.4. Nissayavāra
สวิตกฺกญฺจ อวิตกฺกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สวิตกฺโก ธมฺโม
อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ สวิตกฺกํ เอกํ ขนฺธญฺจ วิตกฺกญฺจ
ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ อวิตกฺกํ
เอกํ ขนฺธญฺจ วิตกฺกญฺจ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ...
อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ สวิตกฺกํ เอกํ ขนฺธญฺจ วิตกฺกญฺจ ปฏิจฺจ
ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ
จ วิตกฺกญฺจ ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ
อวเสสา เทฺว ปญฺหา เหตุปจฺจยสทิสา นินฺนานา อเหตุกนฺติ
นิยาเมตพฺพํ ฯ✎ ร่าง
Savitakkañca avitakkañca dhammaṁ paṭicca savitakko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetukaṁ savitakkaṁ ekaṁ khandhañca vitakkañca paṭicca tayo khandhā …pe… dve khandhe …pe… ahetukapaṭisandhikkhaṇe savitakkaṁ ekaṁ khandhañca vitakkañca paṭicca tayo khandhā …pe… dve khandhe …pe… ahetukapaṭisandhikkhaṇe savitakkaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca vitakkañca paṭicca tayo khandhā …pe… dve khandhe …pe… vicikicchāsahagate uddhaccasahagate khandhe ca vitakkañca paṭicca vicikicchāsahagato uddhaccasahagato moho. (Avasesā dve pañhā hetupaccayasadisā ninnānā, ahetukanti niyāmetabbaṁ.)
อ้างอิงสยามรัฐ 43.388