ภูตปุพฺพาหํ ภนฺเต เสรี นาม ราชา อโหสึ ทายโก
ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที ฯ✎ ร่าง
Bhūtapubbāhaṁ, bhante, sirī nāma rājā ahosiṁ dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī.
“Once upon a time, sir, I was a king named Serī, a giver, a donor, who praised giving.
อ้างอิงสยามรัฐ 15.83
ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต จตูสุ ทฺวาเรสุ
ทานํ ทียิตฺถ สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ ฯ✎ ร่าง
Tassa mayhaṁ, bhante, catūsu dvāresu dānaṁ dīyittha samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṁ.
I gave gifts at the four gates to ascetics and brahmins, to paupers, vagrants, supplicants, and beggars.
อถ
@เชิงอรรถ: ๑ โป. ม. อุภเย ฯ ๒ ม. สุภาสิตมิทํ ฯ ยุ. สุภาสิตํ อิทํ ฯ
โข มํ ภนฺเต อิตฺถาคารํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho maṁ, bhante, itthāgāraṁ upasaṅkamitvā etadavoca:
Then the ladies of my harem approached me and said,
เทวสฺส โข
ทานํ ทียติ อมฺหากํ ทานํ น ทียติ✎ ร่าง
‘devassa kho dānaṁ dīyati; amhākaṁ dānaṁ na dīyati.
‘Your Majesty gives gifts, but we don’t.
สาธุ มยมฺปิ เทวํ นิสฺสาย
ทานานิ ทเทยฺยาม ปุญฺญานิ กเรยฺยามาติ ฯ✎ ร่าง
Sādhu mayampi devaṁ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti.
Your Majesty, please support us to give gifts and make merit.’
ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต
เอตทโหสิ✎ ร่าง
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
Then it occurred to me,
อหํ โขสฺมิ ทายโก ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที✎ ร่าง
‘ahaṁ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī.
‘I’m a giver, a donor, who praises giving.
ทานํ ทสฺสามาติ วทนฺเต ๑- กินฺติ วเทยฺยนฺติ ฯ✎ ร่าง
Dānaṁ dassāmāti vadante kinti vadeyyan’ti?
When they say, “We would give gifts”, what am I to say?’
โส ขฺวาหํ ภนฺเต
ปฐมทฺวารํ อิตฺถาคารสฺส อทาสึ✎ ร่าง
So khvāhaṁ, bhante, paṭhamaṁ dvāraṁ itthāgārassa adāsiṁ.
And so I gave the first gate to the ladies of my harem.
ตตฺถ อิตฺถาคารสฺส ทานํ ทียิตฺถ
มม ทานํ ปฏิกฺกมิ ฯ✎ ร่าง
Tattha itthāgārassa dānaṁ dīyittha; mama dānaṁ paṭikkami.
There they gave gifts, while my own giving dwindled.
อถ โข มํ ภนฺเต ขตฺติยา อนุยุตฺตา ๒- อุปสงฺกมิตฺวา
มํ เอตทโวจุํ✎ ร่าง
Atha kho maṁ, bhante, khattiyā anuyantā upasaṅkamitvā etadavocuṁ:
Then my aristocrat vassals approached me and said,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 23.72
เทวสฺส โข ทานํ ทียติ อิตฺถาคารสฺส ทานํ ทียติ
อมฺหากํ ทานํ น ทียติ✎ ร่าง
‘devassa kho dānaṁ dīyati; itthāgārassa dānaṁ dīyati; amhākaṁ dānaṁ na dīyati.
‘Your Majesty gives gifts, the ladies of your harem give gifts, but we don’t.
สาธุ มยมฺปิ เทวํ นิสฺสาย ทานานิ
ทเทยฺยาม ปุญฺญานิ กเรยฺยามาติ ฯ✎ ร่าง
Sādhu mayampi devaṁ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti.
Your Majesty, please support us to give gifts and make merit.’
ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต
เอตทโหสิ✎ ร่าง
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
Then it occurred to me,
อหํ โขสฺมิ ทายโก ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที✎ ร่าง
‘ahaṁ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī.
‘I’m a giver, a donor, who praises giving.
ทานํ ทสฺสามาติ วทนฺเต กินฺติ วเทยฺยนฺติ ฯ✎ ร่าง
Dānaṁ dassāmāti vadante kinti vadeyyan’ti?
When they say, “We would give gifts”, what am I to say?’
โส ขฺวาหํ ภนฺเต
ทุติยทฺวารํ ขตฺติยานํ อนุยุตฺตานํ ๓- อทาสึ✎ ร่าง
So khvāhaṁ, bhante, dutiyaṁ dvāraṁ khattiyānaṁ anuyantānaṁ adāsiṁ.
And so I gave the second gate to my aristocrat vassals.
ตตฺถ ขตฺติยานํ
อนุยุตฺตานํ ทานํ ทียิตฺถ มม ทานํ ปฏิกฺกมิ ฯ✎ ร่าง
Tattha khattiyānaṁ anuyantānaṁ dānaṁ dīyittha, mama dānaṁ paṭikkami.
There they gave gifts, while my own giving dwindled.
อถ โข มํ ภนฺเต พลกาโย อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho maṁ, bhante, balakāyo upasaṅkamitvā etadavoca:
Then my troops approached me and said,
อ้างอิงสยามรัฐ 15.84
เทวสฺส โข ทานํ ทียติ อิตฺถาคารสฺส ทานํ ทียติ ขตฺติยานํ
อนุยุตฺตานํ ทานํ ทียติ อมฺหากํ ทานํ น ทียติ✎ ร่าง
‘devassa kho dānaṁ dīyati; itthāgārassa dānaṁ dīyati; khattiyānaṁ anuyantānaṁ dānaṁ dīyati; amhākaṁ dānaṁ na dīyati.
‘Your Majesty gives gifts, the ladies of your harem give gifts, your aristocrat vassals give gifts, but we don’t.
สาธุ มยมฺปิ
เทวํ นิสฺสาย ทานานิ ทเทยฺยาม ปุญฺญานิ กเรยฺยามาติ ฯ✎ ร่าง
Sādhu mayampi devaṁ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti.
Your Majesty, please support us to give gifts and make merit.’
ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต เอตทโหสิ✎ ร่าง
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
Then it occurred to me,
อหํ โขสฺมิ ทายโก
ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที✎ ร่าง
‘ahaṁ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī.
‘I’m a giver, a donor, who praises giving.
ทานํ ทสฺสามาติ
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. วทนฺตานํ ฯ ๒ โป. ม. อนุยนฺตา ฯ ๓ โป. ม. อนุยนฺตานํ ฯ
วทนฺเต กินฺติ วเทยฺยนฺติ ฯ✎ ร่าง
Dānaṁ dassāmāti vadante kinti vadeyyan’ti?
When they say, “We would give gifts”, what am I to say?’
โส ขฺวาหํ ภนฺเต ตติยทฺวารํ พลกายสฺส
อทาสึ✎ ร่าง
So khvāhaṁ, bhante, tatiyaṁ dvāraṁ balakāyassa adāsiṁ.
And so I gave the third gate to my troops.
ตตฺถ พลกายสฺส ทานํ ทียิตฺถ มม ทานํ ปฏิกฺกมิ ฯ✎ ร่าง
Tattha balakāyassa dānaṁ dīyittha, mama dānaṁ paṭikkami.
There they gave gifts, while my own giving dwindled.
อถ โข มํ ภนฺเต พฺราหฺมณคหปติกา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ✎ ร่าง
Atha kho maṁ, bhante, brāhmaṇagahapatikā upasaṅkamitvā etadavocuṁ:
Then my brahmins and householders approached me and said,
เทวสฺส โข ทานํ ทียติ อิตฺถาคารสฺส ทานํ ทียติ ขตฺติยานํ
อนุยุตฺตานํ ทานํ ทียติ พลกายสฺส ทานํ ทียติ อมฺหากํ ทานํ
น ทียติ✎ ร่าง
‘devassa kho dānaṁ dīyati; itthāgārassa dānaṁ dīyati; khattiyānaṁ anuyantānaṁ dānaṁ dīyati; balakāyassa dānaṁ dīyati; amhākaṁ dānaṁ na dīyati.
‘Your Majesty gives gifts, the ladies of your harem give gifts, your aristocrat vassals give gifts, your troops give gifts, but we don’t.
สาธุ มยมฺปิ เทวํ นิสฺสาย ทานานิ ทเทยฺยาม ปุญฺญานิ
กเรยฺยามาติ ฯ✎ ร่าง
Sādhu mayampi devaṁ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti.
Your Majesty, please support us to give gifts and make merit.’
ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต เอตทโหสิ✎ ร่าง
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
Then it occurred to me,
อหํ โขสฺมิ
ทายโก ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที✎ ร่าง
‘ahaṁ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī.
‘I’m a giver, a donor, who praises giving.
ทานํ ทสฺสามาติ วทนฺเต
กินฺติ วเทยฺยนฺติ ฯ✎ ร่าง
Dānaṁ dassāmāti vadante kinti vadeyyan’ti?
When they say, “We would give gifts”, what am I to say?’
โส ขฺวาหํ ภนฺเต จตุตฺถทฺวารํ พฺราหฺมณคหปติกานํ
อทาสึ✎ ร่าง
So khvāhaṁ, bhante, catutthaṁ dvāraṁ brāhmaṇagahapatikānaṁ adāsiṁ.
And so I gave the fourth gate to my brahmins and householders.
ตตฺถ พฺราหฺมณคหปติกานํ ทานํ ทียิตฺถ มม
ทานํ ปฏิกฺกมิ ฯ✎ ร่าง
Tattha brāhmaṇagahapatikānaṁ dānaṁ dīyittha, mama dānaṁ paṭikkami.
There they gave gifts, while my own giving dwindled.
อถ โข มํ ภนฺเต ปุริสา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ✎ ร่าง
Atha kho maṁ, bhante, purisā upasaṅkamitvā etadavocuṁ:
Then my men approached me and said,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 23.73 · พุทธชยันตี 13.114
น โขทานิ เทวสฺส โกจิ ทานํ ทียตีติ ฯ✎ ร่าง
‘na kho dāni devassa koci dānaṁ dīyatī’ti.
‘Now Your Majesty is not giving gifts anywhere!’
เอวํ วุตฺตาหํ ๑- ภนฺเต เต
ปุริเส เอตทโวจํ✎ ร่าง
Evaṁ vuttāhaṁ, bhante, te purise etadavocaṁ:
When they said this, I said to those men,
เตนหิ ภเณ โย พาหิเรสุ ชนปเทสุ อาโย
สญฺชายติ ตโต อุปฑฺฒํ อนฺเตปุรํ ปเวเสถ อุปฑฺฒํ ตตฺเถว ทานํ
เทถ สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานนฺติ ฯ✎ ร่าง
‘tena hi, bhaṇe, yo bāhiresu janapadesu āyo sañjāyati tato upaḍḍhaṁ antepure pavesetha, upaḍḍhaṁ tattheva dānaṁ detha samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānan’ti.
‘Well then, lads, deposit half the revenue generated in the outer districts in the royal compound. Give the other half as charity to ascetics and brahmins, to paupers, vagrants, supplicants, and beggars in those districts.’
โส ขฺวาหํ
ภนฺเต เอวํ ทีฆรตฺตํ กตานํ ปุญฺญานํ เอวํ ทีฆรตฺตํ กตานํ กุสลานํ ๒-
ปริยนฺตํ นาธิคจฺฉามิ✎ ร่าง
So khvāhaṁ, bhante, evaṁ dīgharattaṁ katānaṁ puññānaṁ evaṁ dīgharattaṁ katānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ pariyantaṁ nādhigacchāmi—
Sir, for a long time I made so much merit and did so many skillful deeds. I never reached any limit so as to say
เอตฺตกํ ปุญฺญนฺติ วา เอตฺตโก ปุญฺญวิปาโกติ
วา เอตฺตกํ สมคฺเค ๓- ฐาตพฺพนฺติ วาติ ฯ✎ ร่าง
ettakaṁ puññanti vā ettako puññavipākoti vā ettakaṁ sagge ṭhātabbanti vāti.
‘there’s this much merit’ or ‘there’s this much result of merit’ or ‘for so long I’ll remain in heaven’.