เนื้อความทั้งข้อ
[๘๑๔] ก็ข้อที่เรากล่าวดังนี้ว่า พึงทราบหมวดวิญญาณ ๖ นั่น เราอาศัย
อะไรกล่าวแล้ว คือ บุคคลอาศัยจักษุและรูป จึงเกิดจักษุวิญญาณ อาศัยโสตะ
และเสียง จึงเกิดโสตวิญญาณ อาศัยฆานะและกลิ่น จึงเกิดฆานวิญญาณ อาศัย
ชิวหาและรส จึงเกิดชิวหาวิญญาณ อาศัยกายและโผฏฐัพพะ จึงเกิดกายวิญญาณ
อาศัยมโนและธรรมารมณ์ จึงเกิดมโนวิญญาณ ข้อที่เรากล่าวดังนี้ว่า พึงทราบ
หมวดวิญญาณ ๖ นั่น เราอาศัยวิญญาณดังนี้ กล่าวแล้ว นี้ธรรมหมวดหก หมวด
ที่ ๓ ฯ
ฉ วิญฺญาณกายา เวทิตพฺพาติ✎ ร่าง
‘Cha viññāṇakāyā veditabbā’ti—
‘The six classes of consciousness should be understood.’
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 14.338
อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ฯ
กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ✎ ร่าง
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
That’s what I said, but why did I say it?
จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ
จกฺขุวิญฺญาณํ✎ ร่าง
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ,
Eye consciousness arises dependent on the eye and sights.
โสตญฺจ ปฏิจฺจ สทฺเท จ อุปฺปชฺชติ
โสตวิญฺญาณํ✎ ร่าง
sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ,
Ear consciousness arises dependent on the ear and sounds.
ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ อุปฺปชฺชติ ฆานวิญฺญาณํ✎ ร่าง
ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṁ,
Nose consciousness arises dependent on the nose and smells.
ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณํ✎ ร่าง
jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ,
Tongue consciousness arises dependent on the tongue and tastes.
กายญฺจ
ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ อุปฺปชฺชติ กายวิญฺญาณํ✎ ร่าง
kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ,
Body consciousness arises dependent on the body and touches.
มนญฺจ ปฏิจฺจ
ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ ฯ✎ ร่าง
manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ.
Mind consciousness arises dependent on the mind and ideas.
ฉ วิญฺญาณกายา เวทิตพฺพาติ✎ ร่าง
‘Cha viññāṇakāyā veditabbā’ti—
‘The six classes of consciousness should be understood.’
อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ✎ ร่าง
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.
อิทํ ตติยํ ฉกฺกํ ฯ✎ ร่าง
Idaṁ tatiyaṁ chakkaṁ.
This is the third set of six.