กตเม ปญฺจ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา ฯ✎ ร่าง
Katame pañca dhammā duppaṭivijjhā?
What five things are hard to comprehend?
อ้างอิงพุทธชยันตี 9.482
ปญฺจ นิสฺสารณียา
ธาตุโย✎ ร่าง
Pañca nissaraṇiyā dhātuyo—
Five elements of escape.
อิธาวุโส ภิกฺขุโน กาเม ๑- มนสิกโรโต กาเมสุ จิตฺตํ น
ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ✎ ร่าง
idhāvuso, bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
A mendicant focuses on sensual pleasures, but on that their mind does not leap forth, gain confidence, settle down, and become decided.
เนกฺขมฺมํ โข ปนสฺส
มนสิกโรโต เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ
วิมุจฺจติ✎ ร่าง
Nekkhammaṁ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
But when they focus on renunciation, on that their mind leaps forth, gains confidence, settles down, and becomes decided.
ตสฺส ๒- จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ
กาเมหิ✎ ร่าง
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ kāmehi.
Their mind is in a good state, well developed, well risen, well freed, and well detached from sensual pleasures.
เย จ กามปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา
มุตฺโต โส เตหิ น โส ตํ เวทนํ เวเทติ✎ ร่าง
Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṁ vedanaṁ vedeti.
They’re freed from the distressing and feverish defilements that arise because of sensual pleasures, so they don’t experience that kind of feeling.
อิทํ อกฺขาตํ กามานํ นิสฺสรณํ ฯ✎ ร่าง
Idamakkhātaṁ kāmānaṁ nissaraṇaṁ.
This is how the escape from sensual pleasures is explained.
ปุน จปรํ อาวุโส ภิกฺขุโน พฺยาปาทํ มนสิกโรโต
พฺยาปาเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ✎ ร่าง
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno byāpādaṁ manasikaroto byāpāde cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
Take another case where a mendicant focuses on ill will, but their mind does not leap forth …
อ้างอิงสยามรัฐ 11.298
อพฺยาปาทํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อพฺยาปาเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ
ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ✎ ร่าง
Abyāpādaṁ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
But when they focus on good will, their mind leaps forth …
ตสฺส จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ
สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ พฺยาปาเทน✎ ร่าง
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ byāpādena.
Their mind is in a good state … well detached from ill will.
เย จ พฺยาปาทปจฺจยา
อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา มุตฺโต โส เตหิ
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. กามํ ฯ ๒ ม. ตสฺส ตํ ฯ สพฺพวาเรสุ อีทิสเมว ฯ
น โส ตํ เวทนํ เวเทติ✎ ร่าง
Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṁ vedanaṁ vedeti.
They’re freed from the distressing and feverish defilements that arise because of ill will, so they don’t experience that kind of feeling.
อิทมกฺขาตํ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ฯ✎ ร่าง
Idamakkhātaṁ byāpādassa nissaraṇaṁ.
This is how the escape from ill will is explained.
ปุน จปรํ อาวุโส ภิกฺขุโน วิเหสํ มนสิกโรโต
วิเหสาย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ✎ ร่าง
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno vihesaṁ manasikaroto vihesāya cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
Take another case where a mendicant focuses on harming, but their mind does not leap forth …
อวิเหสํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อวิเหสาย จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ
สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ✎ ร่าง
Avihesaṁ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
But when they focus on compassion, their mind leaps forth …
ตสฺส จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ
วิสํยุตฺตํ วิเหสาย✎ ร่าง
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ vihesāya.
Their mind is in a good state … well detached from harming.
เย จ วิเหสปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา
วิฆาตปริฬาหา มุตฺโต โส เตหิ น โส ตํ เวทนํ เวเทติ✎ ร่าง
Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṁ vedanaṁ vedeti.
They’re freed from the distressing and feverish defilements that arise because of harming, so they don’t experience that kind of feeling.
อิทมกฺขาตํ
วิเหสาย นิสฺสรณํ ฯ✎ ร่าง
Idamakkhātaṁ vihesāya nissaraṇaṁ.
This is how the escape from harming is explained.
ปุน จปรํ อาวุโส ภิกฺขุโน รูเป มนสิกโรโต
รูเปสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ✎ ร่าง
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
Take another case where a mendicant focuses on form, but their mind does not leap forth …
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 3.225
อรูปํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อรูเป จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ
สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ✎ ร่าง
Arūpaṁ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
But when they focus on the formless, their mind leaps forth …
ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ
สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ รูเปหิ✎ ร่าง
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ rūpehi.
Their mind is in a good state … well detached from forms.
เย จ รูปปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา
วิฆาตปริฬาหา มุตฺโต โส เตหิ น โส ตํ เวทนํ เวเทติ✎ ร่าง
Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṁ vedanaṁ vedeti.
They’re freed from the distressing and feverish defilements that arise because of form, so they don’t experience that kind of feeling.
อิทมกฺขาตํ รูปานํ นิสฺสรณํ ฯ✎ ร่าง
Idamakkhātaṁ rūpānaṁ nissaraṇaṁ.
This is how the escape from forms is explained.
ปุน จปรํ อาวุโส ภิกฺขุโน สกฺกายํ มนสิกโรโต
สกฺกาเย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ✎ ร่าง
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno sakkāyaṁ manasikaroto sakkāye cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
Take a case where a mendicant focuses on substantial reality, but their mind does not leap forth, gain confidence, settle down, and become decided.
อ้างอิงสยามรัฐ 11.299 · พุทธชยันตี 9.484
สกฺกายนิโรธํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ
ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ✎ ร่าง
Sakkāyanirodhaṁ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
But when they focus on the cessation of substantial reality, their mind leaps forth, gains confidence, settles down, and becomes decided.
ตสฺส จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ
สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ สกฺกาเยน✎ ร่าง
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ sakkāyena.
Their mind is in a good state, well developed, well risen, well freed, and well detached from substantial reality.
เย จ สกฺกายปจฺจยา
อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตปริฬาหา มุตฺโต โส เตหิ น โส ตํ
เวทนํ เวเทติ✎ ร่าง
Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi. Na so taṁ vedanaṁ vedeti.
They’re freed from the distressing and feverish defilements that arise because of substantial reality, so they don’t experience that kind of feeling.
อิทมกฺขาตํ สกฺกายสฺส นิสฺสรณํ ฯ✎ ร่าง
Idamakkhātaṁ sakkāyassa nissaraṇaṁ.
This is how the escape from substantial reality is explained.
อิเม ปญฺจ
ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา ฯ✎ ร่าง
Ime pañca dhammā duppaṭivijjhā.