เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๒๐๔] ดูกรคฤหบดีบุตร สมณพราหมณ์ผู้เป็นทิศเบื้องบน อันกุลบุตร
พึงบำรุงด้วยสถาน ๕ คือ ด้วยกายกรรมประกอบด้วยเมตตา ๑ ด้วยวจีกรรมประกอบ
ด้วยเมตตา ๑ ด้วยมโนกรรมประกอบด้วยเมตตา ๑ ด้วยความเป็นผู้ไม่ปิดประตู ๑
ด้วยให้อามิสทานเนืองๆ ๑ ฯ
ดูกรคฤหบดีบุตร สมณพราหมณ์ผู้เป็นทิศเบื้องบน อันกุลบุตรบำรุงด้วย
สถาน ๕ เหล่านี้แล้ว ย่อมอนุเคราะห์กุลบุตรด้วยสถาน ๖ คือ ห้ามไม่ให้ทำ
ความชั่ว ๑ ให้ตั้งอยู่ในความดี ๑ อนุเคราะห์ด้วยน้ำใจอันงาม ๑ ให้ได้ฟังสิ่งที่
ยังไม่เคยฟัง ๑ ทำสิ่งที่เคยฟังแล้วให้แจ่มแจ้ง ๑ บอกทางสวรรค์ให้ ๑ ฯ
ดูกรคฤหบดีบุตร สมณพราหมณ์ผู้เป็นทิศเบื้องบน อันกุลบุตรบำรุงด้วย
สถาน ๕ เหล่านี้แล้ว ย่อมอนุเคราะห์กุลบุตรด้วยสถาน ๖ เหล่านี้ ทิศเบื้องบน
นั้น ชื่อว่าอันกุลบุตรปกปิดให้เกษมสำราญ ให้ไม่มีภัย ด้วยประการฉะนี้ ฯ
พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัส
คาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า
▴ ย่อ
ปญฺจหิ โข คหปติปุตฺต ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุปริมา
ทิสา สมณพฺราหฺมณา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา✎ ร่าง
Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi kulaputtena uparimā disā samaṇabrāhmaṇā paccupaṭṭhātabbā—
A gentleman should serve ascetics and brahmins as the upper quarter in five ways:
อ้างอิง สยามรัฐ 11.206
เมตฺเตน กายกมฺเมน
เมตฺเตน วจีกมฺเมน เมตฺเตน มโนกมฺเมน อนาวฏทฺวารตาย
อามิสานุปฺปทาเนน ฯ✎ ร่าง
mettena kāyakammena mettena vacīkammena mettena manokammena anāvaṭadvāratāya āmisānuppadānena.
by loving deeds of body, speech, and mind, by not turning them away at the gate, and by providing them with material needs.
อิเมหิ โข คหปติปุตฺต ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน
@เชิงอรรถ: ๑ ม. อปรปชา จสฺส ฯ ยุ. อปรปชํ จ ปิสฺส ฯ ๒ ม. อยฺยิรเกน ฯ ๓ ม. ...@เวตนานุปฺปทาเนน ฯ ๔ ยุ. ทินฺนทายิโน จ สุกตกมฺมการกา จ ฯ
อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา ปจฺจุปฏฺฐิตา ฉหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ
อนุกมฺปนฺติ✎ ร่าง
Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uparimā disā samaṇabrāhmaṇā paccupaṭṭhitā chahi ṭhānehi kulaputtaṁ anukampanti—
Ascetics and brahmins served by a gentleman in these five ways show sympathy to him in six ways.
ปาปา นิวาเรนฺติ กลฺยาเณ นิเวเสนฺติ กลฺยาเณน
มนสา อนุกมฺปนฺติ อสฺสุตํ สาเวนฺติ สุตํ ปริโยทเปนฺติ ๑- สคฺคสฺส
มคฺคํ อาจิกฺขนฺติ ฯ✎ ร่าง
pāpā nivārenti, kalyāṇe nivesenti, kalyāṇena manasā anukampanti, assutaṁ sāventi, sutaṁ pariyodāpenti, saggassa maggaṁ ācikkhanti.
They keep him from doing bad. They support him in doing good. They think of him with kindly thoughts. They teach him what he does not know. They clarify what he’s already learned. They explain the path to heaven.
อิเมหิ โข คหปติปุตฺต ปญฺจหิ ฐาเนหิ
กุลปุตฺเตน อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ
ฉหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ✎ ร่าง
Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi kulaputtena uparimā disā samaṇabrāhmaṇā paccupaṭṭhitā imehi chahi ṭhānehi kulaputtaṁ anukampanti.
Ascetics and brahmins served by a gentleman in these five ways show sympathy to him in these six ways.
เอวมสฺส เอสา อุปริมา ทิสา
ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยาติ ฯ✎ ร่าง
Evamassa esā uparimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā”ti.
And that’s how the upper quarter is covered, kept safe and free of peril.”
อิทมโวจ ภควา✎ ร่าง
Idamavoca bhagavā.
The Buddha spoke this matter.
อิทํ
วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา✎ ร่าง
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
Then the Holy One, the Teacher, went on to say: