เนื้อความทั้งข้อ
[๘๓] ธรรมที่เป็นเจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก ซึ่งเป็นอเหตุกะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์
ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
ธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิต และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก ซึ่งเป็นอเหตุกะ
อเหตุกปฏิสนธิ.
ธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก เกิดขึ้น ไม่ใช่
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิต และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก ซึ่งเป็น
อเหตุกะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ อเหตุกปฏิสนธิ.
ธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยจิตซึ่งเป็นอเหตุกะ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยจิต หทัยวัตถุอาศัยจิต จิตอาศัยหทัยวัตถุ
มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ ส่วนอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
ธรรมที่เป็นเจตสิก อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยจิตซึ่งเป็นอเหตุกะ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยจิต
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก อาศัยหทัยวัตถุ โมหะที่สหรคต
ด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยจิตที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
ธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น ไม่ใช่
เพราะเหตุปัจจัย
คือสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยจิตซึ่งเป็นอเหตุกะ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และกฏัตตารูป อาศัยจิต
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ จิต และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทัยวัตถุ.
ธรรมที่เป็นเจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น ไม่ใช่
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก ซึ่งเป็นอเหตุกะ และจิต ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และจิต ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และหทัยวัตถุ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วย
วิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และจิต.
ธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น ไม่ใช่
เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก ซึ่งเป็นอเหตุกะ และจิต
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก ซึ่งเป็นอเหตุกะ และมหาภูตรูปทั้งหลาย
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก และจิต
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ จิต อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก และหทัยวัตถุ
ธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่
เจตสิก เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก ซึ่งเป็นอเหตุกะ และจิต
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และจิต
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และจิต อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และหทัยวัตถุ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
เจตสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุ-
ปจฺจยา: อเหตุกํ เจตสิกํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ เทฺว ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ
... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ
ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ✎ ร่าง
Cetasikaṁ dhammaṁ paṭicca cetasiko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetukaṁ cetasikaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca dve khandhā, dve khandhe …pe… ahetukapaṭisandhikkhaṇe …pe… vicikicchāsahagate uddhaccasahagate khandhe paṭicca vicikicchāsahagato uddhaccasahagato moho.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 122.501
เจตสิกํ ธมฺมํ
ปฏิจฺจ อเจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุเก เจตสิเก
ขนฺเธ ปฏิจฺจ จิตฺตญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ อเหตุกปฏิสนฺธิ ฯ✎ ร่าง
Cetasikaṁ dhammaṁ paṭicca acetasiko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetuke cetasike khandhe paṭicca cittañca cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ; ahetukapaṭisandhikkhaṇe …pe….
อ้างอิงสยามรัฐ 43.46
เจตสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เจตสิโก จ อเจตสิโก จ ธมฺมา
อุปฺปชฺชนฺติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ เจตสิกํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ เทฺว
ขนฺธา จิตฺตญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... อเหตุกปฏิสนฺธิ ฯ✎ ร่าง
Cetasikaṁ dhammaṁ paṭicca cetasiko ca acetasiko ca dhammā uppajjanti nahetupaccayā—ahetukaṁ cetasikaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca dve khandhā cittañca cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ, dve khandhe …pe… ahetukapaṭisandhikkhaṇe …pe….
อเจตสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา:
อเหตุกํ จิตฺตํ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ จิตฺตํ
ปฏิจฺจ กฏตฺตารูปํ จิตฺตํ ปฏิจฺจ วตฺถุ วตฺถุํ ปฏิจฺจ จิตฺตํ เอกํ มหาภูตํ
... อสญฺญสตฺตานํ เอกํ มหาภูตํ ... ฯ✎ ร่าง
Acetasikaṁ dhammaṁ paṭicca acetasiko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetukaṁ cittaṁ paṭicca cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ; ahetukapaṭisandhikkhaṇe cittaṁ paṭicca kaṭattārūpaṁ, cittaṁ paṭicca vatthu, vatthuṁ paṭicca cittaṁ, ekaṁ mahābhūtaṁ …pe… asaññasattānaṁ ekaṁ mahābhūtaṁ …pe….
อเจตสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ จิตฺตํ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา อเหตุก-
ปฏิสนฺธิกฺขเณ จิตฺตํ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา อเหตุก-
ปฏิสนฺธิกฺขเณ วตฺถุํ ปฏิจฺจ เจตสิกา ขนฺธา วิจิกิจฺฉาสหคตํ
อุทฺธจฺจสหคตํ จิตฺตํ ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต
โมโห ฯ อเจตส✎ ร่าง
Acetasikaṁ dhammaṁ paṭicca cetasiko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetukaṁ cittaṁ paṭicca sampayuttakā khandhā; ahetukapaṭisandhikkhaṇe cittaṁ paṭicca sampayuttakā khandhā, ahetukapaṭisandhikkhaṇe vatthuṁ paṭicca cetasikā khandhā, vicikicchāsahagataṁ uddhaccasahagataṁ cittaṁ paṭicca vicikicchāsahagato uddhaccasahagato moho.
อ้างอิงพุทธชยันตี 51.956
ิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เจตสิโก จ อเจตสิโก จ ธมฺมา
อุปฺปชฺชนฺติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ จิตฺตํ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา จ
ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ จิตฺตํ ปฏิจฺจ
สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา กฏตฺตา จ รูปํ อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ วตฺถุํ
ปฏิจฺจ จิตฺตญฺจ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา ฯ✎ ร่าง
Vibhaṅgavāra
เจตสิกญฺจ อเจตสิกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เจตสิโก
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ
จิตฺตญฺจ ปฏิจฺจ เทฺว ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺ-
ขเณ เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ จิตฺตญฺจ ปฏิจฺจ เทฺว ขนฺธา
เทฺว ขนฺเธ ... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ
วตฺถุญฺจ ปฏิจฺจ เทฺว ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... วิจิกิจฺฉาสหคเต
อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ จ จิตฺตญฺจ ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต
อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ✎ ร่าง
Cetasikañca acetasikañca dhammaṁ paṭicca cetasiko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetukaṁ cetasikaṁ ekaṁ khandhañca cittañca paṭicca dve khandhā, dve khandhe ca …pe… ahetukapaṭisandhikkhaṇe cetasikaṁ ekaṁ khandhañca cittañca paṭicca dve khandhā, dve khandhe ca …pe… ahetukapaṭisandhikkhaṇe cetasikaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paṭicca dve khandhā, dve khandhe ca …pe… vicikicchāsahagate uddhaccasahagate khandhe ca cittañca paṭicca vicikicchāsahagato uddhaccasahagato moho.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.47 · ฉัฏฐสังคายนา 122.502
เจตสิกญฺจ อเจตสิกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเจตสิโก
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุเก เจตสิเก ขนฺเธ จ
จิตฺตญฺจ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ อเหตุเก เจตสิเก ขนฺเธ จ
มหาภูเต จ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ
เจตสิเก ขนฺเธ จ จิตฺตญฺจ ปฏิจฺจ กฏตฺตารูปํ อเหตุกปฏิสนฺธิกฺ-
ขเณ เจตสิเก ขนฺเธ จ มหาภูเต จ ปฏิจฺจ กฏตฺตารูปํ อเหตุก-
ปฏิสนฺธิกฺขเณ เจตสิเก ขนฺเธ จ วตฺถุญฺจ ปฏิจฺจ จิตฺตํ ฯ✎ ร่าง
Cetasikañca acetasikañca dhammaṁ paṭicca acetasiko dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetuke cetasike khandhe ca cittañca paṭicca cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ, ahetuke cetasike khandhe ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ; ahetukapaṭisandhikkhaṇe cetasike khandhe ca cittañca paṭicca kaṭattārūpaṁ, ahetukapaṭisandhikkhaṇe cetasike khandhe ca mahābhūte ca paṭicca kaṭattārūpaṁ, ahetukapaṭisandhikkhaṇe cetasike khandhe ca vatthuñca paṭicca cittaṁ.
เจตสิกญฺจ อเจตสิกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เจตสิโก จ
อเจตสิโก จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ เจตสิกํ
เอกํ ขนฺธญฺจ จิตฺตญฺจ ปฏิจฺจ เทฺว ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ
อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ จิตฺตญฺจ ปฏิจฺจ เทฺว
ขนฺธา กฏตฺตา จ รูปํ อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ
วตฺถุญฺจ ปฏิจฺจ เทฺว ขนฺธา จิตฺตญฺจ เทฺว ขนฺเธ ... ฯ✎ ร่าง
Cetasikañca acetasikañca dhammaṁ paṭicca cetasiko ca acetasiko ca dhammā uppajjanti nahetupaccayā—ahetukaṁ cetasikaṁ ekaṁ khandhañca cittañca paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ; ahetukapaṭisandhikkhaṇe cetasikaṁ ekaṁ khandhañca cittañca paṭicca dve khandhā kaṭattā ca rūpaṁ, ahetukapaṭisandhikkhaṇe cetasikaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paṭicca dve khandhā cittañca, dve khandhe ca …pe….