เล่ม ๑๔ — มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ ข้อ 78

เนื้อความทั้งข้อ

[๗๘] พ. ดูกรสุนักขัตตะ ฉันนั้นเหมือนกันแล ข้อที่ภิกษุนั้นทำความ สำรวมในอายตนะอันเป็นที่กระทบ ๖ อย่าง รู้ดังนี้ว่าอุปธิเป็นรากเหง้าแห่งทุกข์ จึง เป็นผู้ปราศจากอุปธิ พ้นวิเศษแล้วในธรรมเป็นที่สิ้นอุปธิ จักน้อมกายหรือปล่อย จิตไปในอุปธิ นั่นไม่ใช่ฐานะที่มีได้ ดูกรสุนักขัตตะ เปรียบเหมือนงูพิษ มีพิษ ร้ายแรง เมื่อบุรุษผู้รักชีวิต ยังไม่อยากตาย ปรารถนาสุข เกลียดทุกข์ พึงมา ถึงเข้า ดูกรสุนักขัตตะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นจะพึงยื่นมือหรือ หัวแม่มือให้แก่งูพิษ ที่มีพิษร้ายแรงนั้น ทั้งๆ ที่รู้ว่า ถูกงูกัดแล้ว จะเข้าถึง ความตาย หรือทุกข์ปางตาย บ้างไหมหนอ ฯ สุ. ข้อนี้หามิได้เลย พระพุทธเจ้าข้า ฯ

mn105:26.1 #

—

Evameva kho, sunakkhatta, ṭhānametaṁ vijjati yaṁ idhekaccassa bhikkhuno evamassa:

In the same way, it’s possible that a certain mendicant might think:

อ้างอิงPTS 2.260 · สยามรัฐ 14.72 · พุทธชยันตี 12.78

mn105:26.2 #

—

‘taṇhā kho sallaṁ samaṇena vuttaṁ, avijjāvisadoso chandarāgabyāpādena ruppati.

‘The Ascetic has said that craving is a dart; and that the poison of ignorance is inflicted by desire and ill will.

mn105:26.3 #

—

Taṁ me taṇhāsallaṁ pahīnaṁ, apanīto avijjāvisadoso, sammā nibbānādhimuttohamasmī’ti.

I have given up the dart of craving and expelled the poison of ignorance; I am rightly intent on extinguishment.’

mn105:26.4 #

—

Sammā nibbānādhimuttasseva sato so yāni sammā nibbānādhimuttassa asappāyāni tāni nānuyuñjeyya, asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ sotena saddaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ nānuyuñjeyya, asappāyaṁ manasā dhammaṁ nānuyuñjeyya.

Being rightly intent on extinguishment, they wouldn’t engage in things unconducive to extinguishment: unsuitable sights, sounds, smells, tastes, touches, and ideas.

mn105:26.5 #

—

Tassa asappāyaṁ cakkhunā rūpadassanaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ sotena saddaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ ghānena gandhaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ jivhāya rasaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ kāyena phoṭṭhabbaṁ nānuyuttassa, asappāyaṁ manasā dhammaṁ nānuyuttassa, rāgo cittaṁ nānuddhaṁseyya.

Doing so, lust wouldn’t infect their mind,

mn105:26.6 #

—

So na rāgānuddhaṁsitena cittena neva maraṇaṁ vā nigaccheyya na maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.

so no death or deadly pain would result.

mn105:27.1 #

—

Upamā kho me ayaṁ, sunakkhatta, katā atthassa viññāpanāya.

I’ve made up this simile to make a point.

อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 14.45

mn105:27.2 #

—

Ayaṁyevettha attho—

And this is the point:

mn105:27.3 #

—

vaṇoti kho, sunakkhatta, channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ;

‘Wound’ is a term for the six interior sense fields.

mn105:27.4 #

—

visadosoti kho, sunakkhatta, avijjāyetaṁ adhivacanaṁ;

‘Poison’ is a term for ignorance.

mn105:27.5 #

—

sallanti kho, sunakkhatta, taṇhāyetaṁ adhivacanaṁ;

‘Dart’ is a term for craving.

mn105:27.6 #

—

esanīti kho, sunakkhatta, satiyāyetaṁ adhivacanaṁ;

‘Probing’ is a term for mindfulness.

mn105:27.7 #

—

satthanti kho, sunakkhatta, ariyāyetaṁ paññāya adhivacanaṁ;

‘Scalpel’ is a term for noble wisdom.

mn105:27.8 #

—

bhisakko sallakattoti kho, sunakkhatta, tathāgatassetaṁ adhivacanaṁ arahato sammāsambuddhassa.

‘Surgeon’ is a term for the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha.

mn105:28.1 #

—

So vata, sunakkhatta, bhikkhu chasu phassāyatanesu saṁvutakārī.

Truly, Sunakkhatta, that mendicant practices restraint regarding the six fields of contact.

อ้างอิงPTS 2.261 · สยามรัฐ 14.73

mn105:28.2 #

—

‘Upadhi dukkhassa mūlan’ti—iti viditvā nirupadhi upadhisaṅkhaye vimutto upadhismiṁ vā kāyaṁ upasaṁharissati cittaṁ vā uppādessatīti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

Understanding that attachment is the root of suffering, they are freed with the ending of attachments. It’s not possible that they would apply their body or interest their mind in any attachment.

mn105:29.1 #

—

Seyyathāpi, sunakkhatta, āpānīyakaṁso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno;

Suppose there was a bronze goblet of beverage that had a nice color, aroma, and flavor.

mn105:29.2 #

—

so ca kho visena saṁsaṭṭho.

But it was mixed with poison.

mn105:29.3 #

—

Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikūlo.

Then a person would come along who wants to live and doesn’t want to die, who wants to be happy and recoils from pain.

mn105:29.4 #

—

Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,

What do you think, Sunakkhatta?

mn105:29.5 #

—

api nu so puriso amuṁ āpānīyakaṁsaṁ piveyya yaṁ jaññā:

Would that person drink that beverage if they knew that

mn105:29.6 #

—

‘imāhaṁ pivitvā maraṇaṁ vā nigacchāmi maraṇamattaṁ vā dukkhan’”ti?

it would result in death or deadly suffering?”

mn105:29.7 #

—

“No hetaṁ, bhante”.

“No, sir.”

mn105:29.8 #

เอวเมว โข สุนกฺขตฺต โส วต ภิกฺขุ ฉสุ ผสฺสายตเนสุ สํวุตการี✎ ร่าง

“Evameva kho, sunakkhatta, so vata bhikkhu chasu phassāyatanesu saṁvutakārī.

“In the same way, Sunakkhatta, that mendicant practices restraint regarding the six fields of contact.

mn105:29.9 #

อุปธิ ทุกฺขสฺส มูลนฺติ ฯเปฯ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ ฯ✎ ร่าง

‘Upadhi dukkhassa mūlan’ti—iti viditvā nirupadhi upadhisaṅkhaye vimutto upadhismiṁ vā kāyaṁ upasaṁharissati cittaṁ vā uppādessatīti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

Understanding that attachment is the root of suffering, they are freed with the ending of attachments. It’s not possible that they would apply their body or interest their mind in any attachment.

mn105:30.1 #

เสยฺยถาปิ สุนกฺขตฺต อาสีวิโส โฆรวิโส ฯ✎ ร่าง

Seyyathāpi, sunakkhatta, āsīviso ghoraviso.

Suppose there was a lethal viper.

อ้างอิงพุทธชยันตี 12.80

mn105:30.2 #

อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ชีวิตุกาโม อมริตุกาโม สุขกาโม ทุกฺขปฏิกฺกูโล ฯ✎ ร่าง

Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikūlo.

Then a person would come along who wants to live and doesn’t want to die, who wants to be happy and recoils from pain.

mn105:30.3 #

ตํ กึ มญฺญสิ สุนกฺขตฺต✎ ร่าง

Taṁ kiṁ maññasi, sunakkhatta,

What do you think, Sunakkhatta?

mn105:30.4 #

อปิ นุ โส ปุริโส อมุสฺส อาสีวิสสฺส โฆรวิสสฺส หตฺเถ ๑- วา องฺคุฏฺฐํ วา ทชฺชา ยํ ชญฺญา✎ ร่าง

api nu so puriso amussa āsīvisassa ghoravisassa hatthaṁ vā aṅguṭṭhaṁ vā dajjā yaṁ jaññā:

Would that person give that lethal viper their hand or finger if they knew that

mn105:30.5 #

อิมินาหํ ทฏฺโฐ มรณํ วา นิคจฺฉามิ มรณมตฺตํ วา ทุกฺขนฺติ ฯ✎ ร่าง

‘imināhaṁ daṭṭho maraṇaṁ vā nigacchāmi maraṇamattaṁ vā dukkhan’”ti?

it would result in death or deadly suffering?”

mn105:30.6 #

โน เหตํ ภนฺเต ฯ✎ ร่าง

“No hetaṁ, bhante”.

“No, sir.”