เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๘๙] ธรรมที่เป็นเจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
มี ๓ นัย เหมือนปฏิจจวาร.
ธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ จิตอาศัย
หทัยวัตถุ ปฏิสนธิ.
ธรรมที่เป็นเจตสิก อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ อาศัยกายายตนะ ฯลฯ
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยจิต ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นเจตสิก อาศัยหทัยวัตถุ ในปฏิสนธิขณะ
พึงทำทั้ง ๒ นัย.
ธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยจักขายตนะ อาศัย
กายายตนะ ฯลฯ จิตและสัปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทัยวัตถุ ในปฏิสนธิขณะ
มี ๑ นัย.
ธรรมที่เป็นเจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ และจักขุวิญญาณ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ และจักขายตนะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ที่สหรคต
ด้วยกายวิญญาณ ขันธ์ ๒ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และจิต ขันธ์ ๒ ฯลฯ ขันธ์ ๒
อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และหทัยวัตถุ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ มี ๒ นัย.
ธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ และจักขายตนะ
ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณ ฯลฯ จิตอาศัยขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นเจตสิก และหทัยวัตถุ ปฏิสนธิ
มี ๑ นัย.
ธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรมที่ไม่ใช่เจตสิก อาศัยธรรมที่เป็นเจตสิก และธรรม
ที่ไม่ใช่เจตสิก เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจักขุวิญญาณ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ และ
จักขายตนะ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิต อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก และ
หทัยวัตถุ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ปฏิสนธิ มี ๑ นัย.
▴ ย่อ
เจตสิกํ ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณ-
ปจฺจยา: ตีณิ ปฏิจฺจสทิสา ฯ✎ ร่าง
Cetasikaṁ dhammaṁ paccayā cetasiko dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā … tīṇi. (Paṭiccasadisā.)
อเจตสิกํ ธมฺมํ ปจฺจยา อเจตสิโก
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: จกฺขายตนํ ปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณํ
กายายตนํ ปจฺจยา กายวิญฺญาณํ วตฺถุํ ปจฺจยา จิตฺตํ ปฏิสนฺธิ ฯ✎ ร่าง
Acetasikaṁ dhammaṁ paccayā acetasiko dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā— cakkhāyatanaṁ paccayā cakkhuviññāṇaṁ …pe… kāyāyatanaṁ paccayā kāyaviññāṇaṁ, vatthuṁ paccayā cittaṁ; paṭisandhikkhaṇe …pe….
อเจตสิกํ ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา:
จกฺขายตนํ ปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณสหคตา ขนฺธา กายายตนํ ปจฺจยา
... จิตฺตํ ปจฺจยา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา วตฺถุํ ปจฺจยา เจตสิกา ขนฺธา
ปฏิสนฺธิกฺขเณ เทฺวปิ กาตพฺพา ฯ✎ ร่าง
Acetasikaṁ dhammaṁ paccayā cetasiko dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā— cakkhāyatanaṁ paccayā cakkhuviññāṇasahagatā khandhā …pe… kāyāyatanaṁ paccayā …pe… cittaṁ paccayā sampayuttakā khandhā, vatthuṁ paccayā cetasikā khandhā. (Paṭisandhikkhaṇe dvepi kātabbā.)
อเจตสิกํ ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก จ อเจตสิโก จ ธมฺมา
อุปฺปชฺชนฺติ อารมฺมณปจฺจยา: จกฺขายตนํ ปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณํ
สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา กายายตนํ ปจฺจยา ... วตฺถุํ ปจฺจยา จิตฺตํ
สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา ปฏิสนฺธิกฺขเณ เอกํ ฯ✎ ร่าง
Acetasikaṁ dhammaṁ paccayā cetasiko ca acetasiko ca dhammā uppajjanti ārammaṇapaccayā—cakkhāyatanaṁ paccayā cakkhuviññāṇaṁ sampayuttakā ca khandhā …pe… kāyāyatanaṁ paccayā …pe… vatthuṁ paccayā cittaṁ sampayuttakā ca khandhā. (Paṭisandhikkhaṇe ekaṁ.)
อ้างอิง พุทธชยันตี 51.958
เจตสิกญฺจ อเจตสิกญฺจ
ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: จกฺขุ-
วิญฺญาณสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ จกฺขุวิญฺญาณญฺจ ปจฺจยา เทฺว
ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... จกฺขุวิญฺญาณสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ จกฺขายตนญฺจ
ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... กายวิญฺญาณสหคตํ ... เจตสิกํ เอกํ
ขนฺธญฺจ จิตฺตญฺจ ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ
วตฺถุญฺจ ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ เทฺว ฯ✎ ร่าง
Cetasikañca acetasikañca dhammaṁ paccayā cetasiko dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā—cakkhuviññāṇasahagataṁ ekaṁ khandhañca cakkhuviññāṇañca paccayā dve khandhā, dve khandhe ca …pe… cakkhuviññāṇasahagataṁ ekaṁ khandhañca cakkhāyatanañca paccayā dve khandhā, dve khandhe ca …pe… kāyaviññāṇasahagataṁ …pe… cetasikaṁ ekaṁ khandhañca cittañca paccayā dve khandhā, dve khandhe ca …pe… cetasikaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paccayā dve khandhā, dve khandhe ca …pe…. (Paṭisandhikkhaṇe dve.)
อ้างอิง สยามรัฐ 43.51
เจตสิกญฺจ อเจตสิกญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา อเจตสิโก
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณสหคเต ขนฺเธ
จ จกฺขายตนญฺจ ปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณํ กายวิญฺญาณสหคเต
... เจตสิเก ขนฺเธ จ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา จิตฺตํ ปฏิสนฺธิ เอกํ ฯ✎ ร่าง
Cetasikañca acetasikañca dhammaṁ paccayā acetasiko dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā—cakkhuviññāṇasahagate khandhe ca cakkhāyatanañca paccayā cakkhuviññāṇaṁ …pe… kāyaviññāṇasahagate …pe… cetasike khandhe ca vatthuñca paccayā cittaṁ. (Paṭisandhikkhaṇe ekaṁ.)
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 122.506
เจตสิกญฺจ อเจตสิกญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา เจตสิโก จ อเจตสิโก จ
ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ อารมฺมณปจฺจยา: จกฺขุวิญฺญาณสหคตํ เอกํ
ขนฺธญฺจ จกฺขายตนญฺจ ปจฺจยา เทฺว ขนฺธา จกฺขุวิญฺญาณญฺจ
เทฺว ขนฺเธ ปจฺจยา ... เจตสิกํ เอกํ ขนฺธญฺจ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา
เทฺว ขนฺธา จิตฺตญฺจ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิ เอกํ สงฺขิตฺตํ ฯ✎ ร่าง
Cetasikañca acetasikañca dhammaṁ paccayā cetasiko ca acetasiko ca dhammā uppajjanti ārammaṇapaccayā—cakkhuviññāṇasahagataṁ ekaṁ khandhañca cakkhāyatanañca paccayā dve khandhā cakkhuviññāṇañca, dve khandhe ca …pe… cetasikaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paccayā dve khandhā cittañca, dve khandhe ca …pe…. (Paṭisandhikkhaṇe ekaṁ, saṅkhittaṁ.)