เอวํ วุตฺเต วิฑูฑโภ เสนาปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Evaṁ vutte, viṭaṭūbho senāpati bhagavantaṁ etadavoca:
When he said this, General Viḍūḍabha said to the Buddha,
อ้างอิงสยามรัฐ 13.524
เย เต ภนฺเต เทวา สพฺยาปชฺฌา อาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ เต
เทวา เย เต เทวา อพฺยาปชฺฌา อนาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ เต
เทเว ตมฺหา ฐานา จาเวสฺสนฺติ วา ปพฺพาเชสฺสนฺติ วาติ ฯ✎ ร่าง
“ye te, bhante, devā sabyābajjhā āgantāro itthattaṁ te devā, ye te devā abyābajjhā anāgantāro itthattaṁ te deve tamhā ṭhānā cāvessanti vā pabbājessanti vā”ti?
“Sir, will the gods who are afflicted topple or expel from their place the gods who are unafflicted?”
อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ✎ ร่าง
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:
Then Venerable Ānanda thought,
อ้างอิงPTS 2.131
อยํ โข วิฑูฑโภ
เสนาปติ รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปุตฺโต✎ ร่าง
“ayaṁ kho viṭaṭūbho senāpati rañño pasenadissa kosalassa putto;
“This General Viḍūḍabha is King Pasenadi’s son,
อหํ ภควโต
ปุตฺโต✎ ร่าง
ahaṁ bhagavato putto.
and I am the Buddha’s son.
อยํ โข กาโล ยํ ปุตฺโต ปุตฺเตน มนฺเตยฺยาติ ฯ✎ ร่าง
Ayaṁ kho kālo yaṁ putto puttena manteyyā”ti.
Now is the time for one son to confer with another.”
อถ โข อายสฺมา อานนฺโท วิฑูฑภํ เสนาปตึ อามนฺเตสิ✎ ร่าง
Atha kho āyasmā ānando viṭaṭūbhaṁ senāpatiṁ āmantesi:
So Ānanda addressed General Viḍūḍabha,
เตนหิ เสนาปติ ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ ยถา เต ขเมยฺย ตถา
นํ พฺยากเรยฺยาสิ✎ ร่าง
“tena hi, senāpati, taññevettha paṭipucchissāmi; yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi.
“Well then, general, I’ll ask you about this in return, and you can answer as you like.
ตํ กึ มญฺญสิ เสนาปติ✎ ร่าง
Taṁ kiṁ maññasi, senāpati,
What do you think, general?
ยาวตา รญฺโญ ปเสนทิสฺส
โกสลสฺส วิชิตํ ยตฺถ จ ราชา ปเสนทิ โกสโล อิสฺสริยาธิปจฺจํ
รชฺชํ กาเรติ ปโหติ ตตฺถ ราชา ปเสนทิ โกสโล สมณํ วา
พฺราหฺมณํ วา ปุญฺญวนฺตํ วา อปุญฺญวนฺตํ วา พฺรหฺมจริยวนฺตํ วา
อพฺรหฺมจริยวนฺตํ วา ตมฺหา ฐานา จาเวตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วาติ ฯ✎ ร่าง
yāvatā rañño pasenadissa kosalassa vijitaṁ yattha ca rājā pasenadi kosalo issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti, pahoti tattha rājā pasenadi kosalo samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā puññavantaṁ vā apuññavantaṁ vā brahmacariyavantaṁ vā abrahmacariyavantaṁ vā tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti?
As far as the dominion of King Pasenadi of Kosala extends, where he rules as sovereign lord, can he topple or expel from that place any ascetic or brahmin, regardless of whether they are good or bad, or whether or not they are genuine spiritual practitioners?”
ยาวตา โภ รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส วิชิตํ ยตฺถ จ ราชา
ปเสนทิ โกสโล อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรติ ปโหติ ตตฺถ ราชา
ปเสนทิ โกสโล สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปุญฺญวนฺตํ วา
อปุญฺญวนฺตํ วา พฺรหฺมจริยวนฺตํ วา อพฺรหฺมจริยวนฺตํ วา
ตมฺหา ฐานา จาเวตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วาติ ฯ✎ ร่าง
“Yāvatā, bho, rañño pasenadissa kosalassa vijitaṁ yattha ca rājā pasenadi kosalo issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti, pahoti tattha rājā pasenadi kosalo samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā puññavantaṁ vā apuññavantaṁ vā brahmacariyavantaṁ vā abrahmacariyavantaṁ vā tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti.
“He can, worthy.”
ตํ กึ มญฺญสิ เสนาปติ✎ ร่าง
“Taṁ kiṁ maññasi, senāpati,
“What do you think, general?
อ้างอิงสยามรัฐ 13.525 · ฉัฏฐสังคายนา 13.339
ยาวตา รญฺโญ
ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อวิชิตํ ยตฺถ จ ราชา
ปเสนทิ โกสโล น อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรติ ตตฺถ ๑-
ปโหติ ราชา ปเสนทิ โกสโล สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา
ปุญฺญวนฺตํ วา อปุญฺญวนฺตํ วา พฺรหฺมจริยวนฺตํ วา
อพฺรหฺมจริยวนฺตํ วา ตมฺหา ฐานา จาเวตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วาติ ฯ✎ ร่าง
yāvatā rañño pasenadissa kosalassa avijitaṁ yattha ca rājā pasenadi kosalo na issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti, tattha pahoti rājā pasenadi kosalo samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā puññavantaṁ vā apuññavantaṁ vā brahmacariyavantaṁ vā abrahmacariyavantaṁ vā tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti?
As far as the dominion of King Pasenadi does not extend, where he does not rule as sovereign lord, can he topple or expel from that place any ascetic or brahmin, regardless of whether they are good or bad, or whether or not they are genuine spiritual practitioners?”
ยาวตา โภ รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อวิชิตํ ยตฺถ จ ราชา
ปเสนทิ โกสโล น อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรติ น ๒- ตตฺถ ปโหติ
ราชา ปเสนทิ โกสโล สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปุญฺญวนฺตํ วา
อปุญฺญวนฺตํ วา พฺรหฺมจริยวนฺตํ วา อพฺรหฺมจริยวนฺตํ วา ตมฺหา
ฐานา จาเวตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วาติ ฯ✎ ร่าง
“Yāvatā, bho, rañño pasenadissa kosalassa avijitaṁ yattha ca rājā pasenadi kosalo na issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti, na tattha pahoti rājā pasenadi kosalo samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā puññavantaṁ vā apuññavantaṁ vā brahmacariyavantaṁ vā abrahmacariyavantaṁ vā tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti.
“He cannot, worthy.”
ตํ กึ มญฺญสิ เสนาปติ✎ ร่าง
“Taṁ kiṁ maññasi, senāpati,
“What do you think, general?
อ้างอิงพุทธชยันตี 11.572
สุตา เต เทวา ตาวตึสาติ ฯ✎ ร่าง
sutā te devā tāvatiṁsā”ti?
Have you heard of the gods of the thirty-three?”
เอวํ โภ✎ ร่าง
“Evaṁ, bho.
“Yes, worthy,
สุตา เม เทวา ตาวตึสา✎ ร่าง
Sutā me devā tāvatiṁsā.
I’ve heard of them,
อิทานิปิ โภตา รญฺญา ปเสนทินา
โกสเลน สุตา เทวา ตาวตึสาติ ฯ✎ ร่าง
Idhāpi bhotā raññā pasenadinā kosalena sutā devā tāvatiṁsā”ti.
and so has the worthy King Pasenadi.”
ตํ กึ มญฺญสิ เสนาปติ✎ ร่าง
“Taṁ kiṁ maññasi, senāpati,
“What do you think, general?
ปโหติ
ราชา ปเสนทิ โกสโล เทเว ตาวตึเส ตมฺหา ฐานา จาเวตุํ วา
ปพฺพาเชตุํ วาติ ฯ✎ ร่าง
pahoti rājā pasenadi kosalo deve tāvatiṁse tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti?
Can King Pasenadi topple or expel from their place the gods of the thirty-three?”
ทสฺสนายปิ โภ ราชา ปเสนทิ โกสโล เทเว
ตาวตึเส นปฺปโหติ กุโต ปน ตมฺหา ฐานา จาเวสฺสติ วา ปพฺพาเชสฺสติ
วาติ ฯ✎ ร่าง
“Dassanampi, bho, rājā pasenadi kosalo deve tāvatiṁse nappahoti, kuto pana tamhā ṭhānā cāvessati vā pabbājessati vā”ti?
“King Pasenadi can’t even see the gods of the thirty-three, so how could he possibly topple or expel them from their place?”
เอวเมว โข เสนาปติ เย เต เทวา สพฺยาปชฺฌา อาคนฺตาโร
อิตฺถตฺตํ เต เทวา เย เต เทวา อพฺยาปชฺฌา อนาคนฺตาโร
อิตฺถตฺตํ เต เทเว ทสฺสนายปิ นปฺปโหนฺติ กุโต ปน ตมฺหา ฐานา
จาเวสฺสนฺติ วา ปพฺพาเชสฺสนฺติ วาติ ฯ✎ ร่าง
“Evameva kho, senāpati, ye te devā sabyābajjhā āgantāro itthattaṁ te devā, ye te devā abyābajjhā anāgantāro itthattaṁ te deve dassanāyapi nappahonti; kuto pana tamhā ṭhānā cāvessanti vā pabbājessanti vā”ti?
“In the same way, general, the gods who are afflicted can’t even see the gods who are unafflicted, so how could they possibly topple or expel them from their place?”
อถ โข ราชา ปเสนทิ
โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:
Then the king said to the Buddha,
อ้างอิงPTS 2.132 · สยามรัฐ 13.526
โก นามายํ ภนฺเต ภิกฺขูติ ฯ✎ ร่าง
“konāmo ayaṁ, bhante, bhikkhū”ti?
“Sir, what is this mendicant’s name?”
อานนฺโท นาม มหาราชาติ ฯ✎ ร่าง
“Ānando nāma, mahārājā”ti.
“Ānanda, great king.”