เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๘๘] ธรรมที่เป็นเจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
เหมือนกับปฏิจจวาร.
ธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยจิต จิต อาศัยหทัยวัตถุ
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยจิต หทัยวัตถุ อาศัยจิต จิต อาศัยหทัยวัตถุ
มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
ธรรมที่เป็นเจตสิก อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยจิต ขันธ์อันเป็นเจตสิก อาศัยหทัยวัตถุ ใน
ปฏิสนธิขณะ พึงทำทั้ง ๒ นัย.
ธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยจิต จิตและสัมปยุตตขันธ์
ทั้งหลาย อาศัยหทัยวัตถุ ในปฏิสนธิขณะ พึงทำทั้ง ๒ นัย.
ธรรมที่เป็นเจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และจิต ขันธ์ ๒ ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัย
ขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และจิต และหทัยวัตถุ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ พึงทำ
ทั้ง ๒ นัย.
ธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก และ จิต จิตตสมุฏฐานรูป
อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก และมหาภูตรูปทั้งหลาย จิตอาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก
และหทัยวัตถุ ในปฏิสนธิขณะ พึงทำทั้ง ๓ นัย.
ธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่
เจตสิก เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และจิต
ขันธ์ ๒ ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิต อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และหทัยวัตถุ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ พึงทำทั้ง ๒ นัย.
▴ ย่อ
เจตสิกํ ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
เหตุปจฺจยา: ตีณิ ปฏิจฺจสทิสา ฯ✎ ร่าง
Cetasikaṁ dhammaṁ paccayā cetasiko dhammo uppajjati hetupaccayā … tīṇi. (Paṭiccasadisā.)
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 122.504
อเจตสิกํ ธมฺมํ ปจฺจยา อเจตสิโก
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: จิตฺตํ ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ
วตฺถุํ ปจฺจยา จิตฺตํ ปฏิสนฺธิกฺขเณ จิตฺตํ ปจฺจยา กฏตฺตารูปํ
จิตฺตํ ปจฺจยา วตฺถุ วตฺถุํ ปจฺจยา จิตฺตํ เอกํ มหาภูตํ ... ฯ✎ ร่าง
Acetasikaṁ dhammaṁ paccayā acetasiko dhammo uppajjati hetupaccayā—cittaṁ paccayā cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ, vatthuṁ paccayā cittaṁ; paṭisandhikkhaṇe cittaṁ paccayā kaṭattārūpaṁ, cittaṁ paccayā vatthu, vatthuṁ paccayā cittaṁ, ekaṁ mahābhūtaṁ …pe….
อ้างอิง สยามรัฐ 43.49
อเจตสิกํ
ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: จิตฺตํ
ปจฺจยา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา วตฺถุํ ปจฺจยา เจตสิกา ขนฺธา
ปฏิสนฺธิกฺขเณ เทฺวปิ กาตพฺพา ฯ✎ ร่าง
Acetasikaṁ dhammaṁ paccayā cetasiko dhammo uppajjati hetupaccayā—cittaṁ paccayā sampayuttakā khandhā, vatthuṁ paccayā cetasikā khandhā. (Paṭisandhikkhaṇe dvepi kātabbā.)
อเจตสิกํ ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก
จ อเจตสิโก จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: จิตฺตํ ปจฺจยา
สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ วตฺถุํ ปจฺจยา จิตฺตญฺจ
สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา ปฏิสนฺธิกฺขเณ เทฺวปิ กาตพฺพา ฯ✎ ร่าง
Acetasikaṁ dhammaṁ paccayā cetasiko ca acetasiko ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—cittaṁ paccayā sampayuttakā khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ, vatthuṁ paccayā cittañca sampayuttakā ca khandhā. (Paṭisandhikkhaṇe dvepi kātabbā.)
เจตสิกญฺจ อเจตสิกญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก ธมฺโม
อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ จิตฺตญฺจ ปจฺจยา เทฺว
ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ จิตฺตญฺจ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา
เทฺว ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ เทฺวปิ กาตพฺพา ฯ✎ ร่าง
Cetasikañca acetasikañca dhammaṁ paccayā cetasiko dhammo uppajjati hetupaccayā—cetasikaṁ ekaṁ khandhañca cittañca paccayā dve khandhā, dve khandhe ca …pe… cetasikaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paccayā dve khandhā, dve khandhe ca …pe…. (Paṭisandhikkhaṇe dvepi kātabbā.)
เจตสิกญฺจ อเจตสิกญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา อเจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
เหตุปจฺจยา: เจตสิเก ขนฺเธ จ จิตฺตญฺจ ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ
เจตสิเก ขนฺเธ จ มหาภูเต จ ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ เจตสิเก
ขนฺเธ จ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา จิตฺตํ ปฏิสนฺธิกฺข✎ ร่าง
Cetasikañca acetasikañca dhammaṁ paccayā acetasiko dhammo uppajjati hetupaccayā—cetasike khandhe ca cittañca paccayā cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ, cetasike khandhe ca mahābhūte ca paccayā cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ, cetasike khandhe ca vatthuñca paccayā cittaṁ. (Paṭisandhikkhaṇe tīṇipi kātabbā.)
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 122.505
เณ ตีณิปิ กาตพฺพา ฯ✎ ร่าง
Hetu
เจตสิกญฺจ อเจตสิกญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก จ อเจตสิโก
จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ จิตฺตญฺจ
ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... เจตสิกํ
เอกํ ขนฺธญฺจ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา จิตฺตญฺจ เทฺว ขนฺเธ ...
ปฏิสนฺธิกฺขเณ เทฺวปิ กาตพฺพา ฯ✎ ร่าง
Cetasikañca acetasikañca dhammaṁ paccayā cetasiko ca acetasiko ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—cetasikaṁ ekaṁ khandhañca cittañca paccayā dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ, dve khandhe ca …pe… cetasikaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paccayā dve khandhā cittañca, dve khandhe ca …pe…. (Paṭisandhikkhaṇe dvepi kātabbā.)
อ้างอิง สยามรัฐ 43.50