เตน โข ปน สมเยน สาเกเต เสฏฺฐิภริยาย สตฺตวสฺสิโก
สีสาพาโธ โหติ ฯ✎ ร่าง
Tena kho pana samayena sākete seṭṭhibhariyāya sattavassiko sīsābādho hoti.
อ้างอิงสยามรัฐ 5.174 · ฉัฏฐสังคายนา 89.359 · พุทธชยันตี 3.678
พหู มหนฺตา มหนฺตา ทิสาปาโมกฺขา เวชฺชา
อาคนฺตฺวา ติกิจฺฉนฺตา ๒- นาสกฺขึสุ อโรคํ กาตุํ✎ ร่าง
Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.
พหุํ หิรญฺญํ
อาทาย อคมํสุ ฯ✎ ร่าง
Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsu.
อถโข ชีวโก โกมารภจฺโจ สาเกตํ ปวิสิตฺวา
มนุสฺเส ปุจฺฉิ✎ ร่าง
Atha kho jīvako komārabhacco sāketaṁ pavisitvā manusse pucchi—
โก ภเณ คิลาโน กํ ติกิจฺฉามีติ ฯ✎ ร่าง
“ko, bhaṇe, gilāno, kaṁ tikicchāmī”ti?
เอติสฺสา
อาจริย เสฏฺฐิภริยาย สตฺตวสฺสิโก สีสาพาโธ✎ ร่าง
“Etissā, ācariya, seṭṭhibhariyāya sattavassiko sīsābādho;
อ้างอิงPTS 1.271
คจฺฉ อาจริย
เสฏฺฐิภริยํ ติกิจฺฉาหีติ ฯ✎ ร่าง
gaccha, ācariya, seṭṭhibhariyaṁ tikicchāhī”ti.
อถโข ชีวโก โกมารภจฺโจ เยน
เสฏฺฐิสฺส คหปติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
โทวาริกํ อาณาเปสิ✎ ร่าง
Atha kho jīvako komārabhacco yena seṭṭhissa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā dovārikaṁ āṇāpesi—
คจฺฉ ภเณ โทวาริก เสฏฺฐิภริยาย ปาวท✎ ร่าง
“gaccha, bhaṇe dovārika, seṭṭhibhariyāya pāvada—
เวชฺโช อยฺเย อาคโต โส ตํ ทฏฺฐุกาโมติ ฯ✎ ร่าง
‘vejjo, ayye, āgato, so taṁ daṭṭhukāmo’”ti.
เอวมาจริยาติ
โข โส โทวาริโก ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส ปฏิสฺสุณิตฺวา เยน
เสฏฺฐิภริยา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา เสฏฺฐิภริยํ เอตทโวจ✎ ร่าง
“Evaṁ, ācariyā”ti kho so dovāriko jīvakassa komārabhaccassa paṭissutvā yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyaṁ etadavoca—
เวชฺโช อยฺเย อาคโต✎ ร่าง
“vejjo, ayye, āgato;
โส ตํ ทฏฺฐุกาโมติ ฯ✎ ร่าง
so taṁ daṭṭhukāmo”ti.
กีทิโส ภเณ โทวาริก
เวชฺโชติ ฯ✎ ร่าง
“Kīdiso, bhaṇe dovārika, vejjo”ti?
ทหรโก อยฺเยติ ฯ✎ ร่าง
“Daharako, ayye”ti.
อลํ ภเณ โทวาริก กึ เม ทหรโก
เวชฺโช กริสฺสติ✎ ร่าง
“Alaṁ, bhaṇe dovārika, kiṁ me daharako vejjo karissati?
พหู มหนฺตา มหนฺตา ทิสาปาโมกฺขา เวชฺชา
อาคนฺตฺวา ติกิจฺฉนฺตา ๑- นาสกฺขึสุ อโรคํ กาตุํ✎ ร่าง
Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.
พหุํ หิรญฺญํ
อาทาย อคมํสูติ ฯ✎ ร่าง
Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsū”ti.
อถโข โส โทวาริโก เยน ชีวโก โกมารภจฺโจ
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ชีวกํ โกมารภจฺจํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho so dovāriko yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—
เสฏฺฐิภริยา อาจริย เอวมาห✎ ร่าง
“seṭṭhibhariyā, ācariya, evamāha—
อลํ ภเณ โทวาริก กึ เม ทหรโก
เวชฺโช กริสฺสติ✎ ร่าง
‘alaṁ, bhaṇe dovārika, kiṁ me daharako vejjo karissati?
พหู มหนฺตา มหนฺตา ทิสาปาโมกฺขา เวชฺชา
อาคนฺตฺวา ติกิจฺฉนฺตา ๒- นาสกฺขึสุ อโรคํ กาตุํ✎ ร่าง
Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.
พหุํ หิรญฺญํ
อาทาย อคมํสูติ ฯ✎ ร่าง
Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsū’”ti.
คจฺฉ ภเณ โทวาริก เสฏฺฐิภริยาย ปาวท✎ ร่าง
“Gaccha, bhaṇe dovārika, seṭṭhibhariyāya pāvada—
เวชฺโช อยฺเย เอวมาห✎ ร่าง
‘vejjo, ayye, evamāha—
มา กิร อยฺเย ปุเร กิญฺจิ อทาสิ✎ ร่าง
mā kira, ayye, pure kiñci adāsi.
ยทา
อโรคา อโหสิ ตทา ยํ อิจฺเฉยฺยาสิ ตํ ทชฺเชยฺยาสีติ ฯ✎ ร่าง
Yadā arogā ahosi tadā yaṁ iccheyyāsi taṁ dajjeyyāsī’”ti.
เอวํ
อาจริยาติ โข โส โทวาริโก ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส
ปฏิสฺสุณิตฺวา เยน เสฏฺฐิภริยา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
เสฏฺฐิภริยํ เอตทโวจ✎ ร่าง
“Evaṁ, ācariyā”ti kho so dovāriko jīvakassa komārabhaccassa paṭissutvā yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyaṁ etadavoca—
เวชฺโช อยฺเย เอวมาห✎ ร่าง
“vejjo, ayye, evamāha—
มา กิร อยฺเย
ปุเร กิญฺจิ อทาสิ✎ ร่าง
‘mā kira, ayye, pure kiñci adāsi.
ยทา อโรคา อโหสิ ตทา ยํ อิจฺเฉยฺยาสิ ตํ
ทชฺเชยฺยาสีติ ฯ✎ ร่าง
Yadā arogā ahosi tadā yaṁ iccheyyāsi taṁ dajjeyyāsī’”ti.
เตนหิ ภเณ โทวาริก เวชฺโช อาคจฺฉตูติ ฯ✎ ร่าง
“Tena hi, bhaṇe dovārika, vejjo āgacchatū”ti.
เอวํ อยฺเยติ โข โส โทวาริโก เสฏฺฐิภริยาย ปฏิสฺสุณิตฺวา
เยน ชีวโก โกมารภจฺโจ เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
ชีวกํ โกมารภจฺจํ เอตทโวจ✎ ร่าง
“Evaṁ, ayye”ti kho so dovāriko seṭṭhibhariyāya paṭissutvā yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—
เสฏฺฐิภริยา ตํ อาจริย
@เชิงอรรถ: ๑-๒ ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
ปกฺโกสตีติ ฯ✎ ร่าง
“seṭṭhibhariyā taṁ, ācariya, pakkosatī”ti.
อถโข ชีวโก โกมารภจฺโจ เยน เสฏฺฐิภริยา
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา เสฏฺฐิภริยาย วิการํ สลฺลกฺเขตฺวา
เสฏฺฐิภริยํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho jīvako komārabhacco yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyāya vikāraṁ sallakkhetvā seṭṭhibhariyaṁ etadavoca—
อ้างอิงสยามรัฐ 5.176 · ฉัฏฐสังคายนา 89.360 · พุทธชยันตี 3.680
ปสเตน เม อยฺเย สปฺปินา อตฺโถติ ฯ✎ ร่าง
“pasatena, ayye, sappinā attho”ti.
อถโข เสฏฺฐิภริยา ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส ปสตํ สปฺปึ ทาเปสิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho seṭṭhibhariyā jīvakassa komārabhaccassa pasataṁ sappiṁ dāpesi.
อถโข ชีวโก โกมารภจฺโจ ตํ ปสตํ สปฺปึ นานาเภสชฺเชหิ
นิปฺปจิตฺวา เสฏฺฐิภริยํ มญฺจเก อุตฺตานํ นิปชฺชาเปตฺวา ๑-
นตฺถุโต อทาสิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho jīvako komārabhacco taṁ pasataṁ sappiṁ nānābhesajjehi nippacitvā seṭṭhibhariyaṁ mañcake uttānaṁ nipātetvā natthuto adāsi.
อถโข ตํ สปฺปึ ๒- นตฺถุโต ทินฺนํ มุขโต
อุคฺคจฺฉิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho taṁ sappi natthuto dinnaṁ mukhato uggañchi.
อถโข เสฏฺฐิภริยา ตํ ๓- ปฏิคฺคเห นุฏฺฐุหิตฺวา ๔-
ทาสึ อาณาเปสิ✎ ร่าง
Atha kho seṭṭhibhariyā paṭiggahe niṭṭhubhitvā dāsiṁ āṇāpesi—
หนฺท เช อิมํ สปฺปึ ปิจุนา คณฺหาหีติ ฯ✎ ร่าง
“handa, je, imaṁ sappiṁ picunā gaṇhāhī”ti.
อถโข ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส เอตทโหสิ✎ ร่าง
Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—
อจฺฉริยํ
วต โภ ๕- ยาว ลูขายํ ฆรณี ยตฺร หิ นาม อิมํ ฉฑฺฑนียธมฺมํ
สปฺปึ ปิจุนา คาหาเปสฺสติ✎ ร่าง
“acchariyaṁ yāva lūkhāyaṁ gharaṇī, yatra hi nāma imaṁ chaḍḍanīyadhammaṁ sappiṁ picunā gāhāpessati.
พหุกานิ จ เม มหคฺฆานิ มหคฺฆานิ
เภสชฺชานิ อุปคตานิ✎ ร่าง
Bahukāni ca me mahagghāni bhesajjāni upagatāni.
อ้างอิงPTS 1.272
กิมฺปิมายํ กญฺจิ เทยฺยธมฺมํ ทสฺสตีติ ฯ✎ ร่าง
Kimpi māyaṁ kiñci deyyadhammaṁ dassatī”ti.
อถโข✎ ร่าง
Atha kho seṭṭhibhariyā jīvakassa komārabhaccassa vikāraṁ sallakkhetvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—
—
“kissa tvaṁ, ācariya, vimanosī”ti?
—
“acchariyaṁ yāva lūkhāyaṁ gharaṇī, yatra hi nāma imaṁ chaḍḍanīyadhammaṁ sappiṁ picunā gāhāpessati.
—
Bahukāni ca me mahagghāni bhesajjāni upagatāni.
—
Kimpi māyaṁ kiñci deyyadhammaṁ dassatī”ti.
—
“Mayaṁ kho, ācariya, āgārikā nāma upajānāmetassa saṁyamassa.
—
Varametaṁ sappi dāsānaṁ vā kammakarānaṁ vā pādabbhañjanaṁ vā padīpakaraṇe vā āsittaṁ.
—
Mā kho tvaṁ, ācariya, vimano ahosi.
—
Na te deyyadhammo hāyissatī”ti.
—
Atha kho jīvako komārabhacco seṭṭhibhariyāya sattavassikaṁ sīsābādhaṁ ekeneva natthukammena apakaḍḍhi.
—
Atha kho seṭṭhibhariyā arogā samānā jīvakassa komārabhaccassa cattāri sahassāni pādāsi.
—
“mātā me arogā ṭhitā”ti cattāri sahassāni pādāsi.
—
“sassu me arogā ṭhitā”ti cattāri sahassāni pādāsi.
—
“bhariyā me arogā ṭhitā”ti cattāri sahassāni pādāsi dāsañca dāsiñca assarathañca.
—
Atha kho jīvako komārabhacco tāni soḷasasahassāni ādāya dāsañca dāsiñca assarathañca yena rājagahaṁ tena pakkāmi.
—
Anupubbena yena rājagahaṁ yena abhayo rājakumāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā abhayaṁ rājakumāraṁ etadavoca—
—
“idaṁ me, deva, paṭhamakammaṁ soḷasasahassāni dāso ca dāsī ca assaratho ca.
—
Paṭiggaṇhātu me devo posāvanikan”ti.
—
Amhākaññeva antepure nivesanaṁ māpehī”ti.
—
“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco abhayassa rājakumārassa paṭissutvā abhayassa rājakumārassa antepure nivesanaṁ māpesi.