เนื้อความทั้งข้อ
[๒๐๓] ดูกรคฤหบดีบุตร ทาสกรรมกรผู้เป็นทิศเบื้องต่ำอันนายพึงบำรุง
ด้วยสถาน ๕ คือ ด้วยจัดการงานให้ทำตามสมควรแก่กำลัง ๑ ด้วยให้อาหารและ
รางวัล ๑ ด้วยรักษาในคราวเจ็บไข้ ๑ ด้วยแจกของมีรสแปลกประหลาดให้กิน ๑
ด้วยปล่อยในสมัย ๑ ฯ
ดูกรคฤหบดีบุตร ทาสกรรมกรผู้เป็นทิศเบื้องต่ำอันนายบำรุงด้วยสถาน ๕
เหล่านี้แล้ว ย่อมอนุเคราะห์นายด้วยสถาน ๕ คือ ลุกขึ้นทำการงานก่อนนาย ๑
เลิกการงานทีหลังนาย ๑ ถือเอาแต่ของที่นายให้ ๑ ทำการงานให้ดีขึ้น ๑
นำคุณของนายไปสรรเสริญ ๑ ฯ
ดูกรคฤหบดีบุตร ทาสกรรมกรผู้เป็นทิศเบื้องต่ำอันนายบำรุงด้วยสถาน ๕
เหล่านี้แล้ว ย่อมอนุเคราะห์นายด้วยสถาน ๕ เหล่านี้ ทิศเบื้องต่ำนั้น ชื่อว่า
อันนายปกปิดให้เกษมสำราญ ให้ไม่มีภัย ด้วยประการฉะนั้น ฯ
ปญฺจหิ โข คหปติปุตฺต ฐาเนหิ อยิรเกน ๒- เหฏฺฐิมา
ทิสา ทาสกมฺมกรา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา✎ ร่าง
Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi ayyirakena heṭṭhimā disā dāsakammakarā paccupaṭṭhātabbā—
A master should serve their bondservants and workers as the lower quarter in five ways:
อ้างอิงPTS 3.191 · พุทธชยันตี 9.308
ยถาพลํ กมฺมนฺตํ สํวิธาเนน
ภตฺตเวตฺตนานุปฺปทาเนน ๓- คิลานุปฏฺฐาเนน อจฺฉริยานํ รสานํ
สํวิภาเคน สมเย โวสฺสคฺเคน ฯ✎ ร่าง
yathābalaṁ kammantasaṁvidhānena bhattavetanānuppadānena gilānupaṭṭhānena acchariyānaṁ rasānaṁ saṁvibhāgena samaye vossaggena.
by organizing work according to ability, by paying food and wages, by nursing them when sick, by sharing special treats, and by giving time off work.
อิเมหิ โข คหปติปุตฺต ปญฺจหิ ฐาเนหิ
อยิรเกน เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ
อยิรกํ อนุกมฺปนฺติ✎ ร่าง
Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi ayyirakena heṭṭhimā disā dāsakammakarā paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi ayyirakaṁ anukampanti—
Bondservants and workers served by a master in these five ways show sympathy to him in five ways.
ปุพฺพุฏฺฐายิโน จ โหนฺติ ปจฺฉานิปาติโน จ
ทินฺนาทายิโน จ สุกตกมฺมกรา จ ๔- กิตฺติวณฺณหรา จ ฯ✎ ร่าง
pubbuṭṭhāyino ca honti, pacchā nipātino ca, dinnādāyino ca, sukatakammakarā ca, kittivaṇṇaharā ca.
They get up first, and go to bed last. They don’t steal. They do their work well. And they promote a good reputation.
อิเมหิ
โข คหปติปุตฺต ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยิรเกน เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา
ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยิรกํ อนุกมฺปนฺติ✎ ร่าง
Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi ayyirakena heṭṭhimā disā dāsakammakarā paccupaṭṭhitā imehi pañcahi ṭhānehi ayyirakaṁ anukampanti.
Bondservants and workers served by a master in these five ways show sympathy to him in these five ways.
เอวมสฺส
เอสา เหฏฺฐิมา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา ฯ✎ ร่าง
Evamassa esā heṭṭhimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā.
And that’s how the lower quarter is covered, kept safe and free of peril.