เนื้อความทั้งข้อ
[๘๑] ต่อจากนั้น วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์ในมคธรัฐไปตรวจราชการในกรุง
ราชคฤห์ ได้เข้าไปหาเจ้าพนักงานรักษาไม้ ครั้นแล้วได้พูดถึงเรื่องนี้ ต่อเจ้าพนักงานรักษาไม้ว่า
พนาย ไม้ของหลวงที่รักษาไว้สำหรับซ่อมแปลงพระนคร ซึ่งเก็บไว้เพื่อใช้ในคราวมีอันตราย
เหล่านั้น อยู่ ณ ที่ไหน?
เจ้าพนักงานรักษาไม้เรียนว่า ใต้เท้าขอรับ ไม้เหล่านั้น พระเจ้าแผ่นดินได้พระราชทาน
แก่ท่านพระธนิยะ กุมภการบุตร ไปแล้ว.
ทันใดนั้น วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์ในมคธรัฐ เกิดความไม่พอใจว่า ไฉน
พระเจ้าแผ่นดินจึงได้พระราชทานไม้ของหลวงที่สงวนไว้สำหรับซ่อมแปลงพระนคร ซึ่งเก็บไว้เพื่อ
ใช้ในคราวมีอันตรายแก่พระธนิยะ กุมภการบุตร ไปเล่า จึงเข้าเฝ้าพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนา
มาคธราช กราบทูลว่า ได้ทราบเกล้าว่า ไม้ของหลวงที่สงวนไว้สำหรับซ่อมแปลงพระนคร
ซึ่งเก็บไว้เพื่อใช้ในคราวมีอันตราย พระองค์พระราชทานแก่พระธนิยะ กุมภการบุตรไปแล้ว
จริงหรือพระพุทธเจ้าข้า?
พระเจ้าพิมพิสารตรัสถามว่า ใครพูดอย่างนั้น?
ว. เจ้าพนักงานรักษาไม้พูด พระพุทธเจ้าข้า.
พ. พราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงให้คนไปนำเจ้าพนักงานรักษาไม้มา.
จึงวัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์ในมคธรัฐ สั่งให้เจ้าหน้าที่จองจำเจ้าพนักงานรักษา
ไม้นำมา
อถโข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ราชคเห
กมฺมนฺเต อนุสญฺญายมาโน เยน ทารุคเหคณโก เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา ทารุคเหคณกํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto rājagahe kammante anusaññāyamāno yena dārugahe gaṇako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā dārugahe gaṇakaṁ etadavoca—
ยานิ ตานิ ภเณ✎ ร่าง
“yāni tāni, bhaṇe,
เทวคหณทารูนิ
นครปฏิสงฺขาริกานิ อาปทตฺถาย นิกฺขิตฺตานิ กหํ ตานิ ทารูนีติ ฯ✎ ร่าง
devagahadārūni nagarapaṭisaṅkhārikāni āpadatthāya nikkhittāni kahaṁ tāni dārūnī”ti?
ตานิ สามิ ทารูนิ เทเวน อยฺยสฺส ธนิยสฺส กุมฺภการปุตฺตสฺส
ทินฺนานีติ ฯ✎ ร่าง
“Tāni, sāmi, dārūni devena ayyassa dhaniyassa kumbhakāraputtassa dinnānī”ti.
อถโข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. ม. รา. เทวคหทารูนิ ฯ ๒ เตสุ วุตฺตโปตฺถเกสุ วิสทิสตา@โหติ ฯ ตตฺถ หิ เอวํ วุตฺตํ อถโข ทารุคเหคณกสฺส เอตทโหสิ@อิเม โข สมณา สกฺยปุตฺติยา ฯเปฯ ทินฺนนฺติ วตฺตุนฺติ ฯ อถโข@ทารุคเหคณโก อายสฺมนฺตํ ธนิยํ กุมฺภการปุตฺตํ เอตทโวจ หราเปถ@ภนฺเตติ ฯ
อนตฺตมโน อโหสิ✎ ร่าง
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto anattamano ahosi—
อ้างอิงสยามรัฐ 1.80
กถํ หิ นาม เทโว เทวคหณทารูนิ นครปฏิสงฺขาริกานิ
อาปทตฺถาย นิกฺขิตฺตานิ ธนิยสฺส กุมฺภการปุตฺตสฺส ทสฺสตีติ ฯ✎ ร่าง
“kathañhi nāma devo devagahadārūni nagarapaṭisaṅkhārikāni āpadatthāya nikkhittāni dhaniyassa kumbhakāraputtassa dassatī”ti.
อถโข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต เยน ราชา มาคโธ
เสนิโย พิมฺพิสาโร เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ มาคธํ เสนิยํ
พิมฺพิสารํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca—
สจฺจํ กิร ๑- เทเวน เทวคหณทารูนิ นครปฏิสงฺขาริกานิ
อาปทตฺถาย นิกฺขิตฺตานิ ธนิยสฺส กุมฺภการปุตฺตสฺส ทินฺนานีติ ฯ✎ ร่าง
“saccaṁ kira devena devagahadārūni nagarapaṭisaṅkhārikāni āpadatthāya nikkhittāni dhaniyassa kumbhakāraputtassa dinnānī”ti?
โก
เอวมาหาติ ฯ✎ ร่าง
“Ko evamāhā”ti?
ทารุคเหคณโก เทวาติ ฯ✎ ร่าง
“Dārugahe gaṇako, devā”ti.
เตนหิ พฺราหฺมณ ทารุคเหคณกํ
อานาเปหีติ ฯ✎ ร่าง
“Tena hi, brāhmaṇa, dārugahe gaṇakaṁ āṇāpehī”ti.
อถโข วสฺสกาโร พฺราหฺมโณ มคธมหามตฺโต ทารุคเหคณกํ
พนฺธํ อานาเปสิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto dārugahe gaṇakaṁ bandhaṁ āṇāpesi.